Jacht

Akkers als gifstortplaats: gier bedreigt wilde dieren

Op het platteland moeten oases voor dieren en natuur ontstaan: zonder recreatieve jagers en met een landbouw in harmonie met de natuur.

Redactie Wild beim Wild · 29 april 2021

Boeren zien velden als afvalstortplaats

De som van de volledige gifcocktail die de conventionele boer op akkers dumpt, treft ook de wilde dieren zwaar.

Om redenen van milieubescherming mogen landbouwers eigenlijk niet naar believen gier uitrijden: Is de bodem bevroren, met sneeuw bedekt of verzadigd met water, dan mag het gevaarlijk afval, dat sporen van antibiotica, hormonen, genetisch gemodificeerd veevoer, pesticiden, spuitmiddelen, herbiciden enzovoort kan bevatten, niet worden uitgereden. Maar veel boeren houden zich niet aan de voorschriften voor het uitrijden van gier.

Gier bevat bovendien veel zware metalen, omdat de dieren in de intensieve veehouderij voer met zink en koper krijgen. Deze zware metalen komen in de uitwerpselen terecht en belanden via de gier in de bodem. Ze remmen de plantengroei en beschadigen waardevolle micro-organismen en belangrijke bodemorganismen zoals regenwormen.

Telkens weer brengen Zwitserse boeren hun gevaarlijk afval ook uit op de beschermde, 3 meter brede bufferstroken langs beken, bossen en heggen. Het is eveneens verboden om op deze stroken kuilbalen op te slaan. Landbouwers worden via rechtstreekse betalingen vergoed voor het feit dat ze deze ecologisch bijzonder waardevolle bufferstroken niet bedekken met gier, mest en pesticiden, zodat wilde planten en dieren een natuurlijke leefomgeving hebben. In de praktijk houden veel boeren zich echter niet aan de voorschriften – en worden ze toch beloond. Van alle landen in Europa worden in Zwitserland per hectare de meeste pesticiden uitgebracht.

Ook wordt er vaak gier uit de dalgebieden naar hoger gelegen bergregio's gereden en daar op de weiden uitgebracht. Daar komt bij dat deze dieren doorgaans krachtvoer te eten krijgen dat eveneens systemisch werkende insecticiden (neonicotinoïden) bevat. Die moesten aanvankelijk 'slechts' insecten van de voedergewassen weghouden, maar leiden later – via de gier – ook tot een verarming van de insectendiversiteit op de alpenweiden, omdat deze stoffen niet gemakkelijk worden afgebroken.

De in Zwitserland geldende voorschriften voor het gebruik van bedrijfsmest zijn aanzienlijk minder streng dan in de omliggende EU-landen. Dat blijkt zowel uit de kortste minimumafstanden van 3 m tot oppervlaktewater tijdens het uitrijden (ter vergelijking: Oostenrijk hanteert bijvoorbeeld minstens 10-20 m afstand), als uit de uitrijtechniek, waarbij de Zwitserse bepalingen geen concrete aanwijzingen over de wijze van uitbrengen bevatten. Een winterperiode waarin het uitrijden van gier verboden is, is in Zwitserland, anders dan in de andere landen, niet concreet vastgelegd. In Oostenrijk duurt het winterse uitrijverbod bijvoorbeeld van half november (op grasland) respectievelijk half oktober (op akkerland) tot half februari, en in Duitsland van half november tot half januari.

Verdere artikelen

Niet-herkauwende landbouwhuisdieren scheiden het met het voer opgenomen fytaat onverteerd weer uit. Daarom bevat gier van varkens en andere landbouwhuisdieren veel fosfaat, dat als de belangrijkste bron van fosfaatvervuiling en eutrofiëring van het water door de landbouw wordt beschouwd.

Met de gier komen ook ziekteverwekkers op de akkers terecht. De verdenking is zwaarwegend: melkkoeien, fokvarkens of paarden, maar ook wilde dieren zoals reeën, wilde zwijnen of hazen zouden zich al jaren met zeer besmettelijke bacteriën kunnen hebben besmet. Door het hoge gebruik van antibiotica in de vleesveehouderij bevat de gier bovendien vaak gevaarlijke antibioticaresistente kiemen. Met antibiotica verontreinigde gier kan, nadat die op het veld is uitgereden, de bacteriegemeenschappen in de bodem verstoren en leiden tot een toename van de frequentie en de overdraagbaarheid van antibioticaresistentie.

Ook bij in het wild levende dieren komt de diagnose kanker in zorgwekkende mate steeds vaker voor door milieugiffen, zoals overbemesting, ophoping van zware metalen in de bodem, pesticiden, verhoogde fosforgehaltes in het water en belasting van het van het water met nitraat, residuen van gewasbeschermingsmiddelen in het drinkwater, enzovoort.

Ongeveer 30 verschillende herbiciden vergiftigen de alpweiden. Voor critici is duidelijk: hiervoor zijn onder andere decennialang wanbeheer en een ernstig besluit van de federale overheid verantwoordelijk. Onder de door de federale overheid aanbevolen herbiciden bevindt zich ook het in de EU verboden Asulam. Dat men de voor dieren giftige planten met zulke herbiciden behandelt en ze daarna uit onwetendheid vaak laat liggen, is onverantwoord. Vee en wilde dieren herkennen ze niet meer als giftige planten – en eten ze op.

Volgens de Zwitserse (Schwyz) Pro-Natura-voorzitter Roger Bisig een onderschat probleem: «Planten met herbicide smaken zout, daarom zijn ze aantrekkelijk voor wilde dieren.» Als wildbeheerder heeft hij soms dode reeën gevonden die vermoedelijk aan herbiciden gestorven waren. «De doodsoorzaak kon nooit worden vastgesteld. Dergelijke onderzoeken zijn duur, daarom liet men het maar zo.»

De negatieve gevolgen van pesticiden voor de menselijke gezondheid worden door steeds meer studies aangetoond: kanker, geboorteafwijkingen, schade aan het voortplantingssysteem, neurologische aandoeningen, de ziekte van Parkinson, autisme, enzovoort. De wetenschappelijke gemeenschap is het erover eens dat de bevolking tegen pesticiden beschermd moet worden.

Vanuit ecologisch oogpunt worden pesticiden al lang verantwoordelijk geacht voor de achteruitgang van de biodiversiteit. Insecticiden doden bijen, vlinders en talloze andere nuttige insecten. Herbiciden decimeren wilde bloemen, die op hun beurt onmisbare voedselbronnen zijn voor tal van bestuivers van onze oogsten. Deze natuurlijke biodiversiteit is het erfgoed van een miljoenen jaren oude ontwikkeling van de natuur op deze planeet.

De conventionele landbouw gebruikt zulke grote hoeveelheden pesticiden dat het onmogelijk is om de omwonenden en de directe omgeving ertegen te beschermen. Zelfs zonder wind komen pesticiden via drift op aangrenzende percelen terecht en vergiftigen ze mensen, natuurgebieden, waterlopen en biologische teeltgebieden.

Van 175 ooit toegelaten pesticiden is de toelating in de periode 2005-2020 weer ingetrokken, vooral vanwege schade aan gezondheid en milieu. Pesticiden zijn dus ook na de toelating niet veilig en ongevaarlijk!

Bovendien komen volgens het Bundesamt für Umwelt (het Zwitserse Federale Bureau voor Milieu) uit de uitwerpselen van dieren luchtverontreinigende stoffen in de atmosfeer terecht. Daartoe behoren ammoniak, dat leidt tot overbemesting van gevoelige ecosystemen en fijnstof (PM10) vormt dat tot in de longen doordringt, evenals de broeikasgassen methaan en lachgas. Zwitserse boeren zijn daarnaast ook de grootste fijnstofvervuilers – met 37 procent van alle fijnstofemissies. Jaarlijks eist fijnstof in Zwitserland 3.700 doden en veroorzaakt het gezondheidskosten van 4,2 miljard frank. (Bron: BAFU).

De film «Zijn de bijen nog te redden?» laat zien dat systemisch werkende middelen tegen parasieten, die in de Zwitserse Alpen bij runderen worden ingespoten, via de mest weer op de weilanden terechtkomen. Wie weet dat in de natuur een koeienvlaai van een onbehandeld dier met behulp van talloze insecten, kevers en bodemorganismen wordt afgebroken, kan zich voorstellen dat deze principes met insectengif niet werken – de afbraak duurt aanzienlijk langer en het aantal insecten neemt af.

Hoeveel wilde dieren zijn besmet?

Boer: Ziet akkers als stortplaats — Boeren zien velden als afvalstortplaats

Naast gier spuit de Zwitserse boer onbekommerd pesticiden in een kwetsbaar systeem. Het Zwitserse pesticidengebruik ligt op ongeveer 2200 ton per jaar – met een steeds stijgende tendens. Veel boeren schaffen bovendien illegale pesticiden aan in het buitenland. Pesticideresten worden volgens talrijke studies ook ervan verdacht de celdeling te verstoren en het erfelijk materiaal te veranderen. Volgens een studie van Pro Natura en Friends of the Earth heeft meer dan veertig procent van de Europeanen alleen al het gif glyfosaat, een zogenaamd totaalherbicide, in het lichaam.

Het landbouwareaal van Zwitserland bestaat voor meer dan twee derde uit weiden en graslanden. Dat betekent: het grootste deel van de verkochte pesticiden komt terecht op de percelen voor akkerbouw, fruitteelt en wijnbouw.

Emilie Bréthaut, dierenarts bij het COR, vatte het onlangs tijdens de redding van een rode wouw treffend samen: «Als je zoiets ziet, ga je je toch zorgen maken over het fruit en de groenten die wij consumeren«, aldus de dierenarts. Met een sonde bracht zij vuil en groen materiaal uit de maag van de rode wouw aan het licht, dat sterk naar chemische stoffen rook.

Veterinäre retten vergifteten Rotmilan

Op het platteland moet er iets veranderen!

Terwijl onze steden oases van biodiversiteit worden, zijn op het platteland veel plante- en diersoorten die vroeger vanzelfsprekend waren, zeldzaam geworden of zelfs volledig verdwenen. Ongeveer de helft van de Midden-Europese soorten geldt als bedreigd; de rode lijst wordt elk jaar langer.

Vijand nummer 1 van de soorten is de industriële landbouw, aldus prof. dr. Josef H. Reichholf in zijn boek „De toekomst van de soorten“: overbemesting, structuurverarming en monoculturen zijn soortendoders. De industrialisering en intensivering van de landbouw hebben de afgelopen decennia talloze wilde dieren en planten voortdurend leefgebied en voedselbronnen ontnomen: door de ruilverkaveling met het droogleggen van venen en uiterwaarden, het rechttrekken van waterlopen en het kappen van heggen; door de zegetocht van de agrochemie met het buitensporige gebruik van kunstmest, pesticiden en fungiciden; door overbemesting met enorme hoeveelheden gier, die het bodemleven verstikken en wilde planten die schrale bodems nodig hebben uitroeien; door monoculturen, die cultuursteppen creëerden. Er is een gebrek aan leefgebieden, zoals heggen, wateren en plekken zonder intensief landbouwkundig gebruik. En van onze bossen is productiebos geworden, dat opbrengst en zo veel mogelijk geld moet opleveren: veel bossen zijn door intensieve bosbouw veranderd in louter akkers van stangenhout, vrijwel zonder enige schuilmogelijkheid.

Na de industriële landbouw is de jacht de op een na grootste vijand van de soorten: op het platteland wordt overal in de bossen en velden en het hele jaar door gejaagd. Prof. dr. Reichholf is ervan overtuigd: bij de meeste grotere soorten hangt de toekomst af van de geweerlopen van de recreatieve jagers. De jacht creëert kunstmatig schuwheid en beperkt daarmee de leefmogelijkheden van de bejaagde soorten sterk. «Iedereen kan dit direct vaststellen aan de onevenredig geringere schuwheid van dieren die in steden leven in vergelijking met die op het open land buiten,» aldus Reichholf. In vergelijking met de jacht zijn de schade door bouw- en nederzettingsactiviteiten, door industrie en verkeer relatief gering.

Hoezeer we ons er ook over kunnen verheugen dat de biodiversiteit in de steden steeds groter wordt en dat er oases zijn ontstaan voor wilde dieren, hoezeer we ons ook verheugen dat de dieren hun onnatuurlijke schuwheid voor de mens hebben verloren en zo weer voor ons te beleven zijn – des te duidelijker wordt het dat er op het platteland iets moet veranderen. Willen we de natuur en de dieren die daarin leven behouden, dan is een andere kijk op de landbouw meer dan overdue. Meer dan hoognodig is ook een andere kijk op dieren: wilde dieren zijn niet de vijanden van de landbouw, maar horen bij onze natuur. Uiteindelijk vernietigen wij mensen door de vernietiging van de leefgebieden van steeds meer dieren en planten onze eigen leefomgeving – en bedreigen we ons voortbestaan op planeet aarde.

Studies / bronnen:

Meer over recreatieve jacht: In het dossier Rol en kritiek op recreatieve jagers belichten we de opleiding, macht en het zelfbeeld van de recreatieve jagers. Wat het onderzoek daarover zegt, toont Jacht in de feitencheck: de stand van het onderzoek.

Het standpunt van IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild wijst de recreatieve jacht af. Ons voorbeeld is kanton Genève, dat sinds 1974 zonder recreatieve jacht functioneert: zonder jachttijden, zonder jachthonden, zonder drijfjachten, zonder hoogzitten, zonder de dierenmishandeling en de criminaliteit die elders bij het jachtseizoen horen. Wat daar al meer dan vijftig jaar werkt, weerlegt elk positiepaper van JagdSchweiz. Een organisatie die haar beleid baseert op beweringen die zij in haar eigen documenten zelf weerlegt, is geen vakorganisatie, maar een fabriek voor desinformatie.

Wilde dieren hebben een stem nodig

Eén keer per week: onderzoeken, petities en achtergrondinformatie over de recreatieve jacht. Gratis en op elk moment weer op te zeggen.

Redactie Wild beim Wild

Alle bijdragen worden geschreven door IG Wild beim Wild en door externe co-auteurs. Onderzoek, structurering en redactionele processen kunnen daarbij worden ondersteund door AI-gestuurde hulpmiddelen.