Pro Natura eist een omvattende strategie voor het zomeren van schapen

Structurele veranderingen, een tekort aan arbeidskrachten, de wolf: de berglandbouw staat voor grote uitdagingen.

Om de schapenzomering klaar te maken voor de toekomst, roept Pro Natura de betrokken partijen op om samen regionale totaalconcepten met integrale oplossingen uit te werken.

De berglandbouw wordt zwaar op de proef gesteld door de door de mens veroorzaakte klimaatcrisis, het tekort aan arbeidskrachten en de aanwezigheid van de wolf. Jaarlijks daalt het aantal zomerbedrijven met twee procent en groeien honderden hectaren aan foerageergebied dicht. Vooral schapenalpen met minder dan 50 dieren verdwijnen, omdat ze te afgelegen zijn, de infrastructuur ontoereikend is, er geen bedrijfsopvolging wordt gevonden of hulpkrachten en financiën voor de kuddebescherming ontbreken. Tegelijkertijd wordt het gebruik op grotere bedrijven geïntensiveerd. Zo is het aantal gezomerde schapen ondanks de afname van het aantal bedrijven de laatste jaren nauwelijks gedaald.

Betere informatiegrondslagen nodig

Ook koeienalpen staan voor problemen: kaasmakerijen worden bijvoorbeeld opgegeven wegens watertekort. «Zulke alpen zouden zich deels lenen voor beweiding door schapen, met goede voorwaarden voor kuddebescherming», zegt Sara Wehrli, deskundige roofdieren bij Pro Natura. Zowel het opgeven van alpen als intensivering verscherpen de biodiversiteitscrisis: «Terwijl vanuit natuurbeschermingsperspectief waardevolle gebieden op schapenweiden ondanks zomeringsbijdragen verloren gaan, leidt op koeienalpen het gebruik van hoogproductieve rassen met bijvoeding van krachtvoer tot overbemesting, en tast de aanleg van toegangswegen leefgebieden en biodiversiteit aan», legt Pro Natura-landbouwdeskundige Marcel Liner uit.

Vanwege een gebrekkige gegevensbasis bij het Rijk en de kantons is bovendien niet bekend hoe goed weideverboden in gebieden met kwetsbare plantensoorten worden nageleefd. «Met overheidsgeld wordt daarom momenteel ook beweiding ondersteund op plekken waar dit de biodiversiteit meer schaadt dan ten goede komt», aldus Liner. De kantons moeten dan ook absoluut betere informatiegrondslagen creëren.

De zomerbeweiding van schapen herdenken

Pro Natura zou het toejuichen als veehouders, het Rijk, de kantons en milieuorganisaties samen een serieuze discussie zouden voeren over de praktijk van zomerbeweiding. Doel zou moeten zijn om te bepalen welke alpen prioritair behouden moeten worden en om de alpenlandbouw daar financieel te ondersteunen waar duidelijke voorschriften voor soorten-, biotoop- of landschapsbescherming zijn vastgelegd. Beweiding met schapen heeft bijvoorbeeld niet overal een positieve invloed op de biodiversiteit. Boven de boomgrens, waar van nature geen struikopslag plaatsvindt, heeft beweiding geen effecten die de biodiversiteit ten goede komen. Dat betreft ongeveer 40 procent van het totale zomerbeweidingsgebied van de Zwitserland; waar wilde dieren grazen en door landbouwdieren worden verdrongen of met ziekten besmet.

In de toekomst zou de praktijk van zomerbeweiding integraler bekeken moeten worden. Het opgeven van individuele alpbedrijven mag geen taboe zijn. Daarvoor zou het Rijk veehouders financieel kunnen ondersteunen bij het opstellen van bedrijfsspecifieke beschermingsconcepten. «Zomerbeweiding met schapen moeten we vooral waarborgen op die percelen en met die rassen waar het vanuit ecologisch, landbouwkundig en maatschappelijk perspectief het meest zinvol is», benadrukt Wehrli. Waar en hoe dat precies gedaan wordt, moet gezamenlijk worden vastgesteld. Meer over dit onderwerp landbouw en bescherming van de wolf.

Dossier: De wolf in Zwitserland: feiten, beleid en de grenzen van de jacht