Sumvitg: 1,5 miljoen frank voor een hek rond 25 hectare beschermbos

Boven Surrein in de gemeente Sumvitg staat sinds deze zomer een bouwwerk dat het in Zwitserland nog niet eerder gaf: een ruim tweeënhalve kilometer lang en 2,5 meter hoog wildhek rond 25 hectare beschermbos. De bouw kostte volgens SRF ongeveer 1,5 miljoen frank, waarvan het grootste deel door het kanton Graubünden wordt gedragen. Sinds eind juli is het hek gesloten. Het moet herten, gemzen en reeën weren uit het Uaul Puzzastg, dat Surrein beschermt tegen lawines, steenslag en modderstromen.

Daarmee is het werk niet gedaan. In de komende jaren moeten binnen het hek meer dan 20.000 jonge bomen worden geplant, deels door vrijwilligers van het Bergwaldprojekt. Of de maatregel werkt, blijkt pas na tientallen jaren; de ETH Zürich begeleidt het project wetenschappelijk. Per strekkende meter kostte het hek bijna 600 frank, per hectare beschermd gebied ongeveer 60.000 frank.

De planner wil geen precedent scheppen

Opmerkelijk is wat de vakmensen zelf over hun bouwwerk zeggen. Boswachter Beat Cadruvi stelt tegenover SRF dat dit bos zich uit zichzelf niet meer herstelt. Het hek is ontworpen door boskundig ingenieur Nora Zürcher-Gasser. Voor haar was het de enige realistische mogelijkheid om de beschermfunctie veilig te stellen. Tegelijkertijd benadrukt ze dat het hek 'geen paradepaardje' voor andere regio's mag worden, omdat het sterk ingrijpt in het landschap: 'Ik hoop dat het elders niet tot zulke oplossingen hoeft te komen.'

Zürcher-Gasser kent de zaak als geen ander: zij is medeauteur van de kostenstudie van het Amt für Wald und Naturgefahren uit 2017 over precies dit bos. De omheining is daarmee een lokale noodmaatregel voor één enkele helling, geen overdraagbare oplossing voor het Graubundense beschermbos.

Drie decennia recreatieve jacht, en het bos verjongt zich niet

Het probleem is oud. Al op bijeenkomsten van de Gebirgswaldpflegegruppe in 1988 en 1997 werden in het Uaul Puzzastg een hoge verjongingsurgentie en te sterke vraat vastgesteld. Begin jaren negentig voerde men daarom een intensieve bejaging van gemzen en herten door. Sindsdien werden voor meerdere miljoenen franken lawinebeschermingswerken aangelegd, en een deel van deze tijdelijke constructies moest al worden vervangen omdat er geen verjonging op gang kwam.

De Graubundense regering heeft in haar antwoord op de vraag van Kreiliger van februari 2025 zelf vastgesteld waar het aan ligt: de schade ontstaat vooral in de winter, wanneer gemzen vanuit hun zomerleefgebied komen aanzetten. Het aantal gemzen speelt daarbij maar een ondergeschikte rol, want zelfs één enkele gems kan de bosbouwkundige doelen in gevaar brengen.

Dat is een opmerkelijke uitspraak. Ze stelt een beleid ter discussie dat zijn succes vooral afmeet aan populatiecijfers en afschotquota. Als enkele niet-menselijke dieren volstaan om de verjonging te verhinderen, stuit de recreatieve jacht als instrument op zijn grenzen, en met de omheining heeft het kanton precies dat erkend. Wolven kunnen naast de aantallen ook het gedrag en het ruimtegebruik van hoefdieren beïnvloeden. Hoezeer dat de bosverjonging ontlast, hangt af van de locatie. Wat aan de Calanda zichtbaar werd en wat roofdieren voor het Zwitserse bos betekenen, heeft Wild beim Wild uitvoerig gedocumenteerd. Dat het kanton zijn hertenpopulaties sinds het reductiebesluit van 1989 met de recreatieve jacht niet onder controle kreeg, blijkt uit de analyse “Wat kost de recreatieve jacht ons?”.

Wolven worden in dezelfde regio afgeschoten

Terwijl in Sumvitg wordt omheind en geplant, meldde Graubünden in zijn balans van de wolvenregulering 2025/26 in totaal 35 gedode wolven: 18 in het kader van de regulering van jonge dieren, 14 bij het wegnemen van roedels en drie solitaire wolven wier afschot werd bevolen vanwege opvallend gedrag. Tot de gereguleerde roedels behoorden ook Stagias en Frisal in de Surselva. Begin januari 2026 schoot bovendien een recreatieve jager tijdens de passjacht in de Surselva per vergissing een jonge wolf dood. Het kanton stopte daarop de regulering van de mogelijk betrokken roedel Frisal voortijdig. De afschotten van het lopende seizoen houdt Wild beim Wild bij in de Teller wolfsafschotten Zwitserland 2026/27.

Juist het Bergwaldprojekt, dat nu binnen de omheining plant, ziet dat anders dan het kanton. In zijn standpunt over de jachtverordening uit 2024 stelt het vast dat de wolf in het beschermingsbos een nuttig dier is, en eist het dat proactieve wolvenregulering daar alleen mogelijk mag zijn als de bosverjonging is veiliggesteld.

De officiële kostenramingen liggen te laag

Hoe duur wildvraat in het beschermingsbos in werkelijkheid uitpakt, laat Puzzastg zelf zien. De studie uit 2017 modelleerde voor het toen onderzochte bosgebied van 33 hectare de extra kosten door wildvraat over 50 jaar, verdisconteerd tegen 2 procent: 3,2 miljoen frank zonder omheining, 1,85 miljoen frank met een 2,7 kilometer lange wildafrastering. Deze modelberekening is niet gelijk te stellen aan bouwkosten. Maar vandaag heeft alleen al de bouw van de omheining 1,5 miljoen frank gekost, de aanplant van meer dan 20.000 jonge bomen en het decennialange onderhoud komen daar nog bij.

Vergelijkbare modelberekeningen van het kanton voor andere beschermingsbossen komen voor het Gruobenwald-Tschägibach in het Prättigau op 1,5 miljoen frank en voor het Schwarzwald Chur afhankelijk van het scenario op 1,6 tot 3,3 miljoen frank over 50 jaar. Afgemeten aan Puzzastg zullen deze cijfers de werkelijkheid eerder onderschatten.

122.000 hectare laten zich niet omheinen

Ongeveer 60 procent van het Graubündense bos, ruim 122.000 hectare, is beschermingsbos. De omheining in Sumvitg beveiligt daarvan 25 hectare, oftewel ongeveer 0,02 procent. De regering heeft al verklaard dat verdere grootschalige omheiningen van hele beschermingsbossen momenteel niet gepland zijn. De kosten van de wildvraat lopen intussen gewoon door. Wie ze uiteindelijk draagt, heeft Wild beim Wild uiteengezet in de berekening over de recreatieve jacht en de belastingbetaler.

Commentaar: Een omheining als bekentenis

De omheining van Sumvitg is een monument voor het falen van het Graubündense bos-wildbeleid. Meer dan 30 jaar hebben de autoriteiten gerekend op de recreatieve jacht om dit beschermingsbos te redden. Het resultaat: miljoenen voor beschermende constructies die vervangen moesten worden, en nu 1,5 miljoen frank belastinggeld voor een hek dat zelfs de planner ervan nergens anders wil zien.

Je moet je de keten maar eens voor ogen halen. De belastingbetalers betalen het wildbeheer dat in opdracht van het kanton wolven afschiet. Zij betalen sinds 2012 meer dan 17 miljoen frank voor hekken, netten en plastic buizen tegen vraat. Zij betalen lawinebeveiliging die vervangen moet worden omdat het bos niet terugkomt. En nu betalen zij 1,5 miljoen frank voor een hek waarachter vrijwilligers onbetaald bomen planten. De recreatieve jacht daarentegen, die het probleem in ruim 30 jaar niet heeft opgelost, gaat gewoon door zoals voorheen, alsof er niets is gebeurd. Dat is geen bos-wildbeleid, dat is een kringloop waarin de gemeenschap elke ronde de rekening betaalt, en het meest absurde is dat niemand hem stopt.

Tegelijkertijd laat datzelfde kanton in de regio wolven afschieten die het Bergwaldprojekt als nuttig voor het beschermingsbos beschouwt. Dat wolven het hek in Puzzastg hadden voorkomen, beweert niemand; het probleem is ouder dan hun terugkeer. Maar een beleid dat afschotquota haalt en de gevolgen vervolgens afzet met hekken, beoordeelt het verkeerde. Wie het beschermingsbos serieus neemt, meet succes af aan het bos dat terugkomt, niet aan het aantal dode wolven en gemzen. Zolang Graubünden de roofdieren bestrijdt en tegelijkertijd miljoenen in hekken steekt, doet het kanton vrijwillig afstand van een bondgenoot van het bos, en de belastingbetalers betalen daarvoor.