Punkt krytyczny regulacji populacji wilków

Szwajcaria realizuje w ramach tak zwanej regulacji podstawowej ryzykowną koncepcję postępowania z wilkami.

Celem jest prewencyjny odstrzał 66% szczeniąt z danego rocznika, aby ograniczyć konflikty z rolnictwem i rzekomo zachować akceptację dla wilka. Jednak z perspektywy biologii ochrony gatunków takie postępowanie budzi poważne wątpliwości – zwłaszcza gdy uwzględni się naturalną śmiertelność i wybuchy chorób w populacji.

Rozród i naturalna śmiertelność

Typowe stado wilków wydaje na świat rocznie około 4–6 szczeniąt. Już w warunkach naturalnych tylko około 30–50% przeżywa pierwszy rok życia. Przyczynami śmierci są choroby, wypadki, brak pożywienia lub konkurencja wewnątrzgatunkowa.

Jeśli jednak celowo odstrzeli się dwie trzecie szczeniąt, w najlepszym przypadku pozostaje 1–2 osobniki, z których z kolei znaczna część dodatkowo ginie z przyczyn naturalnych. Oznacza to, że wiele stad w ogóle nie osiąga już przyrostu reprodukcyjnego.

Dodatkowe zagrożenie ze strony chorób

Sytuacja staje się jeszcze bardziej niebezpieczna, gdy pojawiają się epidemie takie jak nosówka (CDV) czy świerzb sarkoptozowy – choroby, które są regularnie wykrywane w populacjach dzikich zwierząt w Szwajcarii. Choroby te są szczególnie groźne dla młodych osobników i grup społecznych, takich jak stada wilków:

• Nosówka może powodować u szczeniąt śmiertelność przekraczającą 80%.
• Świerzb prowadzi do fizycznego osłabienia, wtórnych zakażeń i społecznego rozpadu stad.
• Obie choroby są wysoce zaraźliwe i szybko rozprzestrzeniają się między stadami.

Gdy czynniki te działają dodatkowo do regulacji, w niektórych stadach nie przeżywa w ogóle żadne potomstwo – co w perspektywie średnioterminowej może prowadzić do załamania populacji.

Ocena naukowa

Według uznanych na całym świecie badań (np. Chapron i in., 2015, Science) roczny odstrzał przekraczający 30–40 % populacji wilków lub drapieżników uznaje się za niezrównoważony. Również IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody) ostrzega, że wielkoskalowe ingerencje w społecznie ustrukturyzowane gatunki zwierząt mogą prowadzić do zaburzeń rozrodczych, zmian w zachowaniu i załamania populacji.

Kolejne badania to potwierdzają:

• Boitani & Mech (2010) podkreślają, że stabilne struktury watahy mają decydujące znaczenie dla przetrwania gatunku. Gdy odstrzeliwane są młode osobniki lub osobniki rodzicielskie, wiele wilków traci zdolność do naturalnego polowania, co z kolei nasila konflikty ze zwierzętami gospodarskimi.
• Badanie Trevesa i in. (2016) pokazuje wręcz, że intensywne polowania nie zwiększają akceptacji gatunku, lecz raczej utrwalają konflikty w społeczeństwie.

Polityka wilcza radcy federalnego Alberta Röstiego: ekologiczny lot na oślep!

Planowana kwota 66 % jest nie do uzasadnienia z punktu widzenia ochrony gatunków, jeśli jednocześnie nie uwzględnia się naturalnych strat i ryzyka chorób. Grozi ona trwałą destabilizacją gatunku, który nie jest chroniony przypadkowo, lecz ze względu na swoją wartość ekologiczną.

Zamiast stawiać na czystą redukcję liczebności, potrzebne byłoby długoterminowe, oparte na nauce zarządzanie populacją wilków, które:

• wspiera zachowanie funkcjonujących struktur watahy,
• priorytetowo traktuje ingerencje nierozrodcze (np. płoszenie, środki ochronne),
• oraz stawia na monitoring, prewencję i lokalną akceptację.

Naukowo udokumentowane zagrożenia i konsekwencje tej tak zwanej «proaktywnej regulacji» wyraźnie obalają często powtarzane twierdzenie, że nie chodzi o wytępienie, lecz jedynie o kontrolowaną regulację liczebności – porównywalną z innymi gatunkami zwierzyny łownej. Z naukowego punktu widzenia jest to nie do utrzymania. (Por. Analiza zagrożenia populacji gatunku wilk – BfN-Schriften / 715 – 2024)

Ponieważ należy zakładać, że decydenci w polityce i administracji znają istotne badania, nasuwa się podejrzenie: celem tej strategii nie jest regulacja, lecz celowe wypieranie, a nawet ponowne wytępienie wilków w Szwajcarii.

Źródła:

• Chapron, G. i in. (2015): Recovery of large carnivores in Europe’s modern human-dominated landscapes. Science, 346(6216), 1517–1519.
• Boitani, L., & Mech, L.D. (2010): Wolves: Behavior, Ecology, and Conservation. University of Chicago Press.
• Treves, A., Krofel, M., & McManus, J. (2016): Kontrola drapieżników nie powinna być strzałem w ciemno. Frontiers in Ecology and the Environment, 14(7), 380–388.
• Wytyczne IUCN dotyczące reintrodukcji i innych translokacji na potrzeby ochrony (2013).
• KORA (Koordinierte Forschungsstelle für Beutegreifer, Szwajcaria): Raporty z monitoringu wilków 2023/24.
• Analiza zagrożenia populacji gatunku wilk – ISBN 978-3-89624-477-2
• https://bfn.bsz-bw.de/…/docId/1899/file/Schrift715.pdf

Uzupełnienie: Raport BAFU potwierdza dane za 2025/2026

Opublikowany w maju 2026 roku raport BAFU dotyczący okresu regulacji 2025/2026 (od 1 września 2025 do 31 stycznia 2026) potwierdza wyrażone w artykule obawy konkretnymi liczbami: spośród około 115 zatwierdzonych wilków odstrzelono 77. Populacja liczy 30 watah żyjących w całości na terenie Szwajcarii oraz 10 watah transgranicznych, wobec wcześniejszych 36 i 35 watah. BAFU ocenia to jako wyhamowanie wzrostu, wzrost jednak przez to nie ustaje.

Jak silna jest interwencja na poziomie kantonalnym, pokazuje nasza analiza «Bilans wilczy Valais 2025/2026: liczby masakry».

Dossier: Wilk w Szwajcarii: fakty, polityka i granice polowań