31.10.2026, 15:30

Zoeken

Jacht

Hertensalsiz en wildsalami: de kankerwaarschuwing geldt ook voor wildvlees

SRF en RSI herinneren aan de WHO-indeling van bewerkt vlees. Wildworst bevat dezelfde conserveermiddelen, plus lood uit de munitie, geen officiële vleescontrole en dieren die tot aan het schot opgejaagd zijn.

Redactie Wild beim Wild · 31 oktober 2026
Audio bij het artikel

«Uit Gods hand»

0:00 -0:00
Alle liedjes

Bewerkt vlees is volgens een Tessijnse darmkankerspecialist verantwoordelijk voor ongeveer 15 procent van de gevallen van darmkanker in het kanton, melden SRF en RSI vandaag. Wat in de reportage niet voorkomt: hertensalsiz, reesalami en wildzwijnenworst zijn evengoed bewerkt vlees. En ze brengen mee wat een varkenssalami niet kent: lood uit de munitie, een productieketen zonder officiële vleescontrole en dieren die tot aan het schot onder stress stonden.

700 zieken en 230 doden per jaar

De cijfers zijn afkomstig van Dimitri Christoforidis, darmkankerspecialist aan het Kantonsspital Tessin. In Tessin worden jaarlijks 250 tot 300 nieuwe gevallen van darmkanker geregistreerd; 15 procent daarvan schrijft hij toe aan de consumptie van bewerkte vleesproducten, dus ongeveer 40 gevallen per jaar. Hetzelfde aandeel betekent voor heel Zwitserland ongeveer 700 nieuwe zieken en 230 sterfgevallen per jaar.

De basis is sinds 2015 bekend: het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie deelt bewerkt vlees in bij groep 1, 'kankerverwekkend voor de mens', dezelfde categorie als tabaksrook en asbest. De groep beschrijft de sterkte van het bewijs, niet de hoogte van het risico; het risico van worst is aanzienlijk kleiner dan dat van tabak, maar het is aangetoond. Volgens de IARC-mededeling van 2015 stijgt het risico op darmkanker met ongeveer 18 procent per 50 gram bewerkt vlees dat dagelijks wordt gegeten. Als hoofdverdachten noemt de reportage de conserveermiddelen nitriet (E249, E250) en nitraat (E251, E252), die bij de spijsvertering kunnen worden omgezet in erfelijk materiaal beschadigende nitrosamines. De Franse Inserm-onderzoeker Fabrice Pierre heeft dit verband in een recente studie bevestigd.

Opmerkelijk is een kanttekening van SRF: de enige in de reportage aangehaalde deskundige die de risico's terughoudender beoordeelt, de Amerikaanse voedingswetenschapper David Klurfeld, werkte na zijn pensionering voor de Amerikaanse rundvleesvereniging. De lobby zit mee aan tafel, ook bij de worst.

De indeling kent geen uitzondering voor wildvlees

De IARC definieert bewerkt vlees aan de hand van het procedé, niet van de diersoort: vlees dat door pekelen, zouten, roken, fermenteren of andere processen houdbaar is gemaakt. Of het dier uit de stal of uit het bos komt, speelt voor de indeling geen rol. Een hertensalsiz is een rauwe worst, gepekeld, gefermenteerd en aan de lucht gedroogd. Een wildzwijnsalami wordt gepekeld en vaak gerookt. Wie de ingrediëntenlijst van een in de handel verkrijgbare wildsalsiz leest, vindt daar doorgaans nitrietpekelzout (E250). Het is precies de stof waarvoor de reportage van SRF waarschuwt.

Daar komt een detail bij dat de jachtlobby graag als voordeel verkoopt: wildvlees bevat relatief veel ijzer. Het heemijzer in rood vlees is echter een van de mechanismen waarmee de IARC het kankerbevorderende effect verklaart, omdat het in de darm de vorming van nitrosamines bevordert. Het aangeprezen pluspunt is onderdeel van het probleem. Hoe de WHO-indeling in de zelfpresentatie van de jacht wordt weggelaten, hebben we al laten zien aan de hand van de «Nebelspalter»-journalist Dominik Feusi, en dat zelfs Zwitserse ziekenhuizen met nitriet gepekelde vleeswaren serveren.

Lood: aantoonbaar in drie van de vier wildworsten

Wat wildworst onderscheidt van elke andere worst, is het zware metaal uit het geweer. Het Duitse Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit (BVL) heeft in de voedselmonitoring van 2020 gericht 75 worstproducten met wildvlees onderzocht. In 54 monsters, dus 72 procent, werd lood aangetroffen. Zeven monsters werden afgekeurd, zes daarvan als "niet geschikt voor consumptie", één als schadelijk voor de gezondheid. 29 monsters, dus 39 procent, lagen boven 0,10 milligram per kilogram, de maximumwaarde die geldt voor vlees van rund, varken, schaap en gevogelte. Het monster dat schadelijk voor de gezondheid was, was een reepaté met 98,3 milligram per kilogram, bijna duizend keer deze maximumwaarde. Twee wilde-zwijnpaté's met 12,6 en 14,9 milligram per kilogram bleven bij gebrek aan een maximumwaarde zelfs zonder bezwaar. Hoe hoger het wildvleesaandeel, hoe hoger het loodgehalte, en producten met wild zwijn waren doorgaans sterker belast dan die met ree of hert.

Dat juist de worst zo slecht scoort, heeft vermoedelijk een ambachtelijke reden. Bij het uitsnijden van een geschoten dier geldt het vlees rond het schotkanaal, doorspekt met bloeduitstortingen en kogelfragmenten, als minderwaardig. Edele delen zoals rug en bout worden als braadstuk verkocht, de snijresten belanden traditioneel in het worstvlees. Het BVL zelf verklaart de hoge waarden door deeltjesvormig lood dat bij de inslag diep in het vlees doordringt en zich vooral nabij het schotkanaal ophoopt. Het door het Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) gecoördineerde onderzoeksproject LEMISI heeft aan enkele duizenden monsters aangetoond dat het loodgehalte in het vlees toeneemt naarmate het dichter bij het schotkanaal ligt. In de vleesmolen verdwijnen de splinters niet, ze worden fijn verdeeld. Wat in het braadstuk eruit gesneden kan worden, zit in de salami overal.

In Zwitserland komt er een juridische vrijbrief bij. Voor vlees van rund, varken, schaap en gevogelte geldt een maximumwaarde van 0,1 milligram lood per kilogram. Voor wildvlees bestaat geen maximumwaarde; de kantonale laboratoria keuren in de praktijk pas af vanaf ongeveer 2 milligram per kilogram, twintig keer zoveel, zoals SRF op 22 oktober meldde. Het Bundesamt voor Voedselveiligheid en Veterinaire Zaken (BLV) adviseert daarom kinderen tot zeven jaar, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en vrouwen met een kinderwens om zo mogelijk geen wildvlees te eten, omdat nooit uit te sluiten is dat een dier met loodmunitie is geschoten. De stand van het onderzoek naar lood en PFAS in wildbraad hebben wij onder «Wildvlees: gezondheidsrisico's door lood en PFAS» samengevat, het verhaal van de handhaving in het dossier «loodmunitie». Voor wilde zwijnenworst geldt bovendien wat we in oktober hebben gedocumenteerd: Alle 114 onderzochte levers van wilde zwijnen en een op de acht vleesmonsters lagen boven de PFAS-maximumwaarde.

Stress tot aan het schot

Een slachtdier wordt verdoofd voordat het sterft. Een wild dier wordt opgejaagd, beschoten, nagezocht of in het gunstigste geval uit een hinderlaag neergeschoten. Wilde zwijnen uit drijfjachten hebben bijna viermaal zo hoge cortisolwaarden, zoals we in «JagdSchweiz als fabriek van desinformatie» aan de hand van de studies hebben aangetoond; de bewering van de vereniging dat wildvlees uit de drijfjacht «kwalitatief onberispelijk» is, steunt op een studie die cortisol helemaal nooit heeft gemeten. Dat is in de eerste plaats een argument voor dierenwelzijn en voor vleeskwaliteit, geen residu dat je meeeet. Wat jachtstress met de dieren doet, staat echter op geen enkele ingrediëntenlijst.

Geen vleeskeuring, geen maximumwaarde, geen herkomst

De varkenssalami uit de supermarkt komt uit een slachthuis met officiële vleescontrole. Wildvlees uit de recreatieve jacht, dat de recreatieve jagers zelf verwerken of rechtstreeks aan consumenten en lokale bedrijven doorgeven, ondergaat geen officiële vleeskeuring; volgens de verordening volstaat het onderzoek door een «deskundige persoon», en dat mag de persoon zijn die het dier heeft doodgeschoten. Daar komt de herkomstkwestie bij: bij een controle van 34 horecabedrijven in Graubünden en Glarus was bij 38 procent de wildherkomst verkeerd of helemaal niet gedeclareerd, en een als «Engadiner» verkochte hertensalsiz bestond voor 51 procent uit Nieuw-Zeelands hert. Wildworst is daarmee waarschijnlijk het slechtst gecontroleerde verwerkte vlees in de Zwitserse handel.

Het verkoopseizoen is nu bezig

De hoogjacht in Graubünden, Ticino en Wallis is voorbij, de verwerking begint. In de komende weken vullen hertensalsiz, reesalami en wilde zwijnenworsten de toonbanken van slagerijen, boerderijwinkels en Hubertusmarkten, verpakt als «cadeau uit het bos». JagdSchweiz heeft het product in september meteen in het Bondshuis opgediend. De marketing blijft dezelfde als bij de wildweken in de horeca, waarover we onder «Heimat auf dem Teller» hebben bericht: natuurlijk, regionaal, gezond. Het BfR raadt zwangere vrouwen, kinderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem aan rauwe worst van wildvlees goed door te verhitten of er helemaal van af te zien, omdat ziekteverwekkers uit het wilde dier het rijpingsproces van een rauwe worst kunnen overleven.

De SRF-reportage adviseert om te kopen bij kleine slagers die alleen zout en kruiden gebruiken, en voegt er meteen aan toe: ook dan blijft het bewerkt vlees met gezondheidsrisico's. Voor wildworst geldt dat dubbel. Het bos wast het nitriet er niet uit, en voegt toe wat geen slachthuis levert: lood, PFAS, ziekteverwekkers die nooit een vleeskeuring hebben gezien, en dieren die tot aan het schot zijn opgejaagd. Wie de kankerwaarschuwing voor salami en worst serieus neemt, kan de hertenworst daar niet van uitzonderen.

Heb je een tip, een bron of een correctie bij dit artikel? Schrijf ons.

Meer over recreatieve jacht: In het dossier Rol en kritiek op recreatieve jagers belichten we de opleiding, macht en het zelfbeeld van de recreatieve jagers. Wat het onderzoek daarover zegt, toont Jacht in de feitencheck: de stand van het onderzoek.

Het standpunt van IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild wijst de recreatieve jacht af. Ons voorbeeld is kanton Genève, dat sinds 1974 zonder recreatieve jacht functioneert: zonder jachttijden, zonder jachthonden, zonder drijfjachten, zonder hoogzitten, zonder de dierenmishandeling en de criminaliteit die elders bij het jachtseizoen horen. Wat daar al meer dan vijftig jaar werkt, weerlegt elk positiepaper van JagdSchweiz. Een organisatie die haar beleid baseert op beweringen die zij in haar eigen documenten zelf weerlegt, is geen vakorganisatie, maar een fabriek voor desinformatie.

Wilde dieren hebben een stem nodig

Eén keer per week: onderzoeken, petities en achtergrondinformatie over de recreatieve jacht. Gratis en op elk moment weer op te zeggen.

Alle bijdragen worden geschreven door IG Wild beim Wild en door externe co-auteurs. Onderzoek, structurering en redactionele processen kunnen daarbij worden ondersteund door AI-gestuurde hulpmiddelen.

Ondersteun ons werk

Met jouw donatie help je dieren te beschermen en hun stem te laten horen.

Nu doneren →