Speciale jachten en de grenzen van recreatieve jacht

Het officiële jachtbeleid negeert nog steeds natuurlijke regulatoren zoals de wolf, volgt economische belangen en brengt daarbij de biodiversiteit en de gezondheid van consumenten in gevaar.

In het kanton Graubünden werden tijdens de hoge jacht 2025 3.432 edelherten en 2.502 reeën geschoten, een resultaat licht boven het 20-jaargemiddelde. Het kanton bestempelt het resultaat als een succes; toch ziet het zich genoodzaakt om in november en december de jaarlijkse beestachtige en dierenmishandelende speciale jacht uit te roepen.

Amt für Jagd und Lügen: Hochgejagte Bestände in Graubünden

Doelen van de speciale jacht

Voor de speciale jacht 2025 plant de Bündner jachtautoriteit om 1.711 vrouwelijke edelherten en hun kalveren, 281 reeën en 10 gemzen te doden. De afschotcijfers voor herten liggen onder die van vorig jaar, omdat de hertenpopulatie sinds 2020 licht daalt; bij de reeën moet echter meer worden geschoten dan in 2024, omdat tijdens de hoge jacht te veel bokken zijn geschoten. Voor wilde zwijnen zijn er zelfs helemaal geen bovengrenzen, ze mogen het hele jaar door bejaagd worden vanwege vermeende schade aan landbouw en bos. Wilde zwijnen zijn de tuiniers van de bossen; daar worden ze bejaagd, zodat ze op landbouwgronden schade kunnen veroorzaken.

Officieel dient dit "beheer" de bosverjonging; de bosgemeenschappen moeten worden beschermd tegen vraatschade door te veel hoefdieren. Critici merken echter op dat de autoriteiten ondanks deels afnemende populaties toch hoge quota blijven eisen en het jachtseizoen met speciale jachten verlengen. Het beeld doet denken aan een bosbouw die het bos als houtplantage behandelt en natuurlijke processen negeert.

Wetten die speciale jachten vergemakkelijken

Sinds december 2023 staat de herziene Zwitserse jachtwet een proactieve regulering van wolvenpopulaties toe: kantons mogen tussen 1 september en 31 januari tot twee derde van de wolvenwelpen in een roedel afslachten, mits de Bond hiermee instemt en er kuddebeschermingsmaatregelen zijn ingevoerd. In 2024/25 werden op deze manier al meer dan 100 wolven afgeslacht; alleen al in Graubünden vielen 47 wolven ten prooi aan dit massaslachting. Ook in natuurbeschermingsgebieden en jachtbanngebieden zou de recreatieve jacht op wolven in de toekomst toegestaan moeten worden, zoals de Kantonsraad in september 2025 eiste.

Tegelijkertijd trad op 1 februari 2025 een nieuwe jachtwet in werking die, na hevige kritiek van dierenbeschermingsorganisaties, het gebruik van loodhoudende kogelmunitie verbiedt. Voor kalibers boven de 6 mm geldt een overgangstermijn tot 2029. Het Bundesamt für Lebensmittelsicherheit bevestigt dat lood zich ophoopt in wildvlees en met name gevaarlijk is voor kinderen en zwangere vrouwen.

Kritiek op de jacht

Veel kantons rechtvaardigen de bijzondere jachten met “overhoge wildbestanden”, maar dit probleem is vaak zelf veroorzaakt. De jachtstructuur bevoordeelt mannelijke trofeedragers, terwijl vrouwtjes en jonge dieren worden gespaard. Hierdoor stijgt het geboortecijfer en ontstaat er een onevenwicht tussen de geslachten, wat op zijn beurt weer hogere afschotquota moet rechtvaardigen. Dat de “gereguleerde” bestanden desondanks blijven groeien, toont aan dat de recreatieve jacht haar eigen problemen creëert — een klassieke vicieuze cirkel.

In Graubünden worden ondanks de recordafschoten tijdens de hoogjacht de afschotplannen niet gehaald. Recreatieve jagers hebben moeite om aan de jachtvoorschriften te voldoen en grijpen nu naar bijzondere jachten. Eind oktober publiceerde het kanton een telefonische aankondiging waarin wordt uitgelegd dat de bijzondere jacht op 8 en 9 november plaatsvindt in regio's als Mesolcina‑Calanca, Davos en Bergün‑Filisur. Dit bewijst dat het jachtseizoen zich steeds verder uitbreidt, ten nadele van de wilde dieren, die nauwelijks kans krijgen om te herstellen.

Wolven als natuurlijke regulatoren

Wetenschappelijke studies tonen aan dat wolven de meest effectieve regulatoren van hoefdierpopulaties zijn. In Duitsland analyseerde een studie meer dan 3.000 wolvenkeutels; ruim 96% van de prooiresten was afkomstig van reeën, edelherten en wilde zwijnen, terwijl vee minder dan 1% uitmaakte. Een studie uit de VS toonde aan dat de terugkeer van wolven in Wisconsin het aantal wildaanrijdingen met 24% deed afnemen. Ongeveer 6% van deze afname was toe te schrijven aan de vermindering van het aantal herten; het grootste deel ontstond doordat de dieren wegen meden en er een ‘landschap van angst’ ontstond. Wolven dragen dus niet alleen bij aan de vermindering van wildschade zoals aan beschermingsbossen, maar verhogen ook de veiligheid van de bevolking.

Doordat wolven vooral oude, zwakke of zieke dieren buitmaken, verbeteren zij de genetische fitheid van de wilde populaties. Bij de mens daarentegen laat de recreatieve jacht geen natuurlijke selectie na, maar bevordert deze juist ongewenste ontwikkelingen, bijvoorbeeld door het afschieten van kapitale mannetjes die de beste genen dragen. Toch willen veel kantons wolven ‘reguleren’ of zelfs hele roedels uitroeien. Het Europees Parlement heeft in mei 2025 de status van de wolvenpopulatie in heel Europa verlaagd van ‘strikt beschermd’ naar ‘beschermd’; deze herbeoordeling geeft de lidstaten meer vrijheid om te jagen. Milieuorganisaties bekritiseerden dit besluit als een ‘aanval op de natuur’ en waarschuwden dat het de tot dusver behaalde vooruitgang in het herstel van de soort schaadt. Ondanks de verlaging moet de gunstige staat van instandhouding behouden blijven.

Loodhoudende munitie – een gezondheidsrisico

Het gebruik van loodhoudende munitie heeft ernstige gevolgen voor mens en natuur. Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung waarschuwt dat lood schade veroorzaakt aan de bloedaanmaak en het zenuwstelsel en zich vooral ophoopt in de botten; kinderen en ongeboren kinderen lopen bijzonder gevaar. Testen van de Zwitserse dierenbeschermingsorganisatie STS wezen uit dat vijf van de dertien onderzochte monsters wildvlees met lood besmet waren; twee daarvan overschreden de grenswaarden voor binnenlands vlees met een factor twee tot vier. Ondanks deze bevindingen bestaat er in Zwitserland pas sinds 2025 een verbod op loodhoudende kogelmunitie, en zelfs dit verbod staat tot 2029 nog uitzonderingen toe.

Meerwaarde:

• Wildvlees: natuurlijk, gezond – of gevaarlijk?
• Wildvlees van de recreatieve jager? – Kadaver op het bord!
• Volgens studies bestaan er gezondheidsrisico's in de context van het eten van wildvlees
• Voeding: de geciviliseerde smaak
• Wildvlees van de jager is kadaver
• Wildvlees kan niet BIO zijn
• Vlees van in het wild levende dieren is geen bio-wild
• Dementie: hoe schadelijk is wildvlees?
• Wildvlees maakt ziek
• Loodresten in wildvleesproducten
• Wildvlees: risico's, lood en jachtmythes
• Let op: waarschuwing tegen wildvlees van de recreatieve jager
• Jagers liegen ook bij de verkoop van vlees

Niet alleen consumenten worden getroffen: loodfragmenten in het karkas van wild worden opgenomen door aaseters zoals vossen of roofvogels en leiden tot vergiftiging. Bovendien komt lood via de bodem en het water in de voedselkringloop terecht. Met de introductie van loodvrije munitie zijn er praktische alternatieven; toch weigeren veel recreatieve jagers over te stappen, omdat ze loodmunitie “effectiever” vinden. Dat strookt noch met de huidige stand van de techniek, noch met een verantwoorde omgang met natuur en gezondheid.

Verstorende jacht en recreatielawaai

Jachtdruk en recreatielawaai hebben aanzienlijke gevolgen voor wilde dieren. Een studie van de U.S. Forest Service uit 2024 toonde aan dat wilde dieren bij lawaai door menselijke activiteiten 3,1 tot 4,7 keer vaker vluchtten en daarna langer alert bleven; na een week verblijf in een door lawaai belast gebied was de dierendichtheid in vergelijking met het controlegebied 1,5 keer lager. Intensieve jacht verlengt deze verstoring tot in de winterperiode en ontneemt de dieren belangrijke herstelfasen. Daarmee staat ze op gespannen voet met het in de Zwitserse Grondwet verankerde beginsel om dieren leed en stress te besparen.

Alternatieven voor het jachtbeleid: bosecologie en kuddebescherming

Het idee dat alleen intensieve recreatieve jacht het bos kan beschermen, negeert de rol van natuurlijke predatoren. Wolven en lynxen reguleren niet alleen de wilddichtheid, maar veranderen ook het gedrag van prooidieren: reeën en herten mijden risicozones en geven jonge bomen zo de kans om te groeien. Uit ervaringen in Noord-Amerika en Europa weten we dat de terugkeer van roofdieren kan leiden tot een “trofische cascade”, die de vegetatie doet herstellen en de biodiversiteit bevordert.

Kuddebescherming in plaats van wolvenjacht

De toenemende afschot van wolven is meestal gebaseerd op conflicten met vee. Maar de statistieken tonen aan: in 2025 vielen in Zwitserland 832 stuks vee ten prooi aan de wolf. Dat zijn er 37 minder dan het jaar ervoor. Tegelijkertijd werden 101 wolven gedood, wat nauwelijks iets veranderde aan de populatie van 300 dieren. Moderne kuddebeschermingsmaatregelen (bijvoorbeeld elektrische afrasteringen, kuddebeschermingshonden) hebben er, nog vóór het proactieve bloedbad, in belangrijke mate toe bijgedragen dat de schade werd verminderd. Organisaties zoals de Zwitserse schapenfokkersvereniging eisen desondanks nog meer afschot, ook al ontstaat het probleem voornamelijk door gebrekkige kuddebescherming.

Bosecologische jacht of jachtvrije zones?

Een ecologisch gericht bosbeleid zou de recreatieve jacht tot een minimum moeten beperken, ten gunste van natuurlijke processen. Enkele kantons experimenteren met jachtvrije zones, waar populaties wilde dieren zich zonder menselijk ingrijpen kunnen ontwikkelen. In deze gebieden zijn intacte sociale structuren, lagere geboortecijfers en minder bosschade te zien. Wordt tegelijkertijd op een natuurgerichte manier bosbouw bedreven, dan ontstaan stabiele bos-wildsystemen, een aanpak die IG Wild beim Wild al jaren bepleit.

De speciale jachten van 2025 tonen hoe ver het officiële jachtbeleid verwijderd is van een ecologisch en ethisch verantwoorde omgang met dieren. Ondanks dalende populaties door de actieve bijdrage van roofdieren worden afschotplannen verhoogd, het jachtseizoen verlengd en zelfs wolven in beschermde gebieden geschoten. Alle munitie van recreatieve jagers vergiftigt vlees en milieu; lawaai en jachtdruk verstoren wilde dieren blijvend. De gegevens tonen dat wolven en andere predatoren wildpopulaties effectiever reguleren en menselijke conflicten verminderen, terwijl kuddebeschermingsmaatregelen de verliezen van vee tot een minimum beperken.

Een toekomstgericht wildbeheerbeleid zou daarom moeten inzetten op natuurlijke regulatoren, loodmunitie onmiddellijk moeten verbieden, speciale jachten moeten stopzetten en het bosbeheer zodanig moeten inrichten dat biodiversiteit en dierenwelzijn voorrang krijgen boven trofeejacht en economische belangen. Alleen zo kunnen we mens, natuur en dier op lange termijn beschermen.

Verdere artikelen

• Wolven onder voortdurend vuur: hoe het Zwitserse jachtbeleid wetenschap en ethiek negeert
• Beschermingsbos: recreatieve jacht creëert problemen die zij beweert op te lossen
• De wolf is niet het probleem – hij is de oplossing
• Bosomvorming: wegen naar veerkrachtige gemengde bossen in het licht van de jacht
• Bosomvorming bij de Lukmanierpas
• Jacht is niet de oplossing voor bosomvorming
• Recreatieve Jagers helpen de bosomvorming niet
• Het conflict tussen bosbouw, jacht en wilde dieren