„Jesteś tym, co jesz": co dawne nauki mówią o mięsie i przemocy

„Człowiek jest tym, co je." To zdanie pochodzi od filozofa Ludwiga Feuerbacha, który ukuł je w 1850 roku w recenzji książki o pożywieniu autorstwa fizjologa Jakoba Moleschotta. Chodziło o to, że to, co przyjmujemy, kształtuje nas – zarówno fizycznie, jak i duchowo. Na długo zanim Feuerbach znalazł tę grę słów, różne tradycje duchowe i filozoficzne stawiały dalej idące pytanie: co dzieje się z człowiekiem, gdy zleca zabijanie zwierząt na swoje pożywienie lub sam je zabija?

Pitagoras: od cielęcia do człowieka

Rzymski poeta Owidiusz każe w 15. księdze swoich „Metamorfoz" Pitagorasowi wygłosić długą mowę przeciwko jedzeniu mięsa. Owidiuszowy Pitagoras ostrzega w niej: kto podrzyna cielęciu gardło i nie zważa na jego skargi, ten przygotowuje się do przelewania ludzkiej krwi. Zabijanie zwierząt innych gatunków jawi się tu nie jako niewinne zdobywanie pożywienia, lecz jako ćwiczenie w bezduszności.

Grecki pisarz Plutarch podjął tę myśl pod koniec pierwszego wieku w swoim piśmie „O jedzeniu mięsa" (De esu carnium). Na początku, pisze, zabijano i jedzono dzikie zwierzęta. Gdy żądza mordu zasmakowała krwi i wprawiła się na nich, przeszła na wołu, owcę i koguta, a w końcu na wojnę i zabijanie ludzi.

Ahimsa: niestosowanie przemocy zaczyna się od jedzenia

W tradycjach Indii w centrum stoi jedno pojęcie: ahimsa, czyli niekrzywdzenie. W dżinizmie jest ono najwyższym przykazaniem i obejmuje nawet najmniejsze istoty żywe. W buddyzmie rezygnacja z zabijania jest pierwszą z pięciu zasad moralnych. W Jogasutrach Patańdźalego ahimsa zajmuje pierwsze miejsce wśród zasad etycznych. Kto jest w niej utwierdzony, mówi werset 2.35, w jego obecności wrogość ustaje.

Bhagawadgita w wersetach 17.8–17.10 rozróżnia pożywienie według trzech guna, podstawowych jakości natury. Opisuje przy tym właściwości potraw, a nie po prostu przeciwieństwo między pokarmem roślinnym a zwierzęcym. W wielu jogicznych tradycjach żywieniowych dieta wegetariańska, sattwiczna, uchodzi za sprzyjającą jasności umysłu i wewnętrznemu spokojowi, a rezygnacja z mięsa wiąże się z ideałem niestosowania przemocy. Według tego rozumienia pożywienie dotyczy nie tylko ciała, ale także życia duchowego i etycznego.

Tołstoj i „pierwszy stopień”

Na Zachodzie niewielu ujęło tę myśl równie przejmująco jak Lew Tołstoj. W opublikowanym w 1892 roku eseju „Pierwszy stopień” opisuje wizytę w rzeźni w Tule. Jego wniosek: kto na serio dąży do życia moralnego, jako pierwszy krok rezygnuje z odżywiania się zabitymi zwierzętami. Albert Schweitzer ujął tę samą postawę dziesięciolecia później w formule „czci dla życia”.

Choć te teksty i nauki bardzo się od siebie różnią, nie pytają wyłącznie o cierpienie zwierząt, lecz także o odpowiedzialność ludzi, którzy je powodują. To nie jest wynik badań laboratoryjnych, lecz etyczne ostrzeżenie, które formułowano wciąż na nowo przez ponad dwa tysiąclecia.

Co to oznacza dla łowiectwa rekreacyjnego

Kto traktuje tę wiedzę poważnie, nie może ominąć łowiectwa rekreacyjnego. Myśliwy rekreacyjny nie zostawia bowiem zabijania rzeźni, lecz robi to sam. Dobrowolnie, w czasie wolnym, często przez dziesiątki lat. Mięso, które potem reklamuje jako „naturalne” i „uczciwe”, nie wymyka się tej etycznej krytyce: pochodzi od zwierzęcia, któremu świadomie odebrał życie, choć nie był na nie zdany w swoim żywieniu.

Że marketing dziczyzny uprawiany przez myśliwych rekreacyjnych ma niewiele wspólnego z rzeczywistością, Wild beim Wild szczegółowo udokumentował już wcześniej, na przykład w analizie «Bio Bio Plus» i inne legendy. Także twierdzenie, że łowiectwo rekreacyjne kontynuuje pierwotny sposób życia, nie wytrzymuje bliższego przyjrzenia się, jak pokazuje nasz artykuł Łowiectwo rdzennych ludów a łowiectwo rekreacyjne.

Co badania na temat agresji, empatii wobec zwierząt i przemocy wśród myśliwych rekreacyjnych pokazują, a czego nie, podsumowuje artykuł Czy łowiectwo rekreacyjne jest chorobą?. Akty przemocy w środowisku łowiectwa rekreacyjnego dokumentujemy na bieżąco, na przykład w artykule Femicyd w Faido, eksplozja w Leontica. Dalsze teksty o psychice myśliwych rekreacyjnych znajdują się w rubryce Psychologia i łowiectwo.

Komentarz: Wybór robi różnicę

Wilk zabija, ponieważ musi. Nie ma wyboru, nie ma sklepu i nie ma alternatywy. Człowiek je ma. Właśnie w tym leży jego odpowiedzialność i właśnie dlatego tak ciężko to waży, gdy ktoś robi z zabijania hobby.

Dawne nauki mówią to od ponad dwóch tysięcy lat: stajemy się tym, co robimy. Kto robi z zabijania rozrywkę, musi się liczyć z pytaniem, jakie znaczenie ma dla niego życie innych czujących istot. A społeczeństwo, które toleruje zabijanie jako hobby, powinno zadać sobie pytanie, co dzięki temu karmi w samym sobie.

Pytanie etyczne jest samo w sobie oczywiste: po co zabijać zwierzę, skoro ani własne życie, ani własne wyżywienie od tego nie zależą?