Gansabhauet w Sursee: 60 osób protestuje, miejska komisja podtrzymuje zwyczaj z martwą gęsią

W Sursee (LU) 11 listopada 2026 roku ponownie odbyło się Gansabhauet. Przed ratuszem zamaskowani uczestnicy tępą szablą uderzali w dwie martwe gęsi zawieszone na stalowej linie, aż do przecięcia szyi. W sumie potrzeba było jedenastu uderzeń: u pierwszej gęsi szyję przecięto siódmym uderzeniem, u drugiej czwartym. Każdy uczestnik miał jedną próbę. Poinformowała o tym agencja prasowa Keystone-SDA powołując się na dane miasta. Do uderzania zgłosiło się 78 mężczyzn i jedenaście kobiet, a całość obserwowało szacunkowo 3’500 osób.

Na obrzeżach festynu protestowało według Tele 1 około 60 obrończyń i obrońców zwierząt. Na ich transparentach widniały hasła „Wstydźcie się” i „Tradycja nie jest wymówką”. Ich postulat jest prosty: gęsi mają zostać zastąpione atrapami.

Kto odpowiada za Gansabhauet

Gansabhauet nie jest wydarzeniem prywatnym. Organizatorem jest Kommission Gansabhauet, komisja miasta Sursee z siedzibą pod adresem urzędu miasta. Według danych miasta odpowiada ona za organizację i przeprowadzenie wydarzenia, a w jej skład wchodzą przedstawiciele miasta Sursee, cechu karnawałowego Heini von Uri oraz policji kantonu Lucerna. Na jej czele stoi Sara Steiner. Rada miasta Sursee pod przewodnictwem burmistrz Sabine Beck-Pflugshaupt co roku bierze udział w pochodzie przed ratusz.

Steiner broniła zwyczaju w rozmowie z SRF słowami: «W naszym rozumieniu nie działamy przeciwko godności zwierzęcia. Raczej to wydarzenie odbywa się ku czci gęsi, ponieważ dawniej było to cenne zwierzę.» Odrzuca jakąkolwiek zmianę: «Dopóki mamy widzów i dopóki ludzie zapisują się do uderzania, będziemy się tego trzymać.» Nie widzi się potrzeby działania.

Już jej poprzednik Erich Felber w 2022 roku w rozmowie z 20 Minuten wyjaśnił, że atrapa «nigdy jeszcze nie była tematem» w Sursee. Gansabhauet znajduje się na liście żywych tradycji Federalnego Urzędu Kultury, która według Świat zwierząt jest prowadzona od 2012 roku.

Sprzeciw trwa od lat

Środowy protest nie jest odosobnionym przypadkiem, lecz najnowszym etapem sporu, który trwa od lat:

• 2022: Aktywista na rzecz praw zwierząt Olivier Bieli wraz z innymi aktywistkami i aktywistami uruchamia na platformie Campax petycję «Zlikwidować Gansabhauet» skierowaną do rady miejskiej Sursee. Ówczesna posłanka do Rady Narodowej Meret Schneider publicznie krytykuje ten zwyczaj.
• 2025: Bieli składa w lucerneńskiej prokuraturze zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa wobec przewodniczącej komisji, z powodu domniemanego naruszenia godności zwierzęcia. Prokuratura potwierdza jego wpłynięcie w rozmowie z 20 Minuten. Według gazety było to pierwsze zawiadomienie w historii tego zwyczaju. W relacjach z tegorocznego Gansabhauet nie wspomniano o decyzji w tej sprawie.
• 2026: Bieli w imieniu kilku stowarzyszeń ochrony zwierząt organizuje demonstrację na miejscu. W rozmowie z Tierwelt mówił o pierwszym proteście «takiej wielkości» w historii tego wydarzenia.

Bieli powiedział w SRF: «Tutaj zwierzęta muszą umierać, aby ludzie mogli się bawić.» I dodał: «Własnym dzieciom też mówimy, że nie wolno im ciągnąć kotów za ogon ani kopać psów. A potem robimy coś takiego z gęsiami.»

Święto dla dzieci, z dniem wolnym od szkoły

Program towarzyszący jest wyraźnie skierowany do dzieci i młodzieży: wspinaczka po słupie, skoki w workach, robienie min, wieczorem pochód z lampionami z rzepy. Według 20 Minuten dzieci szkolne w Sursee mają tego dnia wolne. Bieli zwraca uwagę, że na nagraniach rok w rok kilkadziesiąt dzieci stoi tuż przy scenie, podczas gdy dorośli wiwatują, gdy głowa zostaje oddzielona od ciała.

Jakie pytania rodzi przedstawianie przemocy wobec zwierząt innych niż ludzie jako święta dla dzieci, Wild beim Wild opisał w artykule Dzieci, polowanie i socjalizacja do przemocy oraz w dossier Polowanie a dzieci.

Godność zwierzęcia: co mówią prawnicy

Szwajcaria chroni godność zwierzęcia w Konstytucji Federalnej (art. 120 ust. 2 BV) oraz w ustawie o ochronie zwierząt (art. 1 i art. 3 lit. a TSchG). Czy i w jakim zakresie ochrona ta obejmuje również martwe zwierzęta, nie jest prawnie rozstrzygnięte. Gieri Bolliger i Andreas Rüttimann z fundacji Stiftung für das Tier im Recht wskazują na Gansabhauet w Sursee w artykule naukowym wprost jako zwyczaj, który należy «poddać krytycznej analizie». Ustawa o ochronie zwierząt obowiązuje wprawdzie zasadniczo w odniesieniu do zwierząt żywych, jednak nie jest «absurdalne», by również godność zmarłych zwierząt objąć ochroną ustawową.

Prawnik zajmujący się prawami zwierząt Antoine F. Goetschel powiedział w 2022 roku portalowi 20 Minuten, że problem Gansabhauet polega na tym, iż «śmierć zwierzęcia jest celebrowana w sposób rytualny». Zakazu nie da się jednak wywieść bez zmiany przepisów. Zaproponował rozszerzenie znamion przestępstwa zakłócenia spokoju zmarłych (art. 262 StGB) na kręgowce. «Ten rytuał, również z użyciem martwych gęsi, wcale nie wydaje się współczesny», stwierdził Goetschel.

Fundacja Stiftung für das Tier im Recht (TIR) ponownie wypowiedziała się na temat tegorocznego Gansabhauet we wpisie w mediach społecznościowych. Pisze tam, że gwałtowne odcinanie głowy staje się publicznym spektaklem i konkursem, a przemoc wobec zwierząt jest w ten sposób inscenizowana jako rozrywka i społecznie normalizowana. Fakt, że gęś jest już martwa, nie sprawia automatycznie, że postępowanie z jej ciałem jest nieszkodliwe: zdaniem TIR godność zwierzęcia nie może kończyć się wraz ze śmiercią. To, że zwyczaj jest pielęgnowany od pokoleń, nie jest wystarczającym argumentem, by wyłączać go spod krytycznej oceny. To, co konstytucja mówi o godności zwierząt, pokazuje artykuł Godność zwierząt a łowiectwo. To samo otwarte pytanie zajmuje Wild beim Wild w kontekście zdjęć trofeów z upolowanymi zwierzętami wykonywanych przez myśliwych rekreacyjnych: wzorcowy wniosek Chronić godność zwierząt także po śmierci formułuje w tej sprawie propozycje działań politycznych.

Sursee zna już gęsi z drewna

Gdy w 2020 roku Gansabhauet odwołano z powodu pandemii, przed ratuszem stała według Bote der Urschweiz gęś nadająca się do zabawy. W 2021 roku miasto, jak wynika z komunikatu rady miejskiej, kazało ustawić drewniane gęsi rzeźbiarza z Sursee Eliasa Zürchera, aby upamiętnić ten zwyczaj. Te instalacje nie były zastępczą wersją Gansabhauet. Pokazują jednak, że symbol tego zwyczaju można zachować bez prawdziwego ciała zwierzęcia. Wspinaczka po słupie, skoki w workach, latarenki z rzepy i korowód i tak nie wymagają martwego zwierzęcia.

Komentarz: Prymitywne pozostaje prymitywne, nawet z błogosławieństwem urzędów

Trzeba raz opisać to wydarzenie bez folkloru. Dorośli wypijają łyk białego wina, pozwalają zasłonić sobie oczy i kolejno uderzają tępą szablą w szyję zawieszonego martwego ptaka, aż ciało spadnie. Patrzą tysiące ludzi. Dzieci w Sursee mają tego dnia wolne od szkoły. Wydarzenie organizuje nie klub w zapleczu lokalu, lecz miejska komisja pod kierownictwem Sary Steiner, z przedstawicielami miasta Sursee, cechu Heini von Uri i policji kantonu Lucerna, a rada miejska idzie w korowodzie.

To prymitywny rytuał. Nie staje się bardziej godny dlatego, że jest stary, ani mniej szkodliwy dlatego, że gęś jest już martwa. Gęsi są, jak to ujęła kierowniczka komisji, "świadomie wybierane", co powiedziała w 2025 roku w 20 Minuten. Ich ciała służą publicznemu rytuałowi ścinania głów. Kto chce "uhonorować" zwierzę inne niż człowiek, nie wiesza go na stalowej linie i nie pozwala publiczności patrzeć, jak cios po ciosie spada na jego ciało. Formuła "ku czci gęsi" to to samo przewartościowanie, które znamy z mszy Hubertusa, podczas której błogosławi się zabite stworzenie i przeciwko której także w 2026 roku znów odbywają się czuwania protestacyjne.

Sursee zna ten schemat. W lutym w tym samym mieście na Zentralschweizer Fäälimärt handluje się skórami zabitych lisów, również pod szyldem tradycji. To, jak łowiectwo rekreacyjne obudowuje swoją przemoc gastronomią festynową, loterią fantową i programem dla dzieci, pokazuje dossier Łowiectwo rekreacyjne jako wydarzenie towarzyskie. Gansabhauet działa według tej samej logiki: kto z obchodzenia się z zabitymi zwierzętami robi festyn ludowy, uodparnia je na krytykę. Wtedy każdy sprzeciw uchodzi za atak na ojczyznę.

Tradycja nie jest usprawiedliwieniem. Walki niedźwiedzi, walki kogutów i tańczące niedźwiedzie także kiedyś uchodziły za tradycję, dopóki społeczeństwo przestało je tolerować. Sara Steiner sama podała miarę: dopóki przychodzą widzowie i zgłaszają się chętni do uderzania, wszystko pozostaje po staremu. Ale to, że ludzie chcą patrzeć, nie odpowiada na pytanie, czy potrzebne są do tego prawdziwe ciała zwierząt. Postulat użycia atrap nie jest skierowany przeciwko skakaniu w workach, latarniom z rzepy ani wspólnemu świętowaniu, lecz przeciwko rytuałowi ścinania głów. Dźwignia leży w rękach wszystkich, którzy tam idą, oraz rady miejskiej Sursee: powinna ona zadbać o to, aby wydarzenie pozostające pod miejską odpowiedzialnością obywało się w przyszłości bez prawdziwych ciał zwierząt.

Więcej artykułów na ten temat znajdziesz w rubryce prawa zwierząt.