14 zawiadomień o przestępstwie, ponad 100 martwych zwierząt: tessyński sąd odmawia statusu strony

Według własnej dokumentacji IG Wild beim Wild złożyła w Ticino od października 2025 roku 14 zawiadomień o przestępstwie. Dotyczą one spraw, w których zginęło łącznie ponad 100 zwierząt innych niż ludzie, które według jej oceny padły dlatego, że ich właściciele ich nie chronili. Corte dei reclami penali w Lugano oddała 6 listopada 2026 roku skargę IG Wild beim Wild i jej założyciela. Sąd stwierdził w obu przypadkach brak bezpośredniego naruszenia własnych praw. Dlatego nie otrzymują oni statusu oskarżyciela posiłkowego ani opartego na nim wglądu w akta. O zgłoszonych naruszeniach przepisów o ochronie zwierząt sąd nie orzekał. Koszty postępowania w wysokości 700 franków nałożył na założyciela IG Wild beim Wild.

O co chodziło

Punktem wyjścia jest pierwsze zawiadomienie o przestępstwie złożone przez IG Wild beim Wild w Ticino. W nocy z 16 na 17 października 2025 roku w Bironico zabito jedenaście danieli, prawdopodobnie przez wilka. 22 października 2025 roku IG Wild beim Wild zawiadomiła o podejrzeniu popełnienia przestępstwa hodowcę z powodu niedostatecznej ochrony danieli, a także kantonalny urząd weterynaryjny z powodu udzielonego zezwolenia. Prokuratura zarejestrowała zawiadomienie jako postępowanie w sprawie znęcania się nad zwierzętami i naruszenia ustawy o ochronie zwierząt (art. 26 i 28 TSchG).

Do czerwca 2026 roku nastąpiło sześć kolejnych zawiadomień dotyczących niezabezpieczonych owiec i kóz. 3 czerwca 2026 roku IG Wild beim Wild i jej założyciel, jako oskarżyciele posiłkowi, zażądali wglądu do akt wszystkich postępowań wszczętych na podstawie ich zawiadomień. Prokuratura odmówiła 11 czerwca: IG Wild beim Wild nie jest bezpośrednio poszkodowana, a tym samym nie jest stroną. Zawiadomienie toczy się przewidzianym trybem, a postępowanie policyjne wciąż trwa. 18 czerwca IG Wild beim Wild i jej założyciel wnieśli na to zażalenie.

Tłem sprawy jest statystyka kantonu sam. Od stycznia do października 2026 roku przypisuje on wilkowi 131 zabitych zwierząt gospodarskich. Tylko sześć z nich było odpowiednio zabezpieczonych. W przypadku 48 zwierząt kanton wyraźnie stwierdza, że ochrona była niewystarczająca. Liczby te omówiliśmy w artykule «Ataki wilków w Ticino: tylko 6 ze 131 zwierząt było chronionych».

Co orzekł sąd

Przedmiotem rozstrzygnięcia była wyłącznie kwestia, czy IG Wild beim Wild i jej założycielowi przysługuje status strony oraz prawo wglądu do akt. Sąd nie badał, czy daniele były wystarczająco chronione ani czy prokuratura prowadzi dochodzenie w należyty sposób. Opiera się on na kodeksie postępowania karnego i orzecznictwie Trybunału Federalnego. Najważniejsze punkty dziesięciostronicowego rozstrzygnięcia:

• Poszkodowanym jest tylko ten, kto zostaje bezpośrednio i osobiście naruszony przez przestępstwo w swoich własnych prawach (art. 115 StPO). Skarżący nie byli właścicielami zabitych danieli i nie byli też w inny sposób osobiście dotknięci.
• Przepisy karne ustawy o ochronie zwierząt chronią, zdaniem sądu, nie prawa osobiste, lecz godność i dobrostan zwierząt. Skarżący oczywiście nie są nosicielami tych dóbr prawnych.
• IG Wild beim Wild i jej założyciel są jedynie zawiadamiającymi. Jako tacy mają na podstawie art. 301 StPO wyłącznie prawo do uzyskania informacji, czy postępowanie zostało wszczęte i jak zostanie zakończone. Dalsze uprawnienia procesowe im nie przysługują.
• Roszczenie karne realizuje prokuratura.
• Zgodnie z art. 104 ust. 2 StPO Konfederacja i kantony mogą przyznać innym organom uprawnienia strony w celu ochrony interesów publicznych. Pojęcie organu należy interpretować wąsko. IG Wild beim Wild nie spełnia tych przesłanek i nie powoływała się też na ten przepis.
• Językiem postępowania jest włoski. Wniosek o prowadzenie korespondencji w języku niemieckim nie został uwzględniony.

Jedną drogę sąd pozostawia otwartą: IG Wild beim Wild i jej założyciel mogliby jako osoby trzecie wystąpić o wgląd w akta, jeśli powołają się na interes naukowy lub inny zasługujący na ochronę i nie stoją temu na przeszkodzie interesy przeważające (art. 101 ust. 3 StPO). Taki wgląd nie został jednak w ten sposób przyznany. Wyrok sądu dotyczy formalnie postępowania w sprawie Bironico. Według stanowiska prokuratury z 30 czerwca 2026 r. zaskarżone zarządzenie obowiązuje we wszystkich postępowaniach, w których IG Wild beim Wild jest zawiadamiającym. Od wyroku można wnieść odwołanie do Sądu Federalnego w ciągu 30 dni od doręczenia.

Czym sąd się nie zajął

Dwóch kwestii z postępowania wyrok wyraźnie nie rozstrzyga.

Po pierwsze: przesłuchanie. Według relacji IG Wild beim Wild jej założyciel został telefonicznie wezwany na posterunek policji w Biasca i tam przesłuchany w sprawie trzech zgłoszonych przypadków, w tym Bironico. W uzupełniającym piśmie z 26 czerwca 2026 r. IG Wild beim Wild podniosła, że takie postępowanie pozostaje w sprzeczności z późniejszą odmową przyznania statusu strony, i wniosła o dołączenie protokołu przesłuchania. Wyrok nie odnosi się wyraźnie do tego zarzutu. Stwierdza jedynie, że sąd zapoznał się z dalszymi pismami.

Po drugie: stan śledztwa. W stanowisku z 30 czerwca 2026 r. prokuratura napisała, że wniosek o wgląd w akta jako osoby trzeciej można rozpatrzyć dopiero po przedłożeniu raportu policji sądowej. Obecnie nie zidentyfikowano jeszcze podejrzanych ani innych stron («non essendo al momento ancora identificati imputati e/o altre parti»), dlatego taki wniosek jest przedwczesny. Było to ponad osiem miesięcy po pierwszym zawiadomieniu. Wyrok nie przytacza tej wypowiedzi. Wspomina tylko o oświadczeniu prokuratury z 11 czerwca, że dochodzenie policyjne jest w toku. Żaden wynik nie jest IG Wild beim Wild znany do dziś w żadnym ze zgłoszonych przypadków.

Na kim spoczywa teraz obowiązek

Sąd wyjaśnił, kto nie może zabierać głosu. Kto musi działać, wynika z ustawy. Obowiązki są jasno rozdzielone:

• Posiadacze zwierząt. Kto trzyma zwierzęta lub się nimi opiekuje, odpowiada za ich dobrostan (art. 6 TSchG). Dotyczy to także pastwiska i hali.
• Kantonalny urząd weterynaryjny. Wykonywanie ustawy o ochronie zwierząt należy do kantonów (art. 32 TSchG). Jeżeli właściwy organ stwierdzi, że zwierzęta są zaniedbywane lub utrzymywane w zupełnie nieodpowiednich warunkach, musi niezwłocznie interweniować. Jeżeli stwierdzi czyny karalne, co do zasady musi sam złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Tylko w lekkich przypadkach może od tego odstąpić (art. 24 TSchG).
• Prokuratura. Znęcanie się nad zwierzętami jest ścigane z urzędu. Organy ścigania mają obowiązek wszcząć i przeprowadzić postępowanie, gdy dowiedzą się o popełnieniu przestępstwa (art. 7 StPO).
• Rada Państwa i właściwy departament. Sprawują nadzór nad urzędem weterynaryjnym. Wskazuje na to sama prokuratura w swoim stanowisku: ewentualna kontrola działalności urzędu weterynaryjnego należy do właściwego departamentu.
• Konfederacja. Nadzór naczelny nad wykonywaniem ustawy o ochronie zwierząt przez kantony sprawuje Federalny Departament Spraw Wewnętrznych (art. 40 TSchG).
• Wielka Rada. Może politycznie domagać się egzekwowania przepisów. Mogłaby też przyznać kantonowi organowi prawa strony w postępowaniach karnych dotyczących ochrony zwierząt, na co zezwala prawo federalne.

W sprawie Bironico dochodzi do tego, że organ, który ma egzekwować ochronę zwierząt, sam został zgłoszony do organów ścigania. O tym, jak urząd weterynaryjny postępuje z niezabezpieczonymi stadami, pisaliśmy w artykule „Urząd weterynaryjny w Ticino odwraca wzrok, zwierzęta giną" opisane.

Jakie kroki przygotowuje IG Wild beim Wild

IG Wild beim Wild nie poprzestaje na tym orzeczeniu. Przygotowuje wnioski do tych instytucji, na które ustawa nakłada obowiązki:

• Wniosek do prokuratury. IG Wild beim Wild i jej założyciel wnoszą o wgląd w akta jako osoby trzecie, o udostępnienie protokołu przesłuchania w Biasca oraz o informację o stanie każdego postępowania. Tę drogę wskazał sam sąd.
• Zgłoszenie do kantonalnego urzędu weterynaryjnego. IG Wild beim Wild zgłasza organowi wykonawczemu przypadki, które sam kanton zaprotokołował jako niedostatecznie zabezpieczone, i chce wiedzieć, jakie wyjaśnienia i środki nastąpiły w ich następstwie. Kopia trafia do właściwego departamentu.
• Skarga nadzorcza dotycząca egzekwowania przepisów. Jest skierowana do Federalnego Departamentu Spraw Wewnętrznych, który sprawuje nadzór naczelny nad wykonywaniem ustawy o ochronie zwierząt. Podstawą są statystyki samego kantonu.
• Zawiadomienie do organu nadzoru nad wymiarem sprawiedliwości. IG Wild beim Wild rozważa złożenie wniosku do Consiglio della magistratura, który sprawuje nadzór nad tessyńskimi magistratami. Przedmiotem wniosku byłby czas trwania postępowań.
• Kolejne zawiadomienia. Każdy nowy udokumentowany przypadek zostanie zgłoszony.

Czy IG Wild beim Wild dodatkowo zaskarży to rozstrzygnięcie do Sądu Federalnego, pozostaje otwarte. O odpowiedziach organów będziemy informować.

Luka z przeszłością

Rozstrzygnięcie z Lugano stosuje obowiązujące prawo. W przypadku naruszeń ustawy o ochronie zwierząt oskarżonym jest często sam właściciel zwierzęcia. Kto zgłasza naruszenie, nie będąc przez nie bezpośrednio dotknięty w swoich prawach, nie uzyskuje samą tylko racją zawiadomienia statusu oskarżyciela posiłkowego i nie może zaskarżyć umorzenia postępowania środkami odwoławczymi. Prawa strony na rzecz poszkodowanych zwierząt istnieją tylko tam, gdzie kanton przekazał je jakiemuś organowi.

Ta luka jest znana od dawna. Kanton Zurych miał od początku lat 90. do końca 2010 roku rzecznika zwierząt z prawami strony w postępowaniu karnym, po czym zadanie to przejął urząd weterynaryjny. Ogólnokrajowa inicjatywa ludowa, która domagała się takich rzeczników ochrony zwierząt we wszystkich kantonach, została 7 marca 2010 roku odrzucona 70,5 procentami głosów przeciw i we wszystkich kantonach. Kanton Berno przyznał prawa strony federacji bernskich organizacji ochrony zwierząt. Sąd Federalny uznał to 14 czerwca 2018 roku za sprzeczne z prawem federalnym, ponieważ federacja nie jest organem w rozumieniu art. 104 ust. 2 kodeksu postępowania karnego (BGE 144 IV 240). Na tym wyroku opiera się również sąd tessyński.

Komentarz: Kto zawiadamia, ten płaci

Sześć ze 131. Tyle zwierząt gospodarskich zabitych w tym roku w Ticino było według danych kantonu odpowiednio chronionych. W 48 przypadkach sam kanton stwierdza, że ochrona była niewystarczająca. Te ustalenia wymagają odpowiedzi: Jakie środki ochrony były możliwe do zastosowania? Czy naruszono obowiązki właścicieli? I jakie wnioski wyciągnęły z tego właściwe organy? IG Wild beim Wild nie zna żadnego wyniku takich wyjaśnień.

IG Wild beim Wild zrobiła to, co w takiej sytuacji pozostaje obywatelkom i obywatelom. Dokumentowała i zgłaszała — 14 razy w ciągu nieco ponad roku. Kiedy ona i jej założyciel zaskarżyli do sądu odmowę przyznania statusu strony oraz wglądu do akt, ich skarga została oddalona. Koszty w wysokości 700 franków musi pokryć osobiście założyciel. W postępowaniu odwoławczym był wystarczająco stroną, by ponosić koszty. W samym postępowaniu karnym już nią nie jest. Kto zgłasza nieprawidłowości i dopytuje, ten płaci. Czy zawiadomienia miały jakiekolwiek skutki dla tych, którzy odpowiadają za ochronę zwierząt, nie wiadomo.

Sąd nie ponosi za to winy, stosuje on prawo. Ale to orzeczenie przenosi pytanie tam, gdzie jego miejsce. Jeśli zawiadamiający nie mogą być stroną, to muszą działać ci, którzy z urzędu są do tego właściwi. Urząd weterynaryjny musi interweniować, gdy owce i kozy rok po roku giną w tym samym miejscu bez ochrony. Prokuratura musi prowadzić śledztwo i podejmować decyzje. Departament i Konfederacja muszą przyjrzeć się sprawie, gdy egzekwowanie przepisów zawodzi. Czy prokuratura przekazała zawiadomienia chociaż departamentowi lub urzędowi weterynaryjnemu? Tego również nie wiadomo.

Dopóki nikt nie działa, płacą inni: nieludzkie zwierzęta, które giną bez ochrony, oraz wilki, które za to są odstrzeliwane. W tymczasem w Wielkiej Radzie Ticino motion domaga się, by odstrzały były możliwe już po pierwszym ataku. Kolejne materiały znajdują się w rubryce prawa zwierząt.