Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Uri

In het kanton Uri geldt het patentjachtsysteem.

De jacht op grofwild begint telkens begin september, de jacht op klein wild medio oktober. Per patent mag een bepaald aantal dieren worden geschoten. Het jachtseizoen is beperkt tot enkele weken, maar de psychologische uitwerking reikt veel verder. Wie in Uri jaagt, beschouwt zichzelf als deel van een ordening die de verhouding tussen mens en berg al generaties lang regelt. Precies dit zelfbeeld maakt het systeem zo weerbarstig tegen verandering.

Speciale jacht en najacht: escalatie als permanente toestand

Elk jaar opnieuw vertoont zich in het kanton Uri hetzelfde patroon: de reguliere jacht op grofwild volstaat niet om de door de overheid vastgestelde afschotdoelen voor edelherten te halen. In 2024 werden tijdens de jacht op grofwild 264 herten geschoten, maar het aantal geschoten hindes lag kantonbreed 145 dieren onder de streefwaarde. In alle vier jachtregio's van het kanton werd daarom opnieuw een najacht gelast. In 2025 herhaalde het scenario zich: er werden slechts 218 herten geschoten, nog minder dan het jaar ervoor.

Psychologisch gezien is deze structuur veelzeggend. De najacht wordt niet gelezen als falen van het systeem, maar als bewijs van de noodzaak ervan. Hoe minder de reguliere jacht bereikt, hoe luider de roep om verscherping klinkt. Er treedt een klassieke controlereflex in werking: als de maatregel niet werkt, wordt niet de maatregel zelf ter discussie gesteld, maar wordt de intensiteit opgevoerd. Dat beschermt het zelfbeeld van de recreatieve jagers als effectieve ordemacht.

Bijzonder problematisch is het tijdstip van de najacht. Die begint in november en kan doorlopen tot in december. In een lezersbrief wees Karl Mattli erop dat hindes op dat moment al in de derde maand drachtig zijn en nog vergezeld worden door hun kalf van dit voorjaar. De speciale jacht grijpt dus in op een biologisch uiterst gevoelige fase. De dieren bevinden zich bovendien al in hun winterrust en hebben hun stofwisseling teruggeschroefd. Als ze door schoten op de vlucht worden gejaagd, moeten ze hun stofwisseling binnen zeer korte tijd weer op volle toeren laten draaien, wat leidt tot een verhoogd energieverbruik en vervolgens tot meer vraatschade.

Hier komt een paradox aan het licht die psychologisch centraal staat: de recreatieve jacht veroorzaakt precies de schade die ze beweert te bestrijden. Het intensieve bejagen drijft wilde dieren het bos in, waar ze bij gebrek aan gras en kruiden aan boomknoppen knabbelen. De vraatschade neemt toe, wat op zijn beurt weer als rechtvaardiging dient voor nog meer jacht. Deze zichzelf versterkende kringloop wordt door de jachtbeheerders niet ter sprake gebracht, maar onzichtbaar gemaakt. Psychologisch gezien gaat het om een gesloten legitimatiesysteem dat zijn eigen fouten herinterpreteert als bevestiging van zijn eigen noodzaak.

Bloedbad tijdens de speciale jacht in het kanton Uri

Roofdieren-initiatief: wanneer angst grondwet wordt

Een sleutelmoment voor het begrijpen van de jachtpsychologie in Uri is het volksinitiatief «Voor de regulering van grote roofdieren», dat op 10 februari 2019 met 70,2 procent van de stemmen werd aangenomen. Het door de boerenbond gelanceerde voorstel eiste dat het kanton voorschriften zou uitvaardigen ter bescherming tegen roofdieren en voor de regulering van hun aantallen. De «bevordering van de populatie grote roofdieren» zou verboden moeten worden.

Psychologisch gezien moet deze stemming eerder gelezen worden als een collectieve uiting van ontevredenheid dan als een politieke maatregel. In de praktijk veranderde er namelijk niets door de aanname ervan: de eisen waren al grotendeels vervuld in de geldende wetgeving, en de kantons hebben geen ruimte voor een eigen beleid ten aanzien van roofdieren. Het WWF Uri sprak van de «zinloosheid van het initiatief» en wees erop dat het kanton Uri de beschikbare ruimte al maximaal benutte. Zelfs de verantwoordelijke regeringsraad Dimitri Moretti gaf toe dat men moest «afwachten» tot de federale wetgeving herzien zou zijn.

Wat het initiatief psychologisch onthult, is een diep dreigingsgevoel dat zich niet met feitelijke argumenten laat oplossen. Wolf, beer en lynx worden niet gezien als terugkeerders in een ecosysteem, maar als indringers in een geordende wereld. De formulering "bevordering van de grote-roofdierenpopulatie is verboden" laat een omkering van dader en slachtoffer zien: niet het wilde dier wordt beschermd, maar de menselijke orde tegen het wilde dier. In Unterschächen stemde 96,1 procent voor het initiatief, in Isenthal 93,2 procent, in Spiringen 88,8 procent. Hoe landelijker, hoe alpiener, hoe sterker de instemming.

Psychologisch werkt hier een mechanisme dat de sociale psychologie beschrijft als dreigingsreactantie: hoe sterker het eigen territorium en de eigen autonomie als bedreigd worden ervaren, hoe harder de tegenreactie uitvalt. Het initiatief was geen instrument voor probleemoplossing, maar een uitlaatklep voor een diffuus gevoel van controleverlies. Voorzitter van de boerenvereniging Wendelin Loretz sprak veelzeggend van een "waarschuwingskreet of zelfs een noodkreet aan de Bond". Dat is de taal van dreiging, niet van feitelijk beleid.

Uri: volksinitiatief tegen wolf, beer en lynx

Sneeuwhoenders en sneeuwhazen: wanneer soortenbescherming verliest

Een ander psychologisch veelzeggend gebeurtenis is het volksinitiatief "Laat de sneeuwhoen en de sneeuwhaas leven", waarover de bevolking van Uri op 18 mei 2025 stemde. Het initiatief eiste een jachtverbod voor sneeuwhazen en sneeuwhoenders, waarvan de populaties aantoonbaar afnemen en die op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten staan. In heel Zwitserland werden in 2023 nog 244 sneeuwhoenders en 837 sneeuwhazen gedood door de recreatieve jacht.

Het initiatief werd verworpen. Psychologisch gezien is dit resultaat minstens zo relevant als dat van de stemming over de roofdieren. Want hier ging het niet om een abstracte dreiging door roofdieren, maar om een concrete vraag: mogen bedreigde diersoorten nog steeds voor het plezier bejaagd worden? Het antwoord was ja, en dat in een context waarin zelfs het kanton Ticino de sneeuwhoenjacht al in 2021 had stopgezet.

De argumentatie van de jachtlobby is daarbij psychologisch veelzeggend. De oud-voorzitter van de jagersvereniging van Uri betoogde in wezen dat de recreatieve jagers geen bedreiging vormen, maar juist beschermers van de natuur zijn. Een algeheel verbod zou 'een essentiële praktijk van natuurbescherming verzwakken'. Hier komt het centrale interpretatiepatroon naar voren: doden wordt geframed als beschermen, en wie het doden ter discussie stelt, zou naar verluidt de bescherming in gevaar brengen. Deze semantische omkering is een klassiek voorbeeld van reductie van cognitieve dissonantie.

Volksinitiatief voor de bescherming van de sneeuwhoen en de sneeuwhaas

Wolvenafschot 2022: controle boven alles

In mei en juni 2022 gelastte het veiligheidsdepartement van Uri het afschot van een wolf, nadat in de gemeente Wassen minstens 5 geiten en 13 schapen waren gedood. De vereniging CHWolf veroordeelde de afschotvergunning scherp en betoogde dat deze niet in overeenstemming was met de geldende federale jachtverordening. Met name zeven van de gedode schapen zouden op onbeschermde weiden hebben gelopen en zouden daarom niet mogen meetellen voor het 'afschotquotum'.

Psychologisch gezien is deze episode op meerdere niveaus relevant. Ten eerste laat ze zien hoe snel de reflex om te doden aanslaat zodra een roofdier zichtbaar wordt. Ten tweede onthult de reactie een tekort aan kuddebescherming: na vijf jaar conceptontwikkeling in het 'Alpconcept Oberes Reusstal' was er blijkbaar geen doeltreffende kuddebescherming tot stand gekomen. In plaats van dit gebrek te problematiseren, werd de verantwoordelijkheid afgeschoven op de wolf. Ten derde laat de politieke framing zien hoe de wolf dient als projectiescherm voor controleverlies.

Uri geeft afschotvergunning voor wolf af

Versoepeling in plaats van controle: jachtvoorschriften 2024

In plaats van de jachtpraktijk aan te scherpen, versoepelde het kanton Uri in 2024 de voorschriften voor de recreatieve jagers. Buitenlandse staatsburgers hoeven niet langer tien jaar in het kanton woonachtig te zijn voordat ze mogen jagen. En het bewijs van trefzekerheid hoeft niet meer te worden geleverd met het wapen dat daadwerkelijk bij de recreatieve jacht wordt gebruikt, maar volstaat met een 'jachtgeschikt' wapen.

Psychologisch gezien is dit een veelzeggend signaal. Het laat zien waarheen de regulerende energie stroomt: niet naar de bescherming van wilde dieren, maar naar het vergemakkelijken van de toegang tot de recreatieve jacht. Terwijl bedreigde diersoorten nog altijd worden bejaagd en jaarlijks de nazomerjacht op drachtige hindes wordt gelast, worden de drempels voor toegang tot het wapen verlaagd.

Bijzonder omstreden is de versoepeling van het bewijs van trefzekerheid. Wie bij de recreatieve jacht een ander wapen gebruikt dan datgene waarmee de schietvaardigheid werd aangetoond, verhoogt het risico op misschoten en dierenleed. Dat deze versoepeling door de jachtadministratie wordt geframed als «aanpassing aan gewijzigde randvoorwaarden», laat zien hoe sterk ambtelijke taal functioneert als psychologisch verzachtingsinstrument.

Kanton Uri versoepelt voorschriften voor recreatieve jagers

Reductieafschot van steenbokken: trofeejacht met ambtelijke stempel

Jaarlijks gelast het Directoraat Veiligheid van Uri zogenoemde reductieafschotten op steenwild. In de kolonies Brisen, Oberalp/Tödi, Susten/Meiental en Unteralp-Guspis worden steenbokken en steengeiten vrijgegeven voor afschot. De toewijzing gebeurt op basis van leeftijd van de jachtgerechtigden: wie het oudst is, krijgt als eerste een afschotvergunning. Het wildbraad en de trofeeën gaan naar de schutters.

Deze praktijk toont hoe dun de grens tussen «regulering» en trofeejacht in werkelijkheid is. Het officiële besluit verleent het afschot een bureaucratische legitimatie, maar de structuur lijkt op een loting voor een begeerde jachtervaring. Psychologisch is dit essentieel: de ambtelijke inkadering ontslaat de betrokkenen van morele verantwoordelijkheid. Men handelt niet uit eigen beweging, maar «in opdracht van het kanton». Deze delegatie van verantwoordelijkheid is een bekend mechanisme van morele zelfontlasting.

Jachtongevallen en jachtcriminaliteit: verdrongen realiteiten

Op 7 september 2023 werd een 38-jarige recreatieve jager in het gebied Steinboden in de gemeente Spiringen geraakt door een afketsende kogel en moest hij met de Rega naar het ziekenhuis worden gevlogen. In het kanton Uri zijn er bovendien aanwijzingen voor vermoedelijke stroperij en overtredingen van het dierenwelzijn, die op de zwarte lijst van Jagd Schweiz gedocumenteerd zijn.

Psychologisch gezien is de omgang met jachtongevallen veelzeggend. Ze worden geframed als individuele ongelukken, niet als systemische risico's van een gewapende vrijetijdsbesteding. De politie onderzoekt de «precieze toedracht», maar een fundamenteel debat over de veiligheidsrisico's van de recreatieve jacht blijft uit.

Alpiene identiteit als schild

Al deze voorbeelden vormen samen een consistent psychologisch patroon. De recreatieve jacht in Uri is geen geïsoleerde praktijk, maar een identiteitssysteem. Ze is verweven met de alpiene zelfperceptie, met het beeld van de ««ergbewoner» die zijn omgeving ordent, en met een diepgewortelde overtuiging dat deze orde van buitenaf wordt bedreigd.

Kritiek wordt daarom niet verwerkt als zakelijk bezwaar, maar als een aanval op de alpiene leefvorm. Het mechanisme is altijd hetzelfde: wie de recreatieve jacht ter discussie stelt, stelt Uri ter discussie. Deze gelijkstelling van praktijk en identiteit maakt het systeem uitzonderlijk resistent tegen verandering.

Het kanton Genève laat sinds 1974 zien dat professioneel wildbeheer zonder recreatieve jacht werkt. Dit model wordt in Uri niet besproken, maar genegeerd. Psychologisch gezien is dat consequent: het loutere bestaan van een werkend alternatief bedreigt het narratief van onmisbaarheid.

Genfer model: jachtverbod sinds 1974

Uri is geen uitzonderingsgeval, maar een brandpunt. Nergens anders in een kanton wordt zo duidelijk zichtbaar hoe alpiene identiteit, politieke symboliek en jachtpraktijk ineengrijpen om een systeem te creëren dat kritiek niet integreert, maar afweert. Wie de psychologie van de recreatieve jacht in Zwitserland wil begrijpen, moet begrijpen hoe Uri werkt.

Meer hierover in het dossier: Psychologie van de jacht

Kantonale psychologie-analyses:

• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zug
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bazel-Stad
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Buitenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Binnenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Neuchâtel
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Thurgau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Nidwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Uri
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Obwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schwyz
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Jura
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Basel-Landschaft
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zürich
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Genève
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bern
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Solothurn
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Aargau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Ticino
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Wallis
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Graubünden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton St. Gallen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Vaud
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Luzern