Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus

In het kanton Glarus wordt de vergunningsjacht beoefend.

Een vergunning is telkens voor één jachtseizoen geldig. Vier kantonale wildbeheerders houden toezicht op de jacht en op de bescherming van de wilde dieren. In 2024 schoten de recreatieve jaagsters en recreatieve jagers in totaal 1’304 wilde hoefdieren: 324 herten, 532 gemzen, 448 reeën, 14 steenbokken en 65 marmotten. Daarnaast schoot de wildbeheerdienst 169 dieren in de jachtverbodsgebieden af.

Freiberg Kärpf: wanneer bescherming een wisselgeld wordt

Op 15 augustus 1548 diende landammann Joachim Bäldi bij de Glarner raad een voorstel in om het gebied rond de Kärpf tot wildbeschermingsgebied te verklaren. Bevolkingsgroei, de uitbreiding van de alpweiden en de introductie van vuurwapens hadden een verbod op de jacht op gemzen en marmotten noodzakelijk gemaakt. Bijna 500 jaar later is Freiberg Kärpf met 106 vierkante kilometer een van de grootste jachtverbodsgebieden van Zwitserland. Steenbokken, gemzen, herten, reeën, marmotten, steenarenden, lammergieren en wolven leven hier.

In 2023 gebeurde er iets dat psychologisch gezien moet worden gelezen als een afbouw van het beschermingsidee: de Bondsraad haalde een acht vierkante kilometer groot gebied bij Elm uit het jachtverbodsgebied Kärpf. Tegelijkertijd werd een even groot gebied in het Chrauchtal onder bescherming geplaatst. Het kanton voerde daarop in het voormalige deelgebied een “dagelijkse jacht op evenhoevigen” in. De officiële verklaring: het gebied zou een “toeristisch intensief recreatiegebied” zijn.

Psychologisch is dit proces op meerdere niveaus veelzeggend. Ten eerste wordt bescherming tot inzet van onderhandeling gemaakt: wat 475 jaar gold, wordt herschikt ten gunste van toeristische en jachtbelangen. De compensatielogica («elders een even grote oppervlakte beschermd») suggereert gelijkwaardigheid, maar negeert dat wilde dieren zich niet aan bestuurlijke grenzen houden. Ten tweede laat de rechtvaardiging «toeristisch intensief recreatiegebied» een veelzeggende verschuiving van prioriteiten zien: niet de bescherming van wilde dieren staat centraal, maar de bruikbaarheid van de ruimte voor mensen. Ten derde normaliseert dit proces ingrepen in beschermde gebieden. Wat eenmaal is opengesteld, blijft zelden een uitzondering.

«Liberale jacht»: efficiëntie als doel op zich

De voorzitter van de Glarner jachtvereniging, Fritz Stüssi, vatte het zelfbeeld van zijn organisatie in 2023 samen in een opmerkelijke formulering: «Het behoud en de voortzetting van onze ook vandaag nog eigentijdse, liberale Glarner patentjacht — de eigenlijke kerntaak van de Glarner jachtvereniging — is ons ook in 2022 uitstekend gelukt.» De «enige meetbare parameter» zouden de afschotcijfers zijn, en die zouden aantonen dat «ondanks een hoge wolvenpopulatie de huidige jachtvoorschriften nog steeds op koers liggen».

Psychologisch bevat deze passage meerdere sleuteluitspraken. Ten eerste wordt de patentjacht geframed als «eigentijds» en «waardig aan een kerntaak», zonder dat criteria voor deze beoordeling worden genoemd. Ten tweede worden afschotcijfers tot de enige maatstaf voor succes verklaard: veel afschot is gelijk aan goede jacht. Dierenleed, ecologische effecten, populatiedynamiek of alternatieven spelen geen rol. Ten derde wordt de wolf genoemd, maar alleen als storende factor die men «toch» heeft overwonnen. Dat de wolf daadwerkelijk bijdraagt aan de vermindering van de populatie, wordt niet erkend. De recreatieve jacht blijft de enige held.

Wolvenroedels Kärpf en Schilt: proactieve regulering als reflex

In het kanton Glarus hebben zich twee wolvenroedels gevestigd: Kärpf en Schilt. Uitgerekend in het oudste wildreservaat van Europa jagen nu wolven die daar precies de functie vervullen waarvoor het gebied ooit is gecreëerd: de bescherming van het ecologisch evenwicht. Maar in plaats van deze terugkeer als succes te vieren, reageerde het kanton met verzoeken tot regulering.

In 2023 diende het kanton Glarus bij het BAFU een verzoek in om jonge wolven uit beide roedels af te schieten. Bij het Kärpf-roedel waren vijf, bij het Schilt-roedel drie welpen aangetoond. De motivatie: veeverliezen door beide roedels, ondanks kuddebeschermingsmaatregelen. Het BAFU keurde de ‘verwijdering’ van twee jonge wolven bij het Kärpf-roedel en één bij het Schilt-roedel goed. In 2025 werd de proactieve regulering voortgezet: vijf jonge wolven uit de roedels Kärpf en Chöpfenberg werden vrijgegeven om te worden afgeschoten.

Psychologisch is het opmerkelijk dat de veeverliezen door wolven in het kanton Glarus in 2024 ten opzichte van het voorgaande jaar met 80 procent daalden, zoals Pro Natura bevestigde.Kuddebescherming werkt. Toch wordt er verder gereguleerd. Dat toont: de bestrijding van de wolf volgt niet de logica van de schade, maar de logica van controle. Zolang de wolf wordt gezien als concurrentie voor de recreatieve jacht, wordt hij gereguleerd, ongeacht of de schade daalt of stijgt.

Afschot van aalscholvers: wanneer een vogel de zondebok wordt

In 2024 gaf het kanton Glarus opnieuw opdracht tot verjagingsafschot van aalscholvers langs het Linthkanal. Motivatie: de vlagzalmpopulatie zou ‘dramatisch’ zijn teruggelopen – in werkelijkheid werden in 2023 langs het Linthkanal nog maar ongeveer 60 vlagzalmen geteld, een afname van 95 procent in tien jaar. De aalscholver werd tot hoofdverdachte verklaard.

Psychologisch gezien is deze schuldtoewijzing een klassiek zondebokmechanisme. De afname van de vlagzalm heeft meerdere oorzaken: verstoring van waterlopen, temperatuurstijging van het water door de klimaatverandering, belasting met pesticiden en verlies van leefgebied. De aalscholver is een natuurlijke visetende vogel die altijd al deel heeft uitgemaakt van het ecosysteem. Hem tot het hoofdprobleem verklaren, ontslaat de autoriteiten van hun verantwoordelijkheid voor structurele milieuproblemen. Het afschieten van een vogel is goedkoper en politiek eenvoudiger dan het herstellen van een rivier. Deze verschuiving van systemische oorzaken naar afzonderlijke diersoorten is een basispatroon van de jachtpsychologie.

Gems: verschoven geslachtsverhouding door jachtdruk

De gemzenpopulatie in Glarus vertoont een ‘verschoven geslachtsverhouding’: duidelijk minder bokken dan geiten. Het kanton zelf benoemt dit als gevolg van de jachtdruk. De reactie: de jachtdruk op gemzen onder de bosgrens wordt verhoogd om vraatschade aan het bos te verminderen. Tegelijkertijd wordt de verjonging, met name van de witte den, als ‘onvoldoende’ beoordeeld.

Psychologisch gezien is hier sprake van een bekend paradox: de jacht veroorzaakt een geslachtsonevenwicht, omdat bokken bij voorkeur als trofee worden geschoten. Tegelijkertijd wordt de daaruit voortvloeiende populatiedruk aangevoerd als reden voor nóg meer jacht. Het kanton diagnosticeert het probleem («verschoven geslachtsverhouding»), benoemt zelfs de oorzaak («jachtdruk»), maar trekt niet de conclusie (jachtvermindering), en verscherpt in plaats daarvan de maatregel. Dat is psychologisch consistent met een systeem dat zijn eigen bestaan niet ter discussie kan stellen.

Wildbeheer in jachtverbodsgebieden: wanneer bescherming afschot wordt

In 2024 schoot de wildbeheerdienst van het kanton Glarus 169 dieren af in de jachtverbodsgebieden, met ondersteuning van vrijwillige recreatieve jagers en jaagsters. De verklaring: om te voorkomen dat reeën, herten en gemzen «het beschermingsbos wegvreten», moest er «afgeschoten» worden.

Psychologisch gezien vormt de betrokkenheid van vrijwillige recreatieve jagers en jaagsters bij afschot in jachtverbodsgebieden een structurele tegenstrijdigheid. Een jachtverbodsgebied is per definitie een plek waar de recreatieve jacht verboden is. Wanneer diezelfde recreatieve jagers en jaagsters, die buiten het verbodsgebied voor hun plezier jagen, binnen het verbodsgebied optreden als «vrijwillige ondersteuning» van de wildbeheerdienst, vervaagt de grens tussen bescherming en gebruik. Het jachtverbod wordt een administratieve constructie die in de praktijk poreus is. Het Model van Genève toont aan dat professionele wildbeheerders dergelijke taken kunnen uitvoeren zonder recreatieve jagers.

Glarus als paradox

Geen enkel ander kanton belichaamt de tegenstrijdigheid tussen beschermingsgedachte en jachtpraktijk zo duidelijk als Glarus. Het kanton dat in 1548 de bescherming van wilde dieren uitvond, stelt tegenwoordig delen van zijn beschermingsgebied open voor de jacht. Het herbergt wolvenroedels die het bos beschermen, en reguleert ze toch. Het constateert een door de jacht veroorzaakt geslachtsonevenwicht bij de gems en verhoogt de jachtdruk. Het maakt de aalscholver verantwoordelijk voor de afname van de vlagzalm, in plaats van de waterecologie te herstellen.

De «liberale Glarner patentjacht» is psychologisch een systeem dat voortdurend zijn eigen alternatiefloosheid beweert. Freiberg Kärpf bewijst al bijna 500 jaar dat wilde dieren zonder recreatieve jacht kunnen bestaan. Dat het kanton deze ervaring niet doortrekt naar de rest van het kantonsgebied, maar integendeel het beschermde gebied geleidelijk inperkt, toont hoe sterk het jachtnarratief werkt. Niet de feiten bepalen het beleid, maar de identiteit.

Meer hierover in het dossier: Psychologie van de jacht

Kantonale psychologie-analyses:

• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zug
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bazel-Stad
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Buitenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Binnenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Neuchâtel
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Thurgau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Nidwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Uri
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Obwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schwyz
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Jura
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Basel-Landschaft
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zürich
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Genève
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bern
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Solothurn
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Aargau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Ticino
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Wallis
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Graubünden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton St. Gallen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Vaud
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Luzern