Hoeveel wolven zijn er in Zwitserland?

Daarvan leven 32 roedels volledig in Zwitserland, elf maken ook gebruik van gebieden in het aangrenzende buitenland.

Het totale aantal wolven wordt geschat op enkele honderden dieren. Daarmee heeft Zwitserland na decennia van uitroeiing opnieuw een aanzienlijke wolvenpopulatie opgebouwd – tegelijkertijd staat het land onder enorme politieke druk om deze populatie drastisch te verkleinen.

De terugkeer van de wolf: geschiedenis sinds 1995

De wolf was in Zwitserland sinds het einde van de 19e eeuw uitgeroeid. In 1995 stak vanuit het Apennijnengebergte het eerste dier de grens over: «M1», een jonge reu, werd in Wallis waargenomen – het eerste bevestigde exemplaar in meer dan 100 jaar. Aanvankelijk bleven de dieren eenlingen. Pas in 2012 ontstond bij de Calanda – het bergmassief tussen Graubünden en Sankt Gallen – het eerste wolvenroedel van Zwitserland sinds de uitroeiing. Het Calanda-roedel werd een voorbeeldgeval: het leefde in de directe nabijheid van nederzettingen en alpenweiden en liet zien dat mens en wolf onder bepaalde omstandigheden kunnen samenleven. Kuddebeschermingsprogramma's die toen van start gingen, verminderden het aantal aanvallen aanzienlijk. Tussen 2012 en 2020 groeide de populatie langzaam. Vanaf 2021 versnelde de groei sterk: het aantal roedels verdubbelde binnen twee jaar.

Hoe worden wolven in Zwitserland geteld? De KORA-monitoringmethoden

Voor het wolvenmonitoring in Zwitserland is de stichting KORA – Raubtierökologie und Wildtiermanagement – verantwoordelijk. KORA beheert een landelijk netwerk van monitoringinstrumenten:

• Cameravallen (wildcamera's): Duizenden automatisch geactiveerde camera's in bekende wolvengebieden leveren beeldbewijs. Aan de hand van vachttekening en lichaamskenmerken kunnen individuele dieren worden onderscheiden.
• DNA-analyses: Uitwerpselen, urine en haarmonsters worden genetisch geanalyseerd aan de Universiteit van Lausanne. Elke wolf heeft een uniek genetisch profiel, waardoor individualisering mogelijk is. Zo worden ook dieren geregistreerd die niet op camera verschijnen.
• Rapporten over aanvallen op vee: Elke gemelde aanval op vee wordt onderzocht door geschoolde wildbeheerders. Bijtpatronen, vraatgedrag en sporen maken het mogelijk conclusies te trekken over de veroorzakende diersoort.
• Telemetrie: Individuele wolven worden uitgerust met GPS-halsbanden om zwerfgebieden, trekbewegingen en roedeltoebehoren te documenteren.
• Visuele waarnemingen: Meldingen van boeren, wandelaars en beroepsjagers worden systematisch geregistreerd en beoordeeld.

Omdat wolven kantonale grenzen negeren en grote zwerfgebieden hebben, worden grensoverschrijdende roedels in de statistiek als deelroedels meegerekend. Het dossier «Wolf in Zwitserland» toont de actuele verspreiding en roedelkaart.

Actuele cijfers: roedels, welpen, kantonale verdeling

In het monitoringjaar 2025/26 documenteerde KORA – Raubtierökologie und Wildtiermanagement 43 bevestigde wolvenroedels met in totaal 148 waargenomen welpen. De grootste wolvendichtheid bevindt zich in de Alpenkantons:

• Graubünden: Het kanton met de meeste wolven, met ongeveer een derde van alle roedels. Het Calanda-roedel en talrijke opvolgende populaties hebben zich er gevestigd.
• Wallis: Sterk bewoond door wolven, maar politiek het meest agressief tegenover de wolf. De autoriteiten keuren regelmatig grootschalige regulaties goed.
• Ticino, Uri, Bern, Glarus: Toenemende aanwezigheid van wolven. Individuele dieren en nieuwe roedels breiden zich uit.
• Middenland en Jura: Losse wolven op doortocht, nog geen vaste roedels.

Het Calanda-roedel: pionier en voorbeeld

Het Calanda-roedel geldt als het belangrijkste Zwitserse wolvenonderzoeksproject. Sinds 2012 leeft het op het bergmassief tussen Chur en de Rijnvallei. Op de Calandalp werden meer dan 1'500 schapen geweid – dankzij consequente kuddebescherming konden de jaarlijkse aanvallen in vijf jaar tijd worden teruggebracht tot onder de 40 dieren. Het roedel toonde aan dat co-existentie mogelijk is wanneer kuddebescherming vanaf het begin consequent wordt toegepast. Het dossier «Kuddebescherming» documenteert de details van deze ervaringen.

Hoeveel wolven werden afgeschoten?

In de reguleringsperiode 2024/25 werden 92 wolven preventief afgeschoten, nog voordat er grotere schade was ontstaan – een nieuwe dimensie van de staatsjacht op wolven. Het BAFU had afschot van ongeveer 125 dieren goedgekeurd. In het seizoen 2025/26 werden volgens SRF 89 wolven gedood; Graubünden (35) en Wallis (24) stonden daarbij aan kop. Na de regulering van 2024/25 kromp het aantal roedels van 41 naar 36 – een afname die natuurbeschermingsorganisaties alarmeert.

Gevolgen van de regulering voor de roedelstructuur

Het afschieten van leiddieren – het alfapaar van een roedel – heeft verstrekkende gevolgen. Zonder ervaren leiddieren verliezen roedels hun territorialiteit en kunnen ze uiteenvallen in kleinere, moeilijker te controleren groepen. Jongere dieren zonder sociale binding nemen meer risico's en vallen eerder onbeschermd vee aan. Paradoxaal genoeg kan regulering zo de schade vergroten die ze juist zou moeten voorkomen – een effect dat door onderzoekers wordt bevestigd. Het dossier «Bos-wild-conflict» plaatst deze dynamiek in een bredere context.

Verdrag van Bern en beschermingsstatus van de wolf

De wolf wordt in Europa beschermd door het Verdrag van Bern uit 1979 – een volkenrechtelijk bindend verdrag dat Zwitserland heeft geratificeerd. Op EU-niveau geniet de wolf strenge bescherming onder de Habitatrichtlijn (bijlage IV). Afschot is alleen onder strikte voorwaarden toegestaan: wanneer andere redelijke oplossingen zijn uitgeput en wanneer de gunstige staat van instandhouding van de populatie gewaarborgd blijft. Zwitserland beweegt zich met zijn reguleringspraktijk aan de rand van wat volkenrechtelijk is toegestaan. In november 2024 besloot het Permanent Comité van het Verdrag van Bern de beschermingsstatus te verlagen – een politiek gemotiveerde stap die scherp werd bekritiseerd door natuurbeschermingsorganisaties.

Het politieke debat: Regazzi, Rösti en het wolvenbeleid

In de Zwitserse wolvenpolitiek staan twee kampen tegenover elkaar. Bondsraadslid Albert Rösti (SVP, UVEK) staat voor een ruimhartige reguleringspraktijk en heeft mede vorm gegeven aan de wettelijke grondslagen voor preventief afschot. Kamerlid Fabio Regazzi (Mitte) zet zich eveneens in voor versoepeld afschot en vertegenwoordigt de agrarische lobby. Aan de andere kant staan organisaties zoals Gruppe Wolf Schweiz, Pro Natura en WWF, die inzetten op kuddebescherming en de reguleringspraktijk bekritiseren als onverenigbaar met de beschermingsstatus van de wolf. Uitspraken van het Bundesgericht hebben in 2025 individuele afschotbesluiten vernietigd en daarmee duidelijke juridische grenzen gesteld.

Bedreigt de regulering de wolvenpopulatie?

Het BAFU benadrukt dat de populatie niet in gevaar mag komen. Natuurbeschermingsorganisaties wijzen er echter op dat de vergunningspraktijk steeds soepeler wordt en het doel van een stabiele populatie ondermijnt. Als er jaarlijks 89 tot 92 dieren worden afgeschoten en tegelijkertijd slechts 148 welpen worden gedocumenteerd, is het voortplantingspercentage nauwelijks voldoende om de verliezen te compenseren. Daarbij komen stroperij en verkeersongevallen als bijkomende sterftefactoren. De vraag is niet hoeveel wolven er vandaag zijn, maar hoeveel er over tien jaar nog zullen zijn als de huidige praktijk wordt voortgezet.

Meer inhoud op wildbeimwild.com

• Dossier: Wolf in Zwitserland
• Dossier: Kuddebescherming
• Dossier: Bos-wild-conflict
• Dossier: jachtmythes
• Dossier: Jachtrecht Zwitserland
• Dossier: De lynx in Zwitserland

Meer achtergrondinformatie over het actuele jachtbeleid in Zwitserland vind je in ons dossier op wildbeimwild.com.