Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bazel-Stad

In het kanton Bazel-Stad geldt de jachtgebiedjacht.

De gemeenten verpachten het jachtrecht telkens voor acht jaar aan een jachtvereniging. Tot de bejaagbare hoefdieren behoren het ree en het wild zwijn. Het jachtbeheer ligt bij het Amt für Wald und Wild beider Basel in Sissach, dat verantwoordelijk is voor beide halfkantons. Psychologisch gezien is Bazel-Stad bijzonder veelzeggend, omdat hier de disproportionaliteit van de recreatieve jacht het duidelijkst zichtbaar wordt: een heel ambtelijk apparaat voor 48 reeën per jaar.

Volksinitiatief voor het Genèves model: het precedent

In Bazel-Stad ligt een uitgewerkte initiatieftekst voor de afschaffing van de recreatieve jacht en de invoering van een professioneel wildbeheer naar Genèves model. Het initiatief wil het beleidskader van professionele bescherming van wilde dieren verankeren in de kantonale grondwet. De kern: de natuur reguleert zichzelf grotendeels. Waar ingrepen nodig zijn, moeten staatswildbeheerders bevoegd zijn, niet particuliere recreatieve jagers en jaagsters. De geschatte kosten: 1,10 tot 1,60 Zwitserse frank per inwoner per jaar – minder dan een postzegel.

Het initiatief steunt op het referentiegeval Genève: sinds de afschaffing van de milities-recreatieve jacht in 1974 toont de federale jachtstatistiek daar een reeënpopulatie van ongeveer 680 dieren (2024), bij een jaarlijkse speciale afschot van slechts 20 tot 36 dieren door professionele wildbeheerders. De verhouding tussen populatie en afschot bedraagt minder dan 5 procent, een fractie van wat gebruikelijk is in kantons met recreatieve jacht. Het kanton Genève heeft in meer dan 50 jaar nooit een federaalrechtelijke aanmerking gekregen.

Psychologisch gezien is deze initiatieftekst een precedent. Hij toont namelijk aan dat het Geneefse model niet alleen in een Franstalig grenskanton werkt, maar ook denkbaar is in een Duitstalig stadskanton. Als Bazel-Stad met zijn 180 reeën en één enkele jachtvereniging de systeemwissel doorvoert, ontstaat er een referentiegebied dat het narratief van de onmisbaarheid van de recreatieve jacht in heel Duitstalig Zwitserland onder druk zet.

Genf Jagdverbot

Het argument van de tegenpartij: «Er valt nauwelijks iets te reguleren»

Het te verwachten tegenargument van de jachtlobby luidt: in Bazel-Stad zijn er nauwelijks problemen met wilde dieren en nauwelijks jachtactiviteit, dus is een volksinitiatief overbodig. Psychologisch gezien is deze argumentatie ontluisterend, want ze weerlegt zichzelf: als er nauwelijks iets te reguleren valt, is de systeemwissel naar professioneel wildbeheer des te eenvoudiger, goedkoper en risicolozer.

In werkelijkheid betreft de omschakeling een minimaal gebied: alleen de gemeenten Bettingen en Riehen hebben het jachtregaal, dat via een pachtovereenkomst aan één enkele jachtvereniging is overgedragen. Tegelijkertijd groeien ook in en rond Bazel de populaties wilde dieren in de bebouwde omgeving: vossen, dassen, bevers, reeën en wilde zwijnen. Professioneel wildbeheer is geen luxeoplossing, maar preventieve infrastructuur. De vraag is niet of Bazel-Stad professionele wildbeheerders nodig heeft, maar waarom er in plaats daarvan een recreatieve jachtvereniging met een pachtovereenkomst bestaat.

Reviervorm van jacht: exclusiviteit als systeemfout

De reviervorm van jacht in Bazel-Stad en Bazel-Landschap werkt volgens een pachtmodel: één of meerdere personen pachten een gebied voor acht jaar. Gedurende deze periode ligt de jachtbevoegdheid bij de pachters. Officieel moet de «maatschappelijke structuur van de populaties natuurlijk» zijn en «het natuurlijke sociale gedrag van de dieren niet worden aangetast». De jacht mag «niet de dominante selectiefactor worden».

Psychologisch gezien is dit pachtmodel in een stadskanton bijzonder discutabel. Het draagt de zeggenschap over wilde dieren in een openbare ruimte waar honderdduizenden mensen wonen, over aan een kleine groep privépersonen. De pacht creëert een exclusiviteit die in geen verhouding staat tot de maatschappelijke relevantie. Terwijl de rest van de bevolking geen invloed heeft op de jachtplanning, beslist een jachtgezelschap welke dieren mogen leven en welke niet. Dat is geen wildbeheer, maar een feodaal model in democratisch vermomming.

Stadskanton met potentieel: wildtierkorridors in plaats van jachtgebieden

Basel-Stad groeit, en met de stad groeien de raakvlakken tussen mens en wild dier. Vossen, dassen en reeën maken al lang deel uit van het stedelijke dagelijkse leven. Het initiatief voor professionele wildbescherming pakt precies deze verandering aan: in plaats van wilde dieren als "reguleringsobjecten" te beschouwen, moeten er coëxistentieconcepten worden ontwikkeld. De bevordering van coëxistentie omvat in een stadskanton met name het veiligstellen en met elkaar verbinden van wildtierkorridors, de ecologische opwaardering van groene ruimtes en het informeren van de bevolking.

Psychologisch gezien staat Basel-Stad op een keerpunt. Het kanton kan ofwel vasthouden aan een jachtmodel dat voor 48 reeën per jaar een jachtgezelschap in dienst heeft, ofwel de stap wagen die Genève meer dan 50 jaar geleden heeft gezet. Het volksinitiatief is een poging om deze kwestie democratisch te verhelderen. En precies dat maakt het zo bedreigend voor de jachtlobby: niet omdat Basel-Stad een groot jachtkanton zou zijn, maar omdat een succes hier het debat in heel Duitstalig Zwitserland zou veranderen.

Kantonale Volksinitiative – Kanton Basel-Stadt

Basel-Stad als testcase

Geen enkel ander kanton leent zich zo goed voor de systeemwissel als Basel-Stad. De jachtstructuur is minimaal, de stedelijke bevolking staat kritisch tegenover de jacht, de kosten zouden laag zijn en het Genève-model levert meer dan 50 jaar praktijkervaring op. Dat er toch weerstand te verwachten is, toont de psychologische macht van het jachtnarratief aan: zelfs daar waar nauwelijks wordt gejaagd, wordt de mogelijkheid van afschaffing van de jacht als een bedreiging ervaren. Niet omdat de jacht in Basel-Stad relevant zou zijn, maar omdat er een precedent zou worden geschapen dat het hele systeem ter discussie stelt.

Precies daarom verdient Basel-Stadt bijzondere aandacht. Hier wordt niet getwist over de regulering van hertenpopulaties, maar over de fundamentele vraag: heeft een samenleving in de 21e eeuw eigenlijk nog gewapende hobbydoders nodig, of zijn professionele wildbeheerders voldoende?

Meer hierover in het dossier: Psychologie van de jacht

Kantonale psychologie-analyses:

• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zug
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bazel-Stad
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Buitenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Binnenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Neuchâtel
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Thurgau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Nidwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Uri
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Obwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schwyz
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Jura
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Basel-Landschaft
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zürich
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Genève
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bern
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Solothurn
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Aargau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Ticino
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Wallis
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Graubünden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton St. Gallen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Vaud
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Luzern