Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Binnenrhoden

In kanton Appenzell Innerrhoden geldt de vergunningsjacht.

De vakdienst Jacht en Visserij van het Departement voor Bouw en Milieu (BUD) zorgt voor het «passende gebruik van de inheemse wilde zoogdieren en vogels» en is verantwoordelijk voor biodiversiteit, bescherming van bedreigde soorten en beperking van wildschade. De jachtvergunningen worden rechtstreeks door het departement uitgegeven.

«Vrije vergunningsjacht»: vrijheid als afweerbegrip

De formulering «vrije vergunningsjacht» is psychologisch veelzeggend. Het bijvoeglijk naamwoord «vrij» suggereert onafhankelijkheid, autonomie en verzet tegen bevoogding. Het impliceert dat er ergens een «onvrije» jacht bestaat, die moet worden afgeweerd. In werkelijkheid verwijst de term naar het onderscheid met de revierjacht, waarbij jachtgezelschappen gebieden pachten en exclusieve rechten genieten. Bij de vergunningsjacht kan in theorie elke bevoegde persoon op het gehele kantonnale grondgebied jagen.

Maar de nadruk op «vrijheid» vervult een diepere psychologische functie: ze verbindt de recreatieve jacht met het zelfbeeld van Innerrhoden als autonome, zelfbeschikkende gemeenschap. De Landsgemeinde, de directe democratie, de conservatieve waardenorde: dat alles vloeit samen in de framing van de jacht als «vrijheidsrecht». Wie de jacht wil beperken, tast in dit narratief niet alleen een praktijk aan, maar de vrijheid van Innerrhoden zelf. Deze gelijkstelling maakt kritiek op de jacht in Innerrhoden tot een politiek geladen daad.

«Drijfjacht»: trots op de klopjacht

De «drijfjacht» (link: jagd-ai.ch homepage, geraadpleegd maart 2026) is in Innerrhoden niet alleen praktijk, maar ook een identiteitskenmerk. Bij deze jachtvorm worden honden ingezet die wilde dieren uit hun schuilplaatsen verdrijven. De dieren vluchten in paniek, de honden blaffen, de recreatieve jaagsters en recreatieve jagers staan klaar bij de doorgangen. Dat de vereniging voor patentjagers deze praktijk omschrijft als onderwerp van «dankbaarheid en trots», onthult de psychologische dimensie: de lawaaierige jacht wordt niet beschouwd als een dierenwelzijnsrechtelijk problematische methode, maar als cultureel erfgoed dat verdedigd moet worden.

De Schweizer Tierschutz (STS) en de Stiftung für das Tier im Recht (TIR) bekritiseren drijf- en bewegingsjachten al jarenlang als methoden die «wilde dieren blootstellen aan extreme stress en aanzienlijke verwondingsrisico's met zich meebrengen, evenals het gevaar van misschoten». Dat dezelfde methode in Innerrhoden met trots wordt geassocieerd, laat zien hoe ver de normalisering van dierenleed in gesloten jachtculturen kan gaan.

Interkantonale edelhertplanning: coördinatie zonder fundamentele vraag

Sinds 2014 coördineren de jachtdiensten van de kantons Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden en Sankt Gallen de bestandsopnames en de jachtplanning voor edelherten in het gezamenlijke leefgebied. De edelhertenstand wordt omschreven als «onverminderd hoog». Deze coördinatie oogt professioneel en op gegevens gebaseerd. Psychologisch verhult ze echter de fundamentele vraag: waarom blijft de stand «onverminderd hoog», ondanks jarenlange intensieve bejaging?

Het antwoord ligt in de populatiedynamiek: intensieve bejaging verhoogt het voortplantingspercentage, verandert leeftijdsstructuren en leidt tot compenserende groei. De recreatieve jacht produceert de populaties die vervolgens als rechtvaardiging voor haar eigen bestaan worden aangevoerd. De interkantonale coördinatie maakt deze kringloop efficiënter, maar niet zinvoller.

Landsgemeinde-democratie en jachtkritiek

Appenzell Innerrhoden is een van de laatste kantons met een Landsgemeinde. Deze vorm van directe democratie, waarbij per handopsteking wordt gestemd, brengt een sterke conformiteitsdruk met zich mee: wie afwijkt, is zichtbaar. Dat geldt ook voor jachtpolitieke kwesties. In een kanton waar de recreatieve jacht wordt gekaderd als vrijheidsrecht en waar de vereniging voor patentjagers «dankbaarheid en trots» uitdrukt, staat publieke jachtkritiek gelijk aan een aanval op de gemeenschap.

Psychologisch verklaart dit waarom Innerrhoden in het jachtkritische landschap van Zwitserland vrijwel onzichtbaar is. Er is geen publiek debat, geen voorstellen in de Grote Raad, geen initiatieven vanuit het maatschappelijk middenveld tegen de recreatieve jacht. Niet omdat het onderwerp irrelevant zou zijn, maar omdat de sociale prijs voor afwijkende meningen te hoog is. In een gemeenschap waarin iedereen iedereen kent en publiekelijk wordt gestemd, is conformiteit geen optie, maar een overlevingsstrategie.

Het Model van Genève is in Innerrhoden geen onderwerp. In een kanton waar de jacht wordt gezien als een vrijheidsrecht, is het idee van een afschaffing van de jacht niet alleen politiek, maar ook cultureel ondenkbaar. Dat maakt Innerrhoden tot het meest conservatieve jachtkanton van Zwitserland en tegelijk tot het psychologisch meest stabiele: een systeem dat nooit ter discussie wordt gesteld, heeft geen verdedigingsmechanismen nodig.

Meer hierover in het dossier: Psychologie van de jacht

Kantonale psychologie-analyses:

• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zug
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bazel-Stad
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Buitenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Binnenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Neuchâtel
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Thurgau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Nidwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Uri
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Obwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schwyz
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Jura
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Basel-Landschaft
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zürich
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Genève
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bern
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Solothurn
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Aargau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Ticino
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Wallis
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Graubünden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton St. Gallen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Vaud
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Luzern