Illegale hoogzitplatforms: recreatieve jagers verzieken de bossen

Vaak romantisch omschreven als « traditioneel bouwwerk », maar juridisch gezien is het gewoon een bouwwerk buiten de bouwzone. En precies daar wordt het in 2025 spannend, want de wettelijke situatie is aangescherpt en tegelijk weer versoepeld. Voor dieren, bos en landschap blijft de boodschap duidelijk: hoogzitten horen niet thuis in een modern, ethisch wildbeheerbeleid.

1. Hoogzitten zijn geen romantiek, maar illegale bouwwerken in niet-bebouwbaar gebied

Wie in het bos een schuilhut met dak, raam, plexiglas en ligvlak bouwt, plaatst geen onschuldig « jachthulpmiddeltje ». Vanuit het oogpunt van het ruimtelijke ordeningsrecht gaat het om een bouwwerk of installatie in niet-bebouwbaar gebied.

Het Bundesamt für Raumentwicklung (federaal bureau voor ruimtelijke ontwikkeling) herinnert al jaren aan het volgende: bouwen buiten de bouwzones is streng gereguleerd en slechts in beperkte uitzonderingsgevallen één en al toegestaan. De basis hiervoor vormen de Raumplanungsgesetz (RPG, wet op de ruimtelijke ordening) en de Raumplanungsverordnung (RPV, verordening op de ruimtelijke ordening).

Een belangrijk punt dat veel recreatieve jagers moedwillig negeren:

• De toestemming van de grondeigenaar is niet voldoende.
• Een gemeentelijke bouwvergunning zonder kantonnale goedkeuring is evenmin voldoende.
• Zonder correcte uitzonderings- of zoneconformiteitsvergunning zijn dergelijke bouwwerken gewoonweg onrechtmatig.

Wie dus denkt dat een « privé-jachttoren » een privézaak is, vergist zich dubbel: hij overtreedt bouw-, bos- en vaak ook natuur- en dierenbeschermingsrecht.

2. Bundesgericht: illegale bouwwerken buiten de bouwzone zijn in principe afbreekbaar

In 2021 heeft het Bundesgericht (federaal hooggerechtshof) in een richtinggevende uitspraak duidelijk gemaakt wat voor hoogzitten bijzonder pijnlijk is. In het arrest BGE 147 II 309 over een werkplaats in een agrarische zone besliste de rechtbank:

• Voor illegale bouwwerken buiten de bouwzones vervalt de verplichting tot herstel van de rechtmatige toestand niet na 30 jaar.
• Autoriteiten kunnen de sloop van dergelijke bouwwerken op elk moment gelasten, ongeacht het tijdstip van bouw.

De uitspraak motiveert dit onder meer als volgt:

• In het niet-bouwgebied gelden bijzonder strenge eisen, omdat het grondwettelijke principe van de scheiding tussen bouw- en niet-bouwgebied moet worden beschermd.
• Een verjaringstermijn zou onrechtmatig gedrag belonen en andere, wél regelconforme eigenaren benadelen.

Vertaald naar hoogzitten betekent dit: ook de «oeroude» jachttoren in het bos is geen natuurmonument, maar kan juridisch te allen tijde als illegaal worden aangemerkt en verplicht worden verwijderd, tenzij een achteraf verleende vergunning mogelijk is.

3. RPG 2: 30 jaar respijt voor illegale bouwwerken, maar strengere handhavingsregels

De jachtlobby heeft deze duidelijke lijn niet aanvaard. In het kader van de tweede fase van de herziening van de Ruimtelijke Ordeningswet (RPG 2) heeft het parlement het bouwen buiten de bouwzones opnieuw geregeld. Officieel doel is het stabiliseren van het aantal gebouwen en de verharde oppervlakte in het niet-bouwgebied.

Met de nieuwe verordening op de ruimtelijke ordening, die gefaseerd vanaf 1 januari en 1 juli 2026 in werking treedt, komt er nu een gevoelige vernieuwing bij:

• Het recht op herstel van de rechtmatige toestand verjaart voor onrechtmatige bouwwerken na 30 jaar, mits er geen beschermwaardige openbare belangen in het geding zijn.

Tegelijkertijd verscherpt RPG 2 de handhaving:

• Ongeoorloofd gebruik moet snel worden vastgesteld en onmiddellijk worden verboden.
• Sloop moet onverwijld worden gelast.
• Illegale bouwwerken mogen niet dienen om het toegestane totale aantal gebouwen buiten de bouwzone uit te breiden.

Dat betekent: wie vandaag zonder vergunning een nieuwe hoogzit in het bos plaatst, bouwt willens en wetens tegen beter weten in. En deze hoogzit kan nog tientallen jaren later als onrechtmatig worden aangemerkt en verwijderd worden, zolang de 30 jaar niet verstreken zijn of zolang zwaarwegende natuur- en landschapsbelangen in het geding zijn die verwijdering ook daarna rechtvaardigen.

4. Kantonnale praktijk: tussen meldplicht en gedoogde monsterhoogzitten

Het beeld blijft een lappendeken, maar bijna overal geldt: wie zich aan de regels houdt, zou heel klein en heel bescheiden moeten bouwen. De realiteit in het bos ziet er anders uit.

Appenzell Innerrhoden: meldplicht en 2 vierkante meter

Het kanton Appenzell Innerrhoden schrijft in een informatieblad voor:

• Hoogzitten zijn meldingsplichtig.
• Grondoppervlak maximaal 2 vierkante meter.
• Plaats voor maximaal 2 personen.
• Geen bevestiging met spijkers of schroeven aan bomen, geen vastgroeien van kettingen of draden.
• Bouwwerk zonder fundering, met onopvallend, niet-reflecterend materiaal.

Wie de realiteit in het bos kent, weet: veel jachthutten overschrijden deze richtlijnen moeiteloos. Meerdere zitplaatsen, volledig beklede hutjes, ladders met platforms, vaste funderingen, metalen ankers. Juridisch gezien gaat het dan niet meer om «simpele hoogzitten», maar om vergunningsplichtige kleine bouwwerken.

Bern: hoogzitten vereisen een uitzonderingsvergunning

Een circulaire van het kanton Bern maakt een duidelijk onderscheid:

• Schermen en eenvoudige, vrijstaande laddertuigen, mobiele zitplaatsen die na de jacht worden verwijderd, gelden bosrechtelijk als vergunningsvrij.
• De bouw van jachthutten in het bos, vrijstaand of aan bomen bevestigd, geldt als een niet-bosbouwkundig klein bouwwerk en vereist een uitzonderingsvergunning volgens artikel 24 RPG.

Volgens de circulaire mogen dergelijke vergunningen alleen worden verleend als er sprake is van een openbaar belang. Voorbeeld: een moeilijk bejaagbaar terreingedeelte met aanzienlijke wildschade.

De gangbare praktijk van veel jachtgebieden om simpelweg «voor elke recreatieve jager een vaste zitplaats» in het bos te zetten, druist hier lijnrecht tegenin.

Andere kantons: regels zijn er wel, handhaving nauwelijks

Vergelijkbare tendensen zijn te zien in andere kantons:

• Luzern presenteert in een informatieblad «jachtvoorzieningen voor het schieten» als «nuttige voorzieningen» en legt vast wanneer hoogzitten vergunningsplichtig zijn en welke criteria gelden.
• Uri benadrukt in zijn documenten duidelijk dat projecten buiten de bouwzones streng volgens federaal recht worden getoetst en dat de bevoegde kantonale dienst moet beslissen of zonecongruentie of een uitzonderingsvergunning überhaupt mogelijk is.
• Gemeenten zoals Flims hebben een eigen reglement voor hoogzitten en jachthutten ingevoerd. Aanvragen zijn vergunningsplichtig, er zijn duidelijke regels over wie waar mag bouwen en hoe lang dergelijke voorzieningen mogen blijven staan.

En toch: wie door Zwitserse bossen loopt, ziet talloze jachthutten die noch aan de oppervlakte-, materiaal- noch vergunningsvoorschriften voldoen. Ze staan er alsof het openbare bos privébezit is van de jachtkliek.

5. Veiligheids- en dierenwelzijnsperspectief: hoogzitten vormen ook een risico

Jachtverenigingen en verzekeringsmaatschappijen publiceren eigen brochures over «veilige hoogzitconstructies». Daarin wordt indringend gewaarschuwd voor valgevaar, gebrekkige leuningen, verrotte ladders en het ontbreken van een kogelvanger.

Dat is dubbel ontluisterend:

1. De recreatieve jacht veroorzaakt extra, volstrekt onnodige risico's in het bos, die er zonder recreatieve jacht niet zouden zijn.
2. De vermeende «veiligheid voor de bevolking» door verhoogd schieten wordt tot absurditeit gevoerd wanneer tegelijkertijd de locatie slecht gekozen is, kogelvangers ontbreken en wandelpaden in de schootsrichting liggen.

Vanuit dierenwelzijnsoogpunt zijn hoogzitten het perfecte instrument voor een jachtpraktijk die dieren tot een louter uitwisselbaar doelwit maakt:

• Nachtelijk aanzitten met restlichtversterkers.
• Lokvoedering binnen schotafstand.
• Schoten op langzaam naderende dieren, die geen enkele kans hebben om de situatie in te schatten.

Het gaat niet om «eerlijke natuur», maar om maximale efficiëntie bij het doden. Hoogzitten zijn het platform van deze onbeschaafdheid.

Abschussrampen in der Tradition

6. Genève toont: het kan ook zonder recreatieve jagers en zonder bossen vol hoogzitten

Het kanton Genève heeft de recreatieve jacht in 1974 via een volksstemming afgeschaft. Sindsdien bestaat er geen particuliere jacht op zoogdieren en vogels meer.

Het kanton zet in plaats daarvan in op professioneel wildbeheer door staatsambtenaren, de wildbeheerders. Afschot is alleen toegestaan als laatste redmiddel, wanneer alle preventiemaatregelen zijn uitgeput.

De balans na decennia:

• Hoge biodiversiteit, rijke populaties hoefdieren, hazen en watervogels.
• Geen leger van recreatieve jagers dat het bos met particuliere hoogzitten volzet.
• Regulering van wilde zwijnen en reeën volgens duidelijke criteria en onder staatsverantwoordelijkheid.

Genève bewijst dat moderne bescherming van wilde dieren zonder recreatieve jacht werkt. En daarmee ook zonder een woud van illegale hoogzitten.

7. Wat nu op de agenda staat: inventarisatie, verwijdering, het Genève-model

Vanuit het perspectief van IG Wild beim Wild dringen zich concrete stappen op:

1. Volledige inventarisatie van hoogzitten per kanton
   Elke hoogzit in het bos moet worden geregistreerd, opgemeten en juridisch gecontroleerd: locatie, grondoppervlak, materiaal, bouwjaar, vergunningen, eigenaar.
2. Consequente verwijdering van onrechtmatige bouwwerken
   Hoogzitten die te groot zijn, funderingen hebben, bomen beschadigen of geen geldige vergunning bezitten, moeten consequent worden verwijderd. BGE 147 II 309 biedt daarvoor de duidelijke grondslag, RPG 2 verplicht de autoriteiten uitdrukkelijk tot strengere handhaving.
3. Moratorium voor nieuwe jachtbouwwerken in het bos
   Zolang de stabilisatiedoelstellingen voor het bouwen buiten de bouwzones en de nieuwe handhavingsregels niet worden nageleefd, zouden nieuwe hoogzitten in principe niet meer vergund moeten worden.
4. Overgang naar professioneel wildbeheer volgens Genève's voorbeeld
   In plaats van recreatieve jagers die zich verschansen in privéhutten in het bos, zijn er goed opgeleide wildbeheerders nodig die de gemeenschap dienen, niet een vrijetijdslobby. Genève laat zien dat dit werkt en de biodiversiteit ten goede komt.
5. Ethische minimumnorm: geen dierenmishandeling op stelten
   Jagen vanaf een hoogzit is de radicale asymmetrie tussen een mens met een wapen en een dier zonder vluchtkans. Wie over dierenwelzijn spreekt, kan dit niet tegelijkertijd accepteren.

Hoogzitten zijn geen onschuldig onderdeel van «beleefde traditie». Ze zijn zichtbaar geworden tekens van een jachtparallelle wereld waarin boswetgeving, ruimtelijke ordening en dierenwelzijn als hinderlijk worden ervaren.

De huidige juridische situatie neemt de autoriteiten elk excuus af: illegale hoogzitten kunnen worden geïnventariseerd, juridisch beoordeeld en verwijderd.

Wat ontbreekt, is niet de wet, maar de politieke wil om de bossen te bevrijden van deze jachtinfrastructuur en de weg vrij te maken voor een wildbeheer dat zich richt op Genève in plaats van op de recreatieve jager op het houten platform.