Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Nidwalden

In het kanton Nidwalden geldt het patentjachtsysteem.

De afdeling Jacht en Visserij bij het Bureau voor Justitie is verantwoordelijk voor de planning, organisatie en controle. De jacht op grofwild duurt van begin tot eind september, de jacht op klein wild van half oktober tot eind november. Twee wildbeheerders bewaken het volledige kantonsgebied. Psychologisch gezien is deze dunne bezetting relevant: hoe minder onafhankelijke controle, hoe sterker de zelfregulering van de recreatieve jagers werkt en hoe geringer de druk tot hervorming is.

Afschotpremies: kopgeld zonder wet

Een van de veelzeggendste episodes uit de jachtgeschiedenis van Nidwalden is de afschaffing van de afschotpremies. Jarenlang ontvingen recreatieve jagers en jaagsters financiële beloningen voor het doden van bepaalde wilde dieren. In 2021 besloot de kantonsregering deze praktijk te beëindigen. De onderbouwing was even eenvoudig als veelzeggend: er bestaat “geen wettelijke grondslag die deze in vroegere tijden ingevoerde praktijk vandaag rechtvaardigt”.

Psychologisch gezien is dit in meerdere opzichten een leerstuk. Ten eerste laat het zien hoe lang onrechtmatige praktijken kunnen voortbestaan wanneer een gemeenschap ze als traditie kadert. Niemand stelde de rechtsgrondslag ter discussie zolang de premies als “normaal” golden. Ten tweede onthult de correctie dat deze niet tot stand kwam door een ethisch debat, niet door kritiek vanuit het dierenwelzijn en niet door democratische druk, maar door een interne juridische controle. De vraag of het doden van wilde dieren via kopgeld verenigbaar is met de dierenwelzijnswet (TSchG), werd niet eens gesteld. Ten derde toont het uitblijven van reacties van het publiek hoe diep de normalisering van het doden zit: een kanton betaalt jarenlang premies voor het doodschieten van dieren zonder wettelijke grondslag, en niemand merkt het op.

Uitoefening van de jacht in kanton Nidwalden 2021–2022

Achteruitgang van de gems: bescherming als alibi

Een centraal thema in Nidwalden is de aanhoudende afname van de gemzenpopulatie. De regeringsraad voerde een beperking in en verlaagde het aantal af te schieten dieren stapsgewijs: van 65 naar 60 dieren, waarvan nog maar 16 gemsbokken. Per persoon mag nu nog maar één gems worden geschoten. De formulering van de regeringsraad is daarbij veelzeggend: men “hoopt dat de populatie zich weer kan herstellen”.

Psychologisch gezien is deze formulering veelzeggend: ze drukt hoop uit, geen zekerheid. De autoriteit weet blijkbaar niet of de maatregel werkt. Toch wordt er verder gejaagd, zij het in beperktere mate. Het logische alternatief, een tijdelijk jachtmoratorium op gemzen, wordt niet genoemd. Waarom? Omdat een volledige jachtstop het narratief van “duurzaam gebruik” zou doorbreken. Zolang er nog wordt geschoten, blijft de recreatieve jacht als praktijk intact. De vermindering is dan geen beschermingsmaatregel, maar een cosmetische ingreep die het systeem draaiende houdt.

De achteruitgang van de gems is in het gehele Alpengebied gedocumenteerd. De oorzaken zijn divers: klimaatverandering, verstoring door toerisme, ziektes en de recreatieve jacht zelf. In Nidwalden komt daar nog een factor bij: de lynx, die sinds 1971 vanuit Obwalden Innerschweiz koloniseert, buit reeën en gemzen. Maar anders dan de recreatieve jacht reguleert de lynx op ecologisch zinvolle wijze: hij buit voornamelijk zwakke en zieke dieren en vermindert aantoonbaar de vraatschade aan jonge bomen. Toch beschouwt de lobby van de recreatieve jacht hem als concurrent, niet als partner.

Bescherming van moederdieren: regelgeving en realiteit

In Nidwalden geldt een voorschrift dat op het eerste gezicht als dierenbescherming klinkt: bij edelherten moet het kalf vóór het volwassen dier worden geschoten, zodat de bescherming van moederdieren gewaarborgd blijft. Deze regel moet voorkomen dat moederdieren worden geschoten terwijl hun jongen nog van hen afhankelijk zijn.

Psychologisch gezien is dit voorschrift een typisch voorbeeld van ethische cosmetica. Het wekt de suggestie van rekening houden, maar laat de fundamentele vraag onaangeroerd: waarom worden er überhaupt kalveren geschoten? Het voorschrift normaliseert het doden van jonge dieren door het aan een volgorde te binden. Niet het of, maar het hoe wordt bediscussieerd. Precies deze verschuiving van de fundamentele ethische vraag naar de technische detailregeling is een kenmerk van de jachtpsychologie: zolang regels worden nageleefd, geldt de praktijk als aanvaardbaar, ongeacht of de praktijk zelf ethisch verdedigbaar is.

Jacht-app: gedigitaliseerde dodingslogistiek

Sinds kort staat er voor de recreatieve jagers en jaagsters van Nidwalden een app ter beschikking waarmee geschoten dieren digitaal kunnen worden geregistreerd. De app maakt een efficiëntere afhandeling bij de wildcontrole mogelijk, geeft toegang tot de persoonlijke jachtstatistiek over meerdere jaren en biedt de mogelijkheid om jachtbedrijfsvoorschriften te downloaden. De afdeling Jacht en Visserij geeft bovendien een eigen brochure over het jachtseizoen uit, die aan alle geregistreerde recreatieve jagers en jaagsters wordt toegezonden. De app «is nu al erg populair», zo luidt het officiële bericht.

Psychologisch gezien is de digitalisering van de recreatieve jacht een moderniseringssignaal dat de kernvraag verhult. De app maakt het doden niet humaner, maar efficiënter. Ze optimaliseert het beheer van het doden, niet de controle erop. Dat de eigen afschotstatistiek jarenlang inzichtelijk is, creëert een gamification-element: de recreatieve jacht wordt een meetbare prestatie. De brochure werkt op haar beurt identiteitsvormend. Ze biedt saamhorigheid en bevestiging. Men maakt deel uit van een gemeenschap die persoonlijk door het kanton wordt aangesproken. Dit alles stabiliseert het systeem, zonder het ter discussie te stellen.

Discussie over de knobbelzwaan: Nidwalden als voorloper van de versoepeling

Nidwalden speelde een sleutelrol in het nationale debat over de knobbelzwaan. Oud-Kantonsraadslid Paul Niederberger (CVP) eiste dat de hindernissen voor een ‘regulering’ van de zwanenpopulatie werden weggenomen. Samen met Obwalden diende Nidwalden bij het BAFU een aanvraag in voor toestemming om in te grijpen in zwanenbroedsels. Meer dan 16.000 mensen ondertekenden een petitie hiertegen. BirdLife Schweiz en de Alliance Animale Suisse bekritiseerden de aanpak als ‘ethisch en inhoudelijk onzinnig’.

Psychologisch gezien toont deze zaak aan hoe het regeringsnarratief steeds naar nieuwe soorten wordt uitgebreid. Van hert tot gems tot zwaan: zodra een dier tot ‘probleem’ wordt bestempeld, treedt hetzelfde mechanisme in werking. De oplossing is altijd dezelfde: doden, reduceren, ingrijpen. Alternatieve benaderingen, zoals habitatbeheer of coëxistentieconcepten, worden niet besproken. De zwaan wordt een administratief geval, geen levend wezen. Het taalgebruik van de autoriteiten versterkt dit: ‘regulering’, ‘ingreep’, ‘beginstadium van het broeden’. Dit alles klinkt zakelijk en verhult dat het gaat om het vernietigen van leven.

Knobbelzwaan moet niet op de afschotlijst komen

Patroon uit Centraal-Zwitserland

Nidwalden is geen uitzonderlijk geval, maar een prototype. In geen enkel ander kanton is zo duidelijk zichtbaar hoe de recreatieve jacht als institutioneel zelfbeeld functioneert: onopvallend, geruisloos, zonder publiek debat. De afschotpremies zonder wettelijke grondslag, de afname van de gemzenpopulatie ondanks beperkingen, de app als moderniseringsfaçade en het zwanendebat als uitbreiding van het reguleringsnarratief vormen samen één beeld: de recreatieve jacht in Nidwalden functioneert niet omdat ze overtuigt, maar omdat ze nooit ter discussie wordt gesteld.

Het kanton Genève laat sinds 1974 zien dat professioneel wildbeheer werkt zonder recreatieve jacht. Dit Model van Genève is in Nidwalden geen onderwerp van gesprek. Psychologisch gezien is dit de meest doeltreffende vorm van afweer: geen tegenspraak, maar negeren. Wat niet bestaat, hoeft niet weerlegd te worden.

Meer hierover in het dossier: Psychologie van de jacht

Kantonale psychologie-analyses:

• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Glarus
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zug
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bazel-Stad
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Buitenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Appenzell Binnenrhoden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Neuchâtel
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Thurgau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Nidwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Uri
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Obwalden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schwyz
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Jura
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Basel-Landschaft
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Zürich
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Genève
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Bern
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Solothurn
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Aargau
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Ticino
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Wallis
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Graubünden
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton St. Gallen
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Vaud
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Luzern