Wat is het verschil tussen patentjacht en revierjacht?

Wat op het eerste gezicht een administratief-technisch verschil lijkt, is vanuit jachtkritisch oogpunt veel meer: twee systemen legitimeren de hobbyjacht als vrijetijdsbesteding en geen van beide lost de ecologische en dierenwelzijnsrechtelijke grondtegenstrijdigheden van de jacht op.

De drie jachtsystemen van Zwitserland in een overzicht

Het Zwitserse jachtsysteem is onderverdeeld in drie modellen: de patentjacht (16 kantons) werkt zo dat de staat afschotpatenten verkoopt aan toegelaten personen. De revierjacht (9 kantons) staat hobbyjagers toe exclusieve jachtgebieden te pachten. De staatsjacht (1 kanton: Genève) houdt in dat alleen staatswildhoeders jagen – feitelijk een jachtverbod voor particulieren. De verdeling over de kantons is historisch gegroeid en weerspiegelt zowel culturele als politieke tradities. Genève is het enige kanton met een feitelijk jachtverbod voor particulieren – een model dat in Zwitserland uniek is. Ons dossier over het jachtverbod in Genève belicht dit model uitvoerig.

Wat is de patentjacht?

Bij de patentjacht verleent het kanton afschotlicenties (zogenoemde patenten of jachtkaarten) voor bepaalde diersoorten, aantallen en periodes. Iedere persoon die een jachtopleiding heeft afgerond en het kantonale jachtexamen heeft behaald, kan tegen betaling een patent verwerven. Met dit patent mag hij of zij in het gehele openbare jachtgebied van het kanton jagen – niet in een exclusief revier, maar in de door de staat gedefinieerde jachtruimte.

Kantons met patentjacht (16): Graubünden, Wallis, Ticino, Glarus, Uri, Obwalden, Nidwalden, Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden, Schaffhausen, Schwyz, Zug, Luzern, Solothurn, Jura en andere.

Het kanton Graubünden is het grootste patentjacht-kanton van Zwitserland. Met circa 7’106 vierkante kilometer jachtoppervlakte en jaarlijks meerdere duizenden uitgegeven jachtkaarten is de Graubündense hoogjacht een massaspektakel: tijdens de hoogjacht in september stromen duizenden hobbyjagers naar de bergen van Graubünden. De hoogjacht op hert, gems en ree vindt plaats binnen een strak gepland tijdsbestek en veroorzaakt aantoonbaar aanzienlijke stress voor wildpopulaties.

Patenttarieven: wat hobbyjagers betalen

De hoogte van de patenttarieven varieert sterk per kanton en diersoort. In Graubünden bijvoorbeeld kost een hertenpatent enkele honderden tot meer dan duizend frank, afhankelijk van de klasse (kalf, jong dier, stier). Gems- en reepatenten zijn goedkoper. Daar komen nog examenkosten, uitrustingskosten, accommodatie en reiskosten bij – hobbyjacht is een dure vrijetijdsbesteding.

Een deel van deze patenttarieven vloeit in de kantonnale kas en wordt gebruikt voor wildschadevergoedingen, wildbeheer en wildbeheer. Toch overstijgen de totale kosten van het jachtbeheer de geïnde patenttarieven in veel kantons aanzienlijk – de gemeenschap subsidieert de vrijetijdsbesteding van de hobbyjagers. Meer hierover in het dossier «Wat de hobbyjacht Zwitserland werkelijk kost».

Wat is de revierjacht?

Bij de revierjacht pachten jachtverenigingen of individuen een afgebakend jachtrevier van grondeigenaren of gemeenten. De pachter heeft het exclusieve jachtrecht in dit revier voor de pachtduur – in de regel 8 jaar (afhankelijk van het kanton 6–12 jaar). Hij draagt de verantwoordelijkheid voor het revier, moet afschotplannen opstellen en is verantwoordelijk voor de preventie van wildschade.

Kantons met revierjacht (9): Zürich, Bern, Aargau, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Freiburg, Neuchâtel, Waadt (deels) en Thurgau. Zürich is een typisch revierjacht-kanton. De jachtreviers zijn in de regel enkele honderden tot meer dan duizend hectare groot. De pachters betalen pachtprijzen die sterk variëren naargelang het revier en de ligging – van enkele duizenden tot meerdere tienduizenden frank per jaar in aantrekkelijke reviers met een goede wildstand.

Pachtduur en afschotplanning in de revierjacht

De typische pachtduur van 8 jaar geeft revierpachters een langere planningshorizon. Dit wordt door jachtvoorstanders voorgesteld als een voordeel ten opzichte van de patentjacht: de pachters zouden er belang bij hebben het revier «duurzaam» te beheren. In de praktijk leidt dit argument echter tot een ander probleem:

Pachters van jachtgebieden hebben een financieel belang bij hoge wildstanden – een vol jachtgebied is aantrekkelijker voor jachtgasten en rechtvaardigt hogere pachtprijzen. Dit kan ertoe leiden dat wildstanden bewust hoog worden gehouden – wat ecologisch contraproductief is en vraatschade in het bos bevordert. Afschotplannen worden vaak tussen de pachter en de kantonnale autoriteiten onderhandeld, waarbij de lobbymacht van de jachtverenigingen een transparante regulering bemoeilijkt. Meer over wildstanden en vraatschade in het Dossier over het bos-wildconflict.

Hoogjacht en bijzondere jacht: bijzondere jachtvormen in het patentjachtsysteem

In patentjacht-kantons, met name in Graubünden, bestaan er naast het reguliere jachtseizoen nog andere bijzondere jachtvormen. De Bündner hoogjacht (september) is het grootste jachtevenement van Zwitserland. In enkele weken worden duizenden herten, gemzen en reeën geschoten. De hoogjacht ligt onder vuur omdat de massale aanwezigheid van hobby hunters in het berggebied tot aanzienlijke stress voor wilde diersoorten leidt, vooral kort voor de winter. Ons Dossier over de hoogjacht documenteert deze problemen uitvoerig.

De bijzondere jacht in Graubünden vindt na de hoogjacht plaats en moet wilde dieren bejagen die tijdens de hoogjacht niet aan hun afschotquota konden worden toegevoegd. Zij verlengt de jachtdruk op wilde diersoorten in de wintermaanden en is ecologisch bijzonder problematisch, omdat wilde dieren in de winter sowieso energetisch zwaar belast zijn. Ons Dossier over de bijzondere jacht in Graubünden levert de details.

Het jachtdiploma: toegang tot beide systemen

Of het nu om patent- of jachtgebiedjacht gaat: voorwaarde is in beide systemen het behaalde jachtdiploma. De opleiding omvat kennis van wilde dieren, schiettraining en juridische grondslagen. Vanuit jachtkritisch oogpunt is de jachtopleiding in Zwitserland echter niet geschikt om hobby hunters een ecologisch onderbouwd wildbeheer bij te brengen. Zij dient primair de technische bekwaamheid om te doden – niet de vraag of en wanneer afschot ecologisch zinvol is. Meer hierover in het Dossier over het jachtdiploma.

Kritiek op de patentjacht vanuit het oogpunt van dierenwelzijn

De patentjacht wordt door dierenbeschermingsorganisaties om de volgende redenen bekritiseerd: Ten eerste het massakarakter van de hoogjacht – duizenden hobbyjagers tegelijkertijd in het jachtgebied leiden tot paniek, vluchtstress en jachtdruk die ver boven het ecologisch verantwoorde uitgaat. Ten tweede het gebrek aan selectiviteit – het patentsysteem laat weinig individuele selectie van de te schieten dieren toe. Ten derde de commercialisering: De hoogjacht is voor veel bergregio's een economisch evenement, wat ertoe leidt dat het systeem ook in stand wordt gehouden wanneer ecologische argumenten ertegen pleiten.

Kritiek op de revierjacht vanuit het oogpunt van dierenbescherming

De revierjacht wordt door dierenbeschermingsorganisaties om andere redenen bekritiseerd: Door de privatisering van de wilde dieren beschouwt wie een revier pacht de daarin levende wilde dieren feitelijk als zijn «eigendom» – wat in strijd is met het juridische principe dat wilde dieren onbeheerd zijn. Revierpachters hebben economische belangen die kunnen botsen met de ecologische noodzaak van lage hoefwildbestanden. Verpachte jachtgebieden beperken bovendien feitelijk het gebruik van natuur en bos door het algemeen publiek.

Waarom beide systemen de hobbyjacht legitimeren

Ondanks hun verschillen delen patent- en revierjacht een fundamentele overeenkomst: Beide legitimeren de hobbyjacht als erkende vrijetijdsbesteding. In beide systemen worden wilde dieren gedood om jachtquota te vervullen of de eigen jachtbeleving te maximaliseren – onafhankelijk van de vraag of er een echte ecologische behoefte aan het afschot bestaat.

Het Genève-model toont dat het anders kan: In het enige kanton zonder private hobbyjacht worden wilde dieren professioneel gereguleerd door staatswildhoeders. Het resultaat is een efficienter, goedkoper en diervriendelijker systeem. Waarom dit model niet in heel Zwitserland wordt toegepast, heeft minder te maken met inhoudelijke argumenten dan met het politieke gewicht van de jachtlobby. Meer hierover in het Dossier ter inleiding op de jachtkritiek.

De jachtsystemen vergeleken in cijfers

Volgens het dossier «Jacht in Zwitserland – Cijfers, systemen en het einde van een narratief» worden in Zwitserland jaarlijks zo'n 130’000 tot 150’000 wilde dieren in het kader van de hobbyjacht gedood. De verdeling tussen patentjacht- en districtjachtkantons is daarbij vrijwel in evenwicht. Een systeemvergelijking laat zien dat noch de patentjacht noch de districtjacht beter geschikt is om ecologisch onderbouwd wildbeheer te voeren. Beide systemen zijn primair afgestemd op de belangen van de hobbyjagers – niet op de behoeften van de wilde dieren of de biodiversiteit.

Conclusie: twee systemen, één probleem

Het onderscheid tussen patentjacht en districtjacht is belangrijk om het Zwitserse jachtsysteem te begrijpen. Vanuit jachtkritisch oogpunt leidt het echter ook af van het wezenlijke: beide systemen maken het mogelijk dat tienduizenden hobbyjagers uit plezier in het doden wilde dieren afschieten – gefinancierd door belastingen, gesubsidieerd door goedkope pachten op staatsgrond en gelegitimeerd door een politiek systeem dat intensief door de jachtlobby wordt bewerkt. Het Geneefse model van de staatsjacht laat zien dat professioneel wildbeheer zonder hobbyjacht niet alleen mogelijk, maar ook efficiënter is.

Verdere inhoud op wildbeimwild.com:

• Dossier: Jacht in Zwitserland – cijfers, systemen en het einde van een narratief
• Dossier: Inleiding in de jachtkritiek
• Dossier: Hoogjacht in Zwitserland
• Dossier: Speciale jacht in Graubünden
• Dossier: Het jachtdiploma
• Dossier: Genève en het jachtverbod

Meer achtergronden over het actuele jachtbeleid in Zwitserland vind je in ons dossier op wildbeimwild.com.