Wolvenkas van de SVP Schwyz: wie betaalt als de verkeerde wolf sterft?

Meer dan 10.000 frank aan toezeggingen voor boetes die nog niemand heeft moeten betalen. Een oproep die drie vragen onbeantwoord laat.

Het kanton Schwyz heeft dit jaar drie opleidingen gehouden in Pfäffikon, Rothenthurm en Schwyz. Ongeveer 200 hobbyjagers namen deel, ongeveer de helft van alle jachtgerechtigden in Schwyz. Met het behaalde deskundigheidscertificaat kunnen zij in de toekomst worden ingezet bij de regulering van wolven. Wie daarbij in plaats van het vrijgegeven dier een andere wolf doodschiet, moet rekening houden met gevolgen: de afdeling Jacht en Wilde Dieren doet aangifte en int een schadevergoeding van maximaal 5000 frank.

Voor Samuel Lütolf, secretaris van de kantonale SVP en beheerder van de partij-eigen «Wolf-Ticker», is deze bepaling onbegrijpelijk. Hij vindt het zeer moeilijk om bij reguleringsacties het juiste dier te treffen, en verwijst naar de dagvergoeding van 50 frank. Lütolf startte daarop een enquête op het kanaal. Binnen enkele uren verklaarden meer dan 230 deelnemers zich bereid om elk met 50 frank bij te dragen aan een mogelijke boete, ongeveer honderd anderen zegden 10 of 20 frank toe. Lütolf duidt de reacties als bewijs dat de autoriteiten te weinig doen voor de bescherming van de bevolking.

Het kanaal werd in juni 2025 gelanceerd door de kantonale SVP-voorzitter en Nationale Raad Roman Bürgi en telt inmiddels meer dan duizend volgers. Zgraggen toonde zich verbaasd dat een dergelijke oproep via een openbaar kanaal loopt, en stelde vast dat het kanton volgens de geldende wetgeving verplicht is dergelijke boetes op te leggen. Juridisch, aldus Zgraggen, kan men tegen zo'n inzamelingsactie wellicht niets ondernemen.

Eerste vraag: wat kost een misser werkelijk?

De ingezamelde 10.000 frank zijn gebaseerd op het getal 5000. Deze berekening schiet tekort, want de 5000 frank zijn volgens de weergave van de «Bote der Urschweiz» de waardevergoeding voor het gedode dier, dus een vervangingsvordering en geen straf. De eigenlijke sanctie volgt uit de strafaanklacht. De federale wet op de jacht rangschikt het doden van beschermde dieren onder de misdrijffeiten en voorziet daarvoor, afhankelijk van de schuld, in een zelfstandige straf die bovenop de kantonale waardevergoeding komt. Hoe hoog deze in het afzonderlijke geval uitvalt, hangt af van schuld en persoonlijke omstandigheden en wordt niet door het kanton vastgesteld, maar door de strafautoriteit.

Precies deze combinatie toonde het geval van de Bündner hobbyjager die in Puschlav een wolf doodschoot: boete en waardevergoeding, maar geen intrekking van de vergunning. Wie dus met 50 frank bijdraagt aan de «wolvenkas», weet niet of daarmee een kantonale overtredingsboete, een federaalrechtelijke sanctie of een civielrechtelijke vervangingsvordering gedekt moet worden. Een crowdfunding zonder gedefinieerd bestedingsdoel is geen solidariteit, maar een blanco cheque.

Tweede vraag: als de opleiding voldoet, waartoe dan de kas?

Twee uitspraken in hetzelfde artikel spreken elkaar tegen. Zgraggen stelt vast dat de hobby hunters in de cursussen van de jachtadministratie zouden leren om bij het aanspreken zeer nauwkeurig te zijn, dus het voor afschot vrijgegeven dier juist te identificeren. Lütolf daarentegen noemt het zeer moeilijk om het juiste dier te treffen, en zamelt juist in voor het geval dat het mislukt.

Beiden kunnen niet gelijk hebben. Volstaat de opleiding, dan is er geen kas nodig. Is de kas nodig, dan deugt de opleiding niet.

Wat er achter het woord «opleiding» schuilt, hebben wij in «Schwyz herziet jachtverordening: hobby hunters moeten predatoren reguleren» gedocumenteerd: een eenmalige deelname, geen examen, geen bewijs van bijzondere vaardigheden. De Bote beschrijft de inhoud als uiteenzettingen over de betrokkenheid van de hobby hunters, over de reguleringsvoorschriften en over de communicatie, daarnaast biologie en aanspreken van wolven. In het kanton Graubünden, dat het model reeds heeft ingevoerd, duurde de betreffende avondcursus volgens de «Neue Zürcher Zeitung» een uur, volgens documentatie van CHWOLF ongeveer twee. De WWF-directrice Graubünden sprak destijds van een spoedcursus.

Daarmee valt Zgraggens verwijzing naar het aanspreken in het niet. De taak in het veld bestaat er niet uit een wolf als wolf te herkennen, maar om binnen een roedel een vrijgegeven jong dier van een beschermd ouderdier te onderscheiden. Christina Steiner van de wolvenbeschermingsvereniging ChWolf wijst erop dat volwassen wolven van november tot januari nauwelijks van jonge dieren te onderscheiden zijn. Geen enkele cursus, ongeacht de lengte, kan een kenmerk aanleren dat in het terrein simpelweg niet zichtbaar is.

Ook Lütolfs beeld van het enorme risico dat de vrijwilligers zouden lopen, houdt geen stand bij nadere beschouwing. Zgraggen stelde vast dat de handtekening op het formulier geen verplichting is om aan een eventuele regulering deel te nemen. Wie zich onzeker voelt, kan op elk moment afzeggen. Bovendien gaat het niet om een wolvenjacht, maar om de betrokkenheid bij een reguliere regulering, individuele afschoten, verjaging of algemene ondersteuning van de autoriteiten. Gedode wolven gaan over in het bezit van het kanton, de kadavers worden vernietigd, en buiten de officiële jachtperiodes is er een dagvergoeding van 50 frank. Een risico waaraan men zich vrijwillig blootstelt en dat men op elk moment kan vermijden, rechtvaardigt nauwelijks een solidariteitsfonds.

Derde vraag: naar wie moet het geld eigenlijk vloeien?

Het Schwyzer concept stelt uitdrukkelijk vast dat de naam van de schutter niet openbaar wordt gemaakt. Dezelfde praktijk kent het kanton Graubünden, waar bij de daar gehouden cursussen de reden openlijk werd genoemd: men verwachtte dat binnen korte tijd het hele dal zou weten wie de wolf had gedood.

Deze praktijk reikt tot in de strafvervolging. Toen een Bündner wildhoeder in de Surselva op één nacht drie lynxen doodschoot die hij voor wolven aanzag, maakte het openbaar ministerie zelfs de hoogte van de sanctie niet openbaar. Wij hebben de zaak in «Doodgeslagen lynx in de Elzas: Frankrijk straft hard, Zwitserland zwijgt bijna» ingedeeld. Ook de veroordeelde schutter uit Poschiavo bleef naamloos.

Een openbare oproep tot donaties voor een anonieme ontvanger spreekt zichzelf tegen. Ofwel geeft de betrokkene zijn anonimiteit prijs en ondermijnt daarmee de kantonale beschermingspraktijk. Ofwel loopt het geld via een structuur zonder benoemde begunstigde, zonder toezicht en zonder bewijs dat de middelen ooit daar terechtkomen waarvoor ze zijn ingezameld.

De vergelijking die niet opgaat

De «Neue Zürcher Zeitung» verwijst naar het collectief Freiheitsfonds Schweiz, dat via crowdfunding gericht boetes betaalt. Vanaf 1 juli riep de organisatie op om openstaande boetes over te nemen van mensen die in het openbaar vervoer zonder ticket werden betrapt en daarom de gevangenis in zouden moeten. Er kwam meer dan 91’000 frank samen, waarmee volgens eigen zeggen meer dan 250 boetes konden worden overgenomen en zo'n 250 mensen uit de gevangenis konden worden gehaald.

De vergelijking gaat in alle opzichten mank. Daar gaat het om achteraf verleende hulp aan mensen in existentiële nood, wier overtreding allang is begaan en waarvan het gevolg detentie is. Hier gaat het om een toezegging vooraf, voor een overtreding die nog helemaal niet heeft plaatsgevonden, uitgesproken door een kantonsraadslid tegenover vrijwilligers die in opdracht van de staat handelen en daarbij een beschermd wild dier moeten doden. Het ene verzacht achteraf een hardheid, het andere calculeert vooraf een rechtsschending in.

Een risico zonder precedent

Opvallend is waartegen het fonds eigenlijk verzekert. In de zomer van 2025 werden na vrijgave door de bondsstaat drie van de vijf welpen van de Chöpfenberg-roedel geschoten. Volgens Zgraggen verliep daarbij alles correct, boetes werden er niet opgelegd. Er is in Schwyz dus geen enkel geval waarin ooit een dergelijke boete zou zijn uitgesproken.

Nog duidelijker wordt het beeld bij een blik op de kantons met de langste ervaring. Wallis schoot tussen september 2024 en januari 2025 in totaal 34 wolven. DNA-analyses toonden aan dat slechts de helft daarvan behoorde tot een door het federale bureau voor milieu voor afschot vrijgegeven roedel. De Walliser autoriteiten bestempelden de afschoten desondanks als legaal, omdat ze in het vastgestelde gebied plaatsvonden. Het federale bureau voor milieu zag geen noodzaak tot handelen.

Daar komt een gedocumenteerde reeks foutieve afschoten van volwassen leidende dieren bij: in Graubünden trof het de leidende mannetjeswolf van de Moesola-roedel in plaats van een jonge wolf, in Wallis een niet-vrijgegeven wolf, in Vaud eveneens een mannelijk leidend dier. De Gruppe Wolf Schweiz stelde vast dat deze afschoten onrechtmatig waren en strafrechtelijke gevolgen in principe mogelijk zijn. Van geen enkele sanctie daaruit is iets bekend geworden.

Dat is geen detail. Het afschieten van een leidend dier geldt als een ernstige ingreep in de populatie, omdat roedels daarna uiteen kunnen vallen. Bij het Ringelspitz-roedel deed zich precies dit geval voor. Hoe hoog de drempel eigenlijk ligt, toont het Beverin-roedel: het Bondsbureau voor Milieu wees een aanvraag voor het afschieten van het leidende mannetje aanvankelijk af; de latere vergunning was de allereerste voor een leidend dier ooit. Wat de bond dus één enkele keer uitdrukkelijk goedkeurde, gebeurde door misschoten meermaals terloops, zonder gevolgen voor de betrokkenen.

Daaruit vloeit een paradoxale bevinding voort. Schwyz dreigt überhaupt pas met een sanctie die in de buurkantons feitelijk niet bestaat. De donatieoproep richt zich dus tegen de enige aanpak die foutieve afschoten met kosten verbindt.

Een kanton met voorgeschiedenis

De aanleiding van het hele debat is overzichtelijk. Op 17 juli maakte de Schwyzer wildhoede bekend dat een cameraval in de gemeente Alpthal twee wolven had vastgelegd, vermoedelijk een paar. Of daaruit een nieuw roedel ontstaat, is onduidelijk en vergt nadere aanwijzingen in de komende maanden. Het Chöpfenberg-roedel in het grensgebied met het kanton Glarus blijft het eerste en enige officieel bevestigde wolvenroedel in het kanton.

Dat uitgerekend Schwyz verstrekkende bevoegdheden aan hobbyjagers overdraagt, weegt gezien de kantonale balans zwaar. Vergiftigde steenarenden, een doodgeschoten kuddebeschermingslama, illegale strikvallen en door het kanton zelf uitgelegde, verboden wolvenaas: de kroniek hebben wij in «Vergiftigde steenarenden, doodgeschoten lama's, illegale wolvenvallen» en in «Kanton Schwyz: Eldorado voor jachtmisdrijven» samengebracht. Voor de systematiek zie ons dossier «Stroperij en jachtcriminaliteit in Zwitserland».

Commentaar: Het gaat allang niet meer om de wolf

Wanneer zelfs de «Neue Zürcher Zeitung», waarlijk niet bekend om jachtkritische of links-groene commentaren, uitvoerig bericht over de geplande wolvenkas van de Schwyzer SVP, toont dat vooral één ding: hier gaat het niet langer alleen om de wolf, maar om de rechtsstaat.

Wie een niet voor afschot vrijgegeven wolf doodschiet, begaat geen onschuldige vergissing. Precies daarom voorziet de wet in een boete. En wat is het politieke antwoord? Niet: «Dan moeten we de opleiding verbeteren en nog zorgvuldiger identificeren.» Maar: «Wij zamelen geld in, zodat het foutieve afschot zo min mogelijk financiële gevolgen heeft.»

Juridisch mag zo'n fonds toegestaan zijn. Vanuit rechtsstatelijk oogpunt zendt het een fataal signaal uit. Een boete moet persoonlijke verantwoordelijkheid scheppen en afschrikken. Wie vooraf al belooft eventuele boetes voor foutieve afschoten over te nemen, ontneemt de sanctie juist haar werking. Vrij naar het motto: geen zorgen, als er iets misgaat, betalen wij.

Bijzonder tegenstrijdig daarbij is: dezelfde kringen eisen dat officiële afschotbesluiten consequent worden uitgevoerd. Wordt echter juist die door de overheid gestelde grens overschreden, dan moet plotseling de politieke gemeenschap voor de gevolgen opdraaien. De rechtsstaat werkt echter niet volgens het principe: wetten gelden, behalve voor diegenen wier wetsovertredingen politiek gewenst zijn.

Dat uitgerekend de conservatieve NZZ deze ontwikkeling oppakt, laat zien hoe brisant de zaak is. Want in het middelpunt staat niet de wolvenkwestie, maar een fundamentele vraag: hoe serieus nemen wij persoonlijke verantwoordelijkheid en de handhaving van rechtsgeldige sancties? Daarover zou binnen de SVP Schwyz gediscussieerd moeten worden, en niet over hoe men zo risicoloos mogelijk wolven afschiet.

Het consequente antwoord ligt sowieso elders: professioneel wildbeheer naar het voorbeeld van het kanton Genève, waar opgeleide vakmensen in kantonnale dienst de taak op zich nemen en het afschot de uitzondering blijft. Hoe dat er voor Schwyz zou kunnen uitzien, laat onze modeltekst voor een kantonnaal volksinitiatief.