Fazantenjacht vindt bijna alleen nog in Ticino plaats

In 2023 werden in heel Zwitserland zes fazanten geschoten, alle zes in het kanton Ticino.

Een juridisch advies in opdracht van de bond stelt vast dat jachtfazanten in wezen uitsluitend in dit kanton worden uitgezet.

Een daling van 96 procent

De federale jachtstatistiek vermeldt voor de fazant in 2000 nog 155 geschoten dieren in heel Zwitserland. In 2023 waren het er zes, de laagste waarde van de reeks. Dat komt overeen met een daling van ongeveer 96 procent.

In de eerste vijf jaar van de registratie, van 2000 tot 2004, werden in totaal 575 fazanten geschoten. In de laatste vijf jaar, van 2020 tot 2024, waren het er 87. Over de gehele periode van 25 jaar tellen de afschoten op tot 1’120 dieren. Het jaargemiddelde van de laatste tien jaar ligt op nauwelijks 18 dieren voor heel Zwitserland.

Sinds 2017 bewegen de waarden zich vrijwel voortdurend in de eencijferige tot laag tweecijferige range: acht dieren in 2017, negen in 2019, zes in 2023, 23 in 2024.

De cijfers van de bond zijn de cijfers van Ticino

De veelzeggende bevinding komt pas naar voren bij de vergelijking van twee analyses van dezelfde database. Zet men de reeks voor heel Zwitserland tegenover de reeks van Ticino, dan zijn de waarden van de recentere jaren identiek. 2021: 24 dieren in Zwitserland, 24 in Ticino. 2023: zes en zes. 2024: 23 en 23.

Ook in de jaren met hoge waarden domineert het kanton de statistiek. In 2000 kwamen van de 155 in heel Zwitserland geschoten fazanten er 143 op rekening van Ticino, dat is ongeveer 92 procent.

De fazantenjacht in Zwitserland is daarmee sinds jaren praktisch uitsluitend een aangelegenheid van Ticino. In de overige kantons vindt zij feitelijk niet meer plaats.

De bond documenteert de uitzetpraktijk

Wat deze bevinding verklaart, staat in een juridisch advies over het Zwitserse soortenbeschermingsrecht, dat in opdracht van het Federale Bureau voor Milieu werd opgesteld. Daarin wordt vastgesteld dat het uitzetten van bejaagbare dieren nog slechts een geringe betekenis heeft en dat in wezen enkel in het kanton Ticino jachtfazanten worden uitgezet.

Het advies stamt uit het jaar 2005. Of de daarin beschreven praktijk tot op heden voortduurt, is publiekelijk niet gedocumenteerd. De afschotcijfers van de daaropvolgende twee decennia laten echter hetzelfde patroon zien: een fazantenjacht die zich vrijwel volledig op één enkel kanton concentreert.

Het jachtreglement van Ticino voert de fazant, in het Italiaans fagiano comune, uitdrukkelijk op in de lijst van bejaagbare vogelsoorten. Het reglement legt jaarlijks de jachttijden, de bejaagbare soorten en het aantal te schieten dieren vast.

Daarmee verschuift de vraag. Het gaat er niet om waarom in één kanton meer fazanten worden geschoten dan elders, maar of er überhaupt een in het wild levende populatie wordt bejaagd of dat dieren uit kweek worden vrijgelaten om kort daarna te worden geschoten.

Wat de wet vereist

Het federale recht kent geen algemeen uitzetverbod, maar het koppelt het uitzetten wel aan voorwaarden en aan de overheid. Volgens artikel 6 van de jachtwet kunnen de kantons bejaagbare dieren uitzetten, mits geschikt leefgebied aanwezig is en voldoende bescherming gewaarborgd is. Dieren die grote schade aanrichten of die de inheemse soortenrijkdom bedreigen, mogen niet worden uitgezet.

De bevoegdheid ligt dus bij het kanton, niet bij particulieren. Wie opzettelijk en zonder toestemming dieren uitzet, maakt zich volgens artikel 17 van de jachtwet strafbaar; de strafmaat reikt tot een jaar gevangenisstraf of geldboete.

Uitdrukkelijk omvat is ook de voorfase. Volgens artikel 18 wordt met een boete tot 20’000 frank gestraft wie zonder toestemming bejaagbare dieren vangt, gevangen houdt, zich toe-eigent of invoert om ze uit te zetten. Wie bejaagbare dieren wil invoeren om ze uit te zetten, heeft volgens artikel 9 bovendien een vergunning van de bond nodig.

De wetgever heeft de keten van kweek via import tot vrijlating dus wel degelijk in het vizier. Doorslaggevend is in elke schakel van deze keten de vraag naar de toestemming.

Bejaagbaar, terwijl verwante soorten beschermd zijn

In de systematiek van de jachtstatistiek is de fazant gemarkeerd als bejaagbare soort. Binnen dezelfde groep hoendervogels worden auerhoen, hazelhoen, steenpatrijs en kwartel als beschermd vermeld.

De fazant staat daarbij niet aan de rand van het federale recht, maar midden erin: artikel 5 van de jachtwet noemt hem bij naam en wijst hem een eigen gesloten seizoen toe van 1 februari tot 31 augustus. De wet behandelt hem daarmee als een soort met relevante populatie.

Het gangbare argument van de hobbyjagers dat de jacht dient om populaties te reguleren, houdt bij deze cijfers geen stand. Waar landelijk gemiddeld per jaar minder dan twintig dieren worden geschoten, is er geen populatie die gereguleerd zou moeten worden. Komen de dieren bovendien uit de fokkerij, dan draait het argument om: niet een bestaande populatie wordt verkleind, maar een kunstmatige wordt juist gecreëerd om erop te jagen.

Wanneer uitzetten nodig is, ontbreekt de leefomgeving

Artikel 6 van de jachtwet koppelt het uitzetten aan een voorwaarde: er moet geschikte leefomgeving aanwezig zijn. Hoe strikt deze voorwaarde is, formuleert uitgerekend een jachtvereniging zelf.

De Opper-Oostenrijkse provinciale jachtvereniging stelt in een vakbijdrage vast dat zich bij de populatieondersteuning door uitzetten een ongemakkelijke vraag voordoet: waarom zouden fazanten uitgezet moeten worden in een jachtgebied dat een geschikte leefomgeving vormt? Past de leefomgeving, dan valt ook de aanwas dienovereenkomstig uit. Blijft de aanwas uit en wordt daarom uitgezet, dan is de leefomgeving juist niet geschikt. Passend zou dan zijn om eerst de oorzaken aan te pakken.

Daarmee beschrijft de hobbyjacht zelf de tegenstrijdigheid die het federale recht openlaat. Uitzetten is toegestaan wanneer er geschikte leefomgeving aanwezig is. Noodzakelijk wordt het echter juist wanneer die er niet is.

De NABU Noordrijn-Westfalen trekt daaruit een conclusie voor de soortenlijst. Zij gaat ervan uit dat fazanten geen zichzelf in stand houdende populatie vormen en alleen daarom overleven omdat gefokte vogels telkens weer worden uitgezet. In de catalogus van bejaagbare soorten horen alleen soorten thuis die benut kunnen worden zonder dat populaties voor doeleinden van de hobbyjacht kunstmatig worden bevorderd.

Voor Zwitserland tonen de cijfers dezelfde ontwikkeling als bij de afschotcijfers. In de jaren zeventig werden hier nog ruim 18’000 fazanten per jaar uitgezet, in 2007 waren dat er 173. De Zwitserse broedpopulatie wordt geschat op 100 tot 500 paren, een grootteorde die een zelfstandig jachtgebruik niet draagt.

De internationale vergelijking

De fazant is in Europa de centrale soort van de commerciële kweekvogeljacht. Volgens de British Ecological Society worden in Groot-Brittannië jaarlijks ongeveer 41 tot 50 miljoen fazanten en rode patrijzen voor commerciële jachten gekweekt en vrijgelaten, een cijfer dat volgens diezelfde bron duidelijk boven dat van andere Europese landen ligt.

Een onderzoek in het European Journal of Wildlife Research kwam uit op een gemiddelde van 31,5 miljoen jaarlijks uitgezette fazanten alleen al in Groot-Brittannië en stelde vast dat er nauwelijks regulering voor deze vrijlatingen bestaat. Uit een in opdracht van de Game and Wildlife Conservation Trust opgestelde enquête blijkt dat in 2016 ongeveer 47 miljoen fazanten werden uitgezet en dat hoogstens 18 miljoen daarvan als geschoten werden geregistreerd. Verreweg het grootste deel van de vrijgelaten dieren duikt in geen enkele afschotstatistiek op.

In Oostenrijk heeft de praktijk tot wettelijke beperkingen geleid. In Burgenland is het uitzetten verboden, in Vorarlberg en Salzburg vergunningsplichtig, in Wenen is het afschieten van uitgezette dieren verboden. De grondslag was de inschatting dat in gevangenschap gekweekte fazanten in het wild niet levensvatbaar zijn.

Ook in Italië, direct aan de Tessiner grens, is het kweken en uitzetten van fazanten voor de jacht een gevestigde praktijk met eigen wettelijke kaders voor herintroductiegebieden en particuliere kweekbedrijven.

De open vragen

Uit de gegevens en de juridische situatie komen vragen voort die publiekelijk onbeantwoord blijven.

Worden er momenteel in het kanton Tessin fazanten uitgezet voor jachtdoeleinden, in welke omvang en op basis van welk overheidsbesluit? Op welke onderzoeken berust de door de wet vereiste vaststelling dat geschikt leefgebied aanwezig is en voldoende bescherming gewaarborgd? Zijn de uitgezette dieren afkomstig uit het buitenland, en is in dat geval de vereiste vergunning van de Bond aanwezig? Bestaat er in het kanton een zichzelf in stand houdende, in het wild levende fazantenpopulatie? En op welke vakinhoudelijke basis blijft een soort onder het jachtregime vallen waarvan de afschotcijfers al meer dan een decennium in de eencijferige tot lage tweecijferige orde liggen?

De stijging van zes geschoten dieren in 2023 naar 23 in 2024 vraagt om uitleg bij een soort zonder herkenbare wilde populatie.

Meer over dit onderwerp: Dieronterende jachtmethoden, gedoogd en bevorderd en Wat de hobbyjacht de belastingbetaler kost