Francja chroni pardwę górską, w Szwajcarii nadal się do niej strzela

Od 16 października pardwy górskie są w Gryzonii i Valais dopuszczone do odstrzału. W kantonie Uri gatunek również pozostaje łowny. Francja jednocześnie obrała odwrotny kierunek i objęła pardwę górską oraz głuszca ścisłą ochroną.

Co postanowiła Francja

8 września 2026 roku francuski dziennik urzędowy opublikował dwa rozporządzenia. Pierwsze wpisuje pardwę górską (lagopède alpin) i głuszca (grand tétras) na listę chronionych gatunków ptaków; datowane jest na 12 sierpnia 2026. Drugie skreśla oba gatunki z listy gatunków łownych. Zakazany jest zatem nie tylko odstrzał. Chronione są również gniazda i jaja, a umyślne płoszenie jest zabronione, jeśli zagraża cyklowi lęgowemu. Według France Nature Environnement jest to pierwsze rozszerzenie tej listy ochronnej od 2009 roku.

Impuls dał sąd. 2 marca 2026 roku Conseil d’État, najwyższy sąd administracyjny Francji, zobowiązał rząd do zawieszenia na pięć lat polowań na pardwę górską w całym kraju. W przypadku gatunku, którego liczebność stale spada, polowania są niezgodne z wysiłkami na rzecz jego ochrony, stwierdził sąd. W przypadku głuszca sąd zażądał pięcioletniej przerwy w polowaniach już w 2022 roku.

Rząd poszedł dalej niż wyrok i zamienił czasowe moratorium w trwałą ochronę. Krajowa Rada Ochrony Przyrody poparła to w czerwcu 2026. W publicznych konsultacjach wpłynęło ponad 10’000 stanowisk w sprawie pardwy górskiej i około 16’800 w sprawie głuszca. Według doniesień o wyroku pardwa górska od 1950 roku zniknęła z jednej trzeciej alpejskich gmin, w których dawniej występowała, a w Pirenejach z ponad jednej piątej.

Ochronę wywalczyły organizacje przyrodnicze. Comité Écologique Ariégeois od 2008 roku zaskarżał zezwolenia na odstrzał w Pirenejach, później dołączyły do niego organizacja ochrony ptaków LPO i One Voice. Prefektury mimo to rok po roku wydawały nowe limity odstrzału, a sądy rok po roku je uchylały. W 2022 roku sąd administracyjny w Tuluzie skazał z tego powodu państwo za zawinione zachowanie. Związki myśliwych rekreacyjnych do końca twierdziły, że łowiectwo nie jest główną przyczyną spadku liczebności. Rząd nie uznał tego argumentu: w swoim uzasadnieniu decyzji powołuje się na stan zachowania gatunku i kurczący się zasięg jego występowania.

Szwajcaria: sezon polowań od 16 października

W Szwajcarii pardwa górska nadal pozostaje zwierzyną łowną. Poluje się na nią jeszcze w Gryzonii, Valais i Uri, w Ticino według Stacji Ornitologicznej od 2019 roku nie odstrzelono żadnej. Myśliwy rekreacyjny może w tym sezonie w Gryzonii odstrzelić do dziesięciu pardw, w Valais sześć. Szczegóły podano w artykule Polowanie niżowe 2026: co kantony Gryzonia, Ticino i Valais dopuszczają do odstrzału). Według federalnej statystyki łowieckiej w 2025 roku w tych trzech kantonach zabito 223 pardwy, z czego 153 w Gryzonii. W latach 2016–2025 było ich 3’346.

Te Szwajcarska Stacja Ornitologiczna wpisuje pardwę górską na Czerwoną Listę jako gatunek potencjalnie zagrożony. Około 40 procent środkowoeuropejskiej populacji lęgnie się w Szwajcarii, kraj ponosi więc dużą odpowiedzialność międzynarodową. Spadek liczby samców wskazujących rewir od 1995 roku Stacja Ornitologiczna szacuje na 13 procent, a od około 2008 roku liczebność utrzymuje się na wyraźnie niższym poziomie niż w latach 90. W komunikacie ze stycznia 2023 roku mówiła o spadku całej populacji o około jedną trzecią od połowy lat 90. Jako najbardziej prawdopodobną przyczynę Stacja Ornitologiczna wskazuje ocieplenie klimatu i spodziewa się dalszego kurczenia się zasięgu występowania. Badanie z udziałem WSL i Stacji Ornitologicznej prognozuje do połowy stulecia utratę od 24 do 59 procent odpowiednich siedlisk. W przypadku silniejszych negatywnych trendów Stacja Ornitologiczna domaga się ograniczenia presji łowieckiej lub zaprzestania polowań.

W Uri w maju 2025 roku obywatele w głosowaniu odrzucili inicjatywę „Pozwólmy żyć pardwie i zającowi bielakowi!" niewielką większością 52,9 procent głosów przeciw. W czerwcu 2026 roku rada rządowa napisała w swoim Odpowiedź na interpelację, dla pardwy mszarnej i zająca bielaka nie ma liczbowych celów łowieckich. Celem jest, aby móc „wykorzystywać gatunki łowiecko”, bez negatywnego wpływu na ich liczebność. Dodatkowy monitoring naukowy uważa za nieproporcjonalny. W kantonie Uri liczone są trzy powierzchnie testowe, każda o wielkości około jednego kilometra kwadratowego. Wszystko inne o sytuacji gatunku znajduje się w dossier o pardwie mszarnej.

Ten sam gatunek, przeciwstawne wnioski

Francja i szwajcarskie kantony łowieckie oceniają podobne ustalenia w zupełnie odmienny sposób. We Francji wystarczy kurczący się obszar występowania, by zakazać polowań. W Szwajcarii populacja, która ustabilizowała się na niższym poziomie, uchodzi za uzasadnienie dla dalszego strzelania.

Że wpływ polowań na pardwę mszarną jest „sporny”, napisała w 2022 roku również organizacja Wildtier Schweiz w jednym z opracowań. Zleceniodawcą był JagdSchweiz, związek parasolowy myśliwych rekreacyjnych. O tym, jak ściśle Wildtier Schweiz jest powiązana z łowiectwem rekreacyjnym, pokazuje artykuł Wildtier Schweiz: etykietka badawcza, rdzeń łowiectwo rekreacyjne.

W przypadku głuszca Szwajcaria jest dalej niż Francja: gatunek ten jest tu objęty ochroną od dziesięcioleci. Sama ochrona go jednak nie uratowała. Ogólnokrajowe liczenie w 2001 roku wykazało jeszcze 450 do 500 kogutów, o połowę mniej niż w 1971 roku. W kantonie Fryburg gatunek uchodzi obecnie za praktycznie wymarły, jak pokazuje artykuł Głuszec we Fryburgu praktycznie wymarł. Kto czeka, aż gatunek się załamie, spóźnia się z ochroną.

Komentarz: Ofiara zmian klimatu jako rekreacyjna zdobycz

Przeciwko zmianom klimatu żaden kanton sam niczego nie wskóra. Przeciwko odstrzałowi już tak, i to jedną jedyną zmianą przepisów łowieckich. Federalne prawo łowieckie wyraźnie zezwala kantonom na skreślenie gatunków z listy zwierząt łownych. Gryzonia, Valais i Uri z tego rezygnują.

Każdy odstrzał odbiera kolejne zwierzę gatunkowi, którego środowisko życia i tak się topi. Konieczności tych polowań nie twierdzą nawet władze: Uri mówi otwarcie o „wykorzystaniu”, Gryzonia o zrównoważonym wykorzystaniu. Robert Brunold, ówczesny prezes bündneńskiego związku myśliwych patentowych, powiedział w 2015 roku w SRF, że większości chodzi w przypadku pardw o to, by mieć takie zwierzę wypchane w domu. Dla wypchanego okazu na ścianie Szwajcaria stawia na szali gatunek, za który ponosi odpowiedzialność w skali całej Europy.

Francja pokazała, że to możliwe. Tam potrzebne były sądy, ponieważ administracja przez lata słuchała myśliwych rekreacyjnych. W Szwajcarii parlamenty kantonalne mogą działać samodzielnie. Kto chce napisać do swoich przedstawicieli i przedstawicielek w Gryzonii, Valais lub Uri, znajdzie wzory pism na stronie Wzorcowe teksty dla wniosków krytycznych wobec łowiectwa w kantonalnych parlamentach.

Źródła: Arrêté du 12 août 2026 modifiant l’arrêté du 29 octobre 2009 fixant la liste des oiseaux protégés, opublikowane w Journal officiel z 8 września 2026; Conseil d’État, orzeczenie nr 497460 z 2 marca 2026; Conseil national de la protection de la nature, opinia nr 2026-19 z 17 czerwca 2026; Ministère de la Transition écologique, uzasadnienie decyzji i synteza konsultacji, 2026; France Nature Environnement Occitanie Pyrénées, 9 września 2026; BAFU, Eidgenössische Jagdstatistik (federalna statystyka łowiecka), zapytanie z 24 października 2026; Szwajcarska Stacja Ornitologiczna, „Vogeljagd in der Schweiz” oraz komunikat z 24 stycznia 2023; Global Change Biology, kwiecień 2022; Rząd kantonu Uri, odpowiedź na interpelację Loa Wild, 16 czerwca 2026; Kanton Uri, wynik głosowania z 18 maja 2025; Wildtier Schweiz, „Auswirkungen der Jagdbarkeit auf Birkhuhn, Alpenschneehuhn, Waldschnepfe, Feld- und Schneehase”, 2022; BAFU, Aktionsplan Auerhuhn Schweiz, 2008; SRF, Regionaljournal Graubünden, 6 października 2015.