Stroomwet: natuurvernietigend en ondemocratisch

Meer aanwijzing van geschikte gebieden en geen natuurbescherming.

De vaststelling van geschikte gebieden in het kantonale structuurplan, met name voor water- en windenergiecentrales, bestaat al vandaag: «Dat is niet nieuw. Want voor de grote productie-installaties geldt al de eis dat ze in het structuurplan moeten worden vastgelegd (…)». Omdat zonne- en windenergie-installaties van nationaal belang nu in principe voorrang hebben boven alle andere belangen, neemt volgens het UVEK voor projectontwikkelaars de kans toe om een bouwvergunning te krijgen. «Onder de nieuwe nationale doelstelling (…) is te verwachten dat de kantons vaker geschikte gebieden zullen aanwijzen (…). Het argument dat natuur- en landschapsbescherming ervan zouden profiteren, lijkt tegen deze achtergrond verbloemend en moet worden gerelativeerd.»

Meer bouw van installaties in de mooiste landschappen van Zwitserland

De bevoordeling van energie-installaties geldt ook binnen de BLN-gebieden. Al in de Energiewet heeft «een eerste duidelijke accentverschuiving ten gunste van deze installaties plaatsgevonden: ze moeten in principe ook vaker in BLN-gebieden kunnen worden gebouwd, wat voorheen nauwelijks mogelijk was (zie de Boodschap over de herziening van het energierecht)». De Elektriciteitswet gaat nu een stap verder: nieuwe inventarisgebieden «moeten niet meer ongeschonden behouden blijven.

Anders gezegd: de installaties mogen de mooiste landschappen in Zwitserland aantasten.» Op de tot nu toe noodzakelijke herstel- of compensatiemaatregelen kan in de toekomst worden verzicht. Over deze discretionaire beslissing zei bondsraad Rösti in de Kantonsraad: «Ik zou nu bij deze belangenafweging eerder de kant van de productie kiezen (…).» Het rapport concludeert: «Gezien de gestelde uitbreidingsdoelen en de premisse dat grootschalige installaties in beginsel ook vaker in BLN-gebieden gebouwd mogen worden, zullen de slaagkansen voor belangen van natuur- en milieubescherming waarschijnlijk aanzienlijk verminderen ten gunste van de elektriciteitsproductie.»

Democratie in de gemeenten zou worden uitgehold

Richtplaninschrijvingen zijn bindend voor de autoriteiten. «De gemeenten moeten deze vaststelling in de ruimtelijke ordening in acht nemen.» Dit blijkt momenteel in Rickenbach (LU), waar het kanton een beschermde zone niet als goedkeurbaar beschouwt, omdat het richtplan daar een geschikt gebied voor windenergie voorziet. Moeten vandaag lokale belangen tenminste nog in aanmerking worden genomen, dan zou dit in de toekomst «verder moeten verschuiven ten gunste van de nationale belangen: het nationale belang gaat vóór de kantonale, regionale en gemeentelijke belangen.»

«Volksinitiatieven of volksstemmingen om beschermde zones in te voeren die ingaan tegen de richtplaninschrijving, zullen in de toekomst wellicht ontoelaatbaar zijn. Want dergelijke zones staan onder meer haaks op de uitbreidingsdoelen en zijn in feite in strijd met het federale recht. Bovendien moeten lokale of regionale belangen wijken voor het nationale stroombelang.» «Stemmingen voor beschermde zones zoals in Rickenbach zouden daarmee uitgesloten worden. De democratie in de gemeenten zou worden uitgehold.»

Stromgesetz: Bundesrat auf Anti-Demokratie-Kurs

Uitbreiding van de toekenning van nationaal belang voor kleinere installaties

Aan installaties die de drempel voor nationaal belang niet halen, kon de Bondsraad tot nu toe «bij uitzondering» nationaal belang toekennen. Nieuw is dat «bij uitzondering» is geschrapt. «De erkenning van het nationale belang moet daarom geen uitzondering meer blijven, maar vaker plaatsvinden.»

Geconcentreerde en verkorte procedure kan standplaatsgemeenten machteloos maken

De Bondsraad kan bij installaties waaraan hij een nationaal belang toekent, ook al bereiken deze de drempel voor nationaal belang niet, beslissen dat de noodzakelijke vergunningen via een geconcentreerde en verkorte procedure worden verleend. Als de bepaling «zo zou worden uitgelegd dat het kanton de standplaatsgemeenten niet alleen bij de bouwvergunningsprocedure buitenspel zet, maar ook bij de ruimtelijke planning, zouden de standplaatsgemeenten niets meer te beslissen hebben. Ze zouden ook niet meer kunnen stemmen over wijzigingen van het bestemmingsplan of een referendum kunnen aanvragen.»

Beperking van de mogelijkheden tot rechtsmiddelen

Met de fundamentele voorrang van belangen en «de regel dat met het structuurplan de behoefte aan de grote installaties buiten de BLN-gebieden is aangetoond en dat deze locatiegebonden zijn, wordt de rechtscontrole aanzienlijk beperkt». Behoefte en locatiegebondenheid zijn vooraf vastgelegd en daarmee onttrokken aan bestuurlijke en gerechtelijke toetsing. «In de daaropvolgende procedures van bestemmingsplanning respectievelijk bouwvergunning zijn de argumenten tegen zonne- of windparken daardoor al aanzienlijk beperkt. Voor zover er discretionaire beslissingen moeten worden genomen, moet bovendien het nationale belang bij de installaties even zwaar of zwaarder worden gewogen dan andere nationale belangen, en in elk geval zwaarder dan kantonale, regionale en gemeentelijke belangen. De drempels voor natuurbeschermingsorganisaties en particulieren om met succes bezwaar of beroep aan te tekenen tegen deze installaties worden hierdoor aanzienlijk verhoogd (…)».

«De uitspraak van het BFE in het factsheet «Inspraak- en beroepsmogelijkheden» bij de EnG, dat aan de bestaande rechtsmiddelen in principe niets wordt veranderd en dat alle rechtsmiddelen onveranderd beschikbaar blijven, geldt dus alleen voor de formele volgorde van de procedurestappen. Inhoudelijk, materieel, worden de mogelijkheden tot rechtsmiddelen duidelijk (verder) beperkt.»

Schending van de Bondsgrondwet, de kantonnale grondwetten en overtreding van het Alpenverdrag

Fundamentele voorrang van energieopwekking boven natuurbescherming

De regeling, die «het belang bij de grote installaties in principe boven alle andere nationale belangen stelt, lijkt in strijd met de grondwet. Want de grondwetgever heeft onder de staatstaken, waartoe naast de energievoorziening ook de landschaps- en milieubescherming in het algemeen behoren, geen waardenhiërarchie vastgelegd».

Aantasting van nationale beschermde gebieden

Een discretionaire beslissing om af te zien van herstel- of vervangende maatregelen bij aantasting van inventarisgebieden "zou in strijd zijn met art. 78 lid 2 van de Bondsgrondwet, volgens hetwelk de Bond bij de vervulling van zijn taken rekening houdt met de belangen van natuur- en heemschut, onder andere landschappen en natuurmonumenten ontziet en ongeschonden in stand houdt, wanneer het algemeen belang dit vereist."

Alpenverdrag (Overeenkomst van 7 november 1991 ter bescherming van de Alpen)

De fundamentele voorrang van belangen lijkt "ook gezien de verplichtingen uit het Alpenverdrag kritisch. Want in dit verdrag heeft Zwitserland zich verplicht tot natuurbescherming en landschapsbeheer, onder meer met als doel natuur en landschap zodanig te beschermen, te onderhouden en, voor zover nodig, te herstellen dat de diversiteit, eigenheid en schoonheid van natuur en landschap in hun geheel duurzaam worden gewaarborgd".

Ingreep in de kantonnale bevoegdheden

"De Bondsraad zal dus (en dit bij verordening) ingrijpen in de kantonnale bevoegdheden en de vergunningsbevoegdheid van de gemeenten naar het kanton kunnen verleggen, in strijd met de kantonnale bouwwetgeving of zelfs de kantonnale grondwetten."

Advocaat dr. Lukas Pfisterer was in 2023 voorzitter van de Grote Raad van het kanton Aargau en is gespecialiseerd in bouw- en vastgoedrecht. Hij bevestigt de uitspraken van de Zürichse hoogleraar staatsrecht dr. Alain Griffel, die de Stroomwet ongrondwettelijk heeft verklaard.

Het natuurcomité tegen de Stroomwet zet zich in om de gevolgen van het voorstel aan de stemgerechtigden duidelijk te maken en zoveel mogelijk mensen te overtuigen op 9 juni 2024 NEE te stemmen.

Het is niet nodig de natuur te vernietigen, zolang er op daken en infrastructuren een enorm zonnepotentieel is!