WWF-rapport 2026: de balans na 100 jaar “Hege und Pflege” (wildbeheer en -verzorging)

Het in oktober 2026 gepubliceerde “Living Planet Report” van het WWF toont voor de wereldwijd onderzochte gewervelde dierenbestanden tussen 1970 en 2022 een gemiddelde afname van 73 procent, in rivieren en meren is dat 85 procent.

De index is gebaseerd op 35’803 populaties van 5’790 soorten zoogdieren, vogels, vissen, reptielen en amfibieën. Op het land bedraagt het verlies 69 procent, in zee 59 procent. Over de situatie in Zwitserland zei WWF-directeur Thomas Vellacott op 8 oktober in een gesprek met SRF: “Bij het Zwitserse publiek heeft men altijd het gevoel: Zwitserland is een modelleerling. Maar wij hebben een inhaalslag te maken in vergelijking met andere landen.”

Wat de 73 procent betekent

Het getal betekent niet dat driekwart van alle wilde dieren is verdwenen. Gemeten wordt hoe de omvang van de waargenomen bestanden gemiddeld is veranderd. Volgens het rapport is ongeveer de helft van de populaties stabiel of groeiend. Deze toenames worden in het wereldwijde gemiddelde echter overvleugeld door de grotere verliezen elders. De eerdere editie is samengevat in het artikel WWF-rapport 2024: soortenuitsterving en klimaatverandering begrijpen.

Als belangrijkste directe oorzaken noemt het rapport het verlies van leefgebied, overexploitatie en klimaatverandering. Het rapport steunt op een analyse van de wereldwijde biodiversiteitsraad IPBES van 163 studies, die de relatieve invloed van deze drijfveren op het biodiversiteitsverlies becijfert op respectievelijk 30, 23 en 14 procent. Onder overexploitatie valt het niet-duurzaam doden en vangen van wilde dieren, inclusief stroperij, en de bijvangst van de visserij. In het SRF-gesprek blijft het direct doden van wilde dieren onvermeld, hoewel overexploitatie in het rapport op de tweede plaats staat.

Zwitserland: een derde van de soorten bedreigd, hekkensluiter bij beschermde gebieden

Volgens Federaal Bureau voor Milieu geldt van 10.844 beoordeelde soorten 35 procent als bedreigd of al uitgestorven, nog eens 12 procent als potentieel bedreigd. Ook de helft van de leefgebieden wordt bedreigd. Vellacott noemt als een van de redenen de beschermde gebieden, waarbij Zwitserland achterloopt op andere landen.

Dat komt overeen met het Europese milieurapport 2020. Het BAFU vatte het als volgt samen: «Zwitserland behaalt het slechtste resultaat op het gebied van biodiversiteit: van alle Europese landen heeft het het laagste aandeel beschermde gebieden ten opzichte van het landoppervlak.» De achtergronden staan in het artikel Zwitserland hekkensluiter bij beschermde gebieden. Dat de maatregelen van het Rijk niet volstaan, heeft in 2026 ook de Geschäftsprüfungskommission van de Kantonsraad vastgesteld, zoals het artikel Biodiversiteit in Zwitserland: GPK-S berispt de Bondsraad scherp laat zien.

Otter: met rijksgeld vervolgd, vandaag een hoopvol teken

Als Zwitserse voorbeelden van een kentering noemt Vellacott de meerforel, die in de gerenatureerde Hasliaare in het kanton Bern dankzij voldoende restwater weer paait, en de otter, die dankzij gerenatureerde rivieren en betere waterkwaliteit terugkeert.

Bij de geschiedenis van de otter hoort ook hoe hij verdween. De Visserijwet van 1888 had als doel hem en andere viseters uit te roeien: met premies voor dode dieren, gratis verstrekte vallen, cursussen en door de staat betaalde vangers. Tot 1917 werden ongeveer 2.000 otters gedood, zoals een overzicht van Christof Angst en Irene Weinberger vaststelt. Pas in 1952 stelde de federale jachtwet de soort onder bescherming. De populatie kromp desondanks verder, onder meer door kanalisatie van waterlopen en milieuvergiften. In 1989 werden de laatste sporen aangetroffen bij het meer van Neuchâtel.

In 2009 registreerde een camera bij een visladder aan de Rijn in Graubünden opnieuw een otter. Sinds het najaar van 2017 is de soort aangetoond bij de Inn nabij Samedan, waar hij zich volgens de Bündner Amt für Jagd und Fischerei sindsdien ook voortplant. In januari 2026 meldde het Kanton Solothurn de eerste waarneming sinds 1935. Op de Rode Lijst staat de soort tegenwoordig als «ernstig bedreigd».

Commentaar: meer dan 100 jaar «hege und pflege», en dit is de balans

De recreatieve jacht verkoopt zichzelf als toegepaste natuurbescherming. Al meer dan honderd jaar claimt zij «hege und pflege» (verzorging en bescherming) van de wilde dieren, en de jachtpers viert recreatieve jagers als «deel van de oplossing», zoals de feitencheck over de lobby-pr toont. De balans van deze eeuw staat in de Rode Lijsten. Zeker: de belangrijkste oorzaken van het soortenverlies zijn vernietigde leefgebieden en intensief gebruik. Maar wie zich natuurbeschermer noemt, moet zich aan het resultaat laten meten. En aan wat hij politiek doet.

Toen in 2018 in het Locarnese het tweede nationale park van Zwitserland tot stand zou komen, bestreed de meerderheid van de recreatieve jagers het jachtverbod in de kernzones. Hun meest prominente vertegenwoordiger was volgens swissinfo Nationaal Raadslid Fabio Regazzi, destijds al bestuurslid van JagdSchweiz. Zes van de acht gemeenten stemden nee. Twee jaar eerder was het Parc Adula mislukt, ook daar was de kernzone met haar gebruiksverboden het belangrijkste twistpunt. Zwitserland heeft tot op vandaag slechts één nationaal park, opgericht in 1914.

Het patroon zet zich voort. JagdSchweiz verdedigt de recreatieve jacht op korhoen, sneeuwhoen en sneeuwhaas, wijst een algemeen verbod op loodmunitie af en wil de wolf met behulp van een plafond terugdringen, zoals het artikel JagdSchweiz argumenteert tegen zichzelf aantoont. Hoe de recreatieve jagers in het Bondsparlement stemmen bij milieudossiers, blijkt uit het artikel Milieurating ontmaskert de ‘Mitte’ in de Kantonsraad.

Het WWF-rapport laat zien wat werkt: populaties herstelden daar waar vangstverboden, quota en de strijd tegen stroperij effect hadden en leefgebieden terugkwamen. Zwitserland doet het tegenovergestelde. Het geeft soorten vrij voor afschot die op de Rode Lijst als potentieel bedreigd of kwetsbaar staan: korhoen, sneeuwhoen, sneeuwhaas en veldhaas worden deze herfst in berg­kantons bejaagd, zoals het artikel Kleinwildjacht 2026: wat Graubünden, Ticino en Wallis vrijgeven voor afschot documenteert. Het laat wolven doden, minstens 26 sinds 1 september (stand 8 oktober), zoals de Tussenbalans van de wolvenregulering 2026 aantoont. En tot 16 oktober loopt de raadpleging over de jachtwet, die wolvenafschot tijdens de werptijd en in jachtbangebieden mogelijk moet maken.

De otter werd vervolgd, omdat men hem tot concurrent van de visserij had verklaard. Wie niet-menselijke dieren vandaag indeelt in nuttige en schadelijke dieren, herhaalt de fout van 1888. Waar dit denken vandaan komt, toont het artikel Schadelijk of nuttig: de ideologie achter de vossenjacht.

Vellacott zegt: «We kunnen iets in beweging zetten. Het is niet hopeloos.» Een stap die onmiddellijk mogelijk is, zou zijn om bedreigde en potentieel bedreigde soorten van de kantonnale lijsten van bejaagbare soorten te schrappen. Artikel 5 lid 4 van de jachtwet staat de kantons toe deze lijsten te beperken, en verplicht hen daartoe wanneer de bescherming van lokaal bedreigde soorten dit vereist. Beheer dat deze naam verdient, begint met niet te schieten.

Bronnen: WWF, Living Planet Report 2026. The Science of Hope (hoofdstuk 1 en 2); SRF News, gesprek met Thomas Vellacott, 8 oktober 2026; 20 Minuten, 8 oktober 2026; Bundesamt für Umwelt, biodiversiteit in Zwitserland (rode lijsten, stand 2022) en Die Umwelt in Europa, Zustand und Ausblick 2020; Angst C., Weinberger I., Status of the Eurasian otter (Lutra lutra) in Switzerland, Journal of Mountain Ecology 13 (2020); Amt für Jagd und Fischerei Graubünden, Biber und Fischotter; kanton Solothurn, persbericht van 16 januari 2026; swissinfo, Nationalparkprojekt als Spaltpilz, 2018; RSI, stemresultaat Parco del Locarnese, 10 juni 2018; Année Politique Suisse, Parc Adula; jachtwet (JSG), art. 5 lid 4.