Biodiversiteit in Zwitserland: GPK-S berispt de Bondsraad scherp

De cijfers spreken een duidelijke taal.

Volgens de Zwitserse Academie van Wetenschappen (SCNAT) wordt 35 procent van alle soorten in het land als bedreigd of al uitgestorven beschouwd. Nog eens 12 procent is potentieel bedreigd. Bijzonder alarmerend is de toestand van de leefgebieden: bijna de helft van alle leefgebieden wordt als bedreigd geclassificeerd, en nog eens 13 procent als potentieel bedreigd.

Als belangrijkste oorzaken noemt het toezichtsorgaan het verlies en de versnippering van leefgebieden. Daarbij komen overmatige bemesting, vervuiling door pesticiden en de voortschrijdende klimaatverandering. Deze factoren werken samen en zetten de inheemse Dierenwereld steeds verder onder druk.

Beschermde gebieden groeien, maar zijn niet voldoende

Toch is er goed nieuws: het aantal beschermde gebieden van nationaal belang is toegenomen. Maar deze toename is niet voldoende om de nationale en internationale doelen te bereiken. In 2023 was pas 13,4 procent van het landoppervlak aangewezen als biodiversiteitsbeschermd gebied. Dat ligt duidelijk onder wat Zwitserland internationaal heeft toegezegd.

Er zijn hier en daar vorderingen, bijvoorbeeld in de bossen. Maar van een echte kentering is Zwitserland nog ver verwijderd. Wie zich inzet voor de langetermijnbescherming van leefgebieden, vindt in het dossier Milieu en natuurbescherming verdiepende achtergrondinformatie.

De lynx als symbool van de crisis

Hoe fragiel de situatie is, blijkt uit de lynx. Het roofdier leeft weer in Zwitserland, maar blijft zeldzaam. Verlies van leefgebied en conflicten met menselijk gebruik blijven het dier parten spelen. Ook de vuursalamander, ooit wijdverspreid, geldt tegenwoordig als bedreigd. Wegen doorsnijden zijn trekroutes en zijn leefgebied krimpt.

Vooral in de omgang met roofdieren blijkt hoe nauw natuurbescherming en gebruiksbelangen met elkaar verweven zijn. Waar bestanden worden gereguleerd of leefgebieden worden ingeperkt, komen toch al zeldzame soorten extra onder druk te staan. Meer hierover in het onderdeel Wilde dieren.

Wie blokkeert er? Een blik op de lobby van de recreatieve jacht

Het GPK-rapport beschrijft het probleem, maar noemt niet alle veroorzakers. Want zodra het gezond verstand iets wil ondernemen voor de bescherming van de natuur en de biodiversiteit, vormt zich onveranderlijk verzet uit de gelederen van de recreatieve jagers. Dat is geen toeval, maar een patroon.

De voorbeelden zijn gedocumenteerd en gaan ver terug. De Tessijnse jagersvereniging FCTI bestreed in 2018 de oprichting van een tweede nationaal park, net zoals eerder het Park Adula rond de Rheinwaldhorn. Ook de Nationaal Park Locarnese strandde op het verzet van kringen wier jachtgebied door beschermde zones werd betwist. Dezelfde lobby streed tegen het biodiversiteitsinitiatief en sprak zich in 2021 zelfs uit tegen het onder bescherming stellen van de bedreigde sneeuwhoen.

Het patroon zet zich voort in het parlement. Recreatieve jagers in de federale Kamers stemden in het verleden merendeels tegen milieuvoorstellen, dienden voorstellen in voor wolfvrije zones en bestreden het verbod op loodhoudende munitie. Wie beschermde roofdieren zoals de lynx, de wolf en de vos onder druk zet, verzwakt het natuurlijke evenwicht dat leefgebieden stabiel houdt. Het gaat daarbij niet om natuurbescherming, maar om het in stand houden van een bloederige hobby. Achtergronden hierover zijn gebundeld in het dossier Campagnes en jacht.

De GPK-S eist een totaalconcept tegen 2050

De toezichtscommissie erkent dat de handelingsruimte van de Bondsraad beperkt is. Het juridisch kader en de beschikbare middelen stellen grenzen. Toch eist de GPK-S dat de Bondsraad aanvullende maatregelen en eventueel wettelijke aanpassingen onderzoekt.

Met een postulaat wil de commissie een totaalconcept voor de bescherming van de biodiversiteit voor de jaren 2030 tot 2050 opvragen. Over het voorstel moet de Kantonsraad nog besluiten. Voor het toezichtsorgaan is moeilijk te begrijpen dat de Bondsraad tot nu toe geen visie heeft gepresenteerd voor de bescherming van de biodiversiteit na 2030. Ook verbaast het haar dat de communicatie over dit thema niet is verbeterd.

Ook het parlement trekt niet overal mee

De kritiek richt zich niet alleen op de regering. Ook het parlement draagt verantwoordelijkheid. Het heeft weliswaar ingestemd met de vermindering van pesticiderisico's en de samenvoeging van biodiversiteits- en landschapsbijdragen. Andere voorstellen van de Bondsraad werden echter afgewezen.

Daarbij komt het thema subsidies. De huidige maatregelen zijn niet voldoende. De Bondsraad moet daarom laten zien welke gevolgen staatssteun heeft voor de diversiteit van leefgebieden, en onderzoeken hoe de negatieve gevolgen van landbouwsubsidies verminderd kunnen worden.

Al in 2024 mislukte het biodiversiteitsinitiatief bij de stembus. Noch het parlement noch de stemgerechtigde bevolking wilde het voorstel steunen. De Bondsraad wilde delen ervan via wetswijzigingen doorvoeren, maar kon zich in het parlement niet doorzetten.

Wat de bevinding betekent voor de natuur

Het rapport van de GPK-S is meer dan een administratieve notitie. Het maakt duidelijk dat Zwitserland zijn eigen doelen niet haalt en dat de druk op soorten en leefgebieden onverminderd hoog blijft. Zolang leefgebieden versnipperd worden, zeldzame roofdieren onder druk staan en doeltreffende beschermingsmaatregelen worden vertraagd, zet het verlies zich voort.

Wie de bescherming van wilde dieren en hun leefgebieden serieus neemt, kan niet om een fundamenteel debat heen: welke ingrepen in de natuur zijn werkelijk noodzakelijk, en welke staan een echt behoud van de biodiversiteit in de weg? Verdiepende bijdragen hierover zijn te vinden in het dossier dierenrechten alsook over het wettelijke kader onder Jachtwet.