Biodiversiteit in Zwitserland: GPK-S bekritiseert de Bondsraad scherp

De cijfers spreken een duidelijke taal.

Volgens de Academie voor Natuurwetenschappen Zwitserland (SCNAT) wordt 35 procent van alle soorten in het land beschouwd als bedreigd of reeds uitgestorven. Nog eens 12 procent is potentieel bedreigd. Bijzonder alarmerend is de toestand van de leefgebieden: bijna de helft van alle leefgebieden wordt als bedreigd ingeschaald, nog eens 13 procent als potentieel bedreigd.

Als belangrijkste oorzaken noemt de toezichthouder het verlies en de versnippering van leefgebieden. Daarbij komen overmatige bemesting, vervuiling door pesticiden en de voortschrijdende klimaatverandering. Deze factoren werken op elkaar in en zetten de inheemse dierenwereld onder toenemende druk.

Beschermde gebieden groeien, maar volstaan niet

Toch nog: het aantal beschermde gebieden van nationaal belang is toegenomen. Maar deze toename volstaat niet om de nationale en internationale doelstellingen te bereiken. In 2023 was pas 13,4 procent van het landoppervlak aangewezen als biodiversiteits-beschermd gebied. Dat ligt duidelijk onder wat Zwitserland zich internationaal heeft verplicht.

Er is op enkele punten vooruitgang, bijvoorbeeld in de bossen. Maar van een kentering is Zwitserland nog ver verwijderd. Wie zich inzet voor de langetermijnbescherming van de leefgebieden, vindt in het dossier Milieu en Natuurbescherming verdiepende achtergronden.

De lynx als zinnebeeld van de crisis

Hoe fragiel de situatie is, valt af te lezen aan de lynx. De predator leeft weliswaar weer in Zwitserland, maar blijft zeldzaam. Verlies van leefgebied en conflicten met menselijk gebruik blijven hem parten spelen. Ook de vuursalamander, ooit wijdverspreid, geldt vandaag als bedreigd. Wegen doorsnijden zijn trekroutes, en zijn leefgebied krimpt.

Gerade beim Umgang mit Beutegreifern zeigt sich, wie eng Naturschutz und Nutzungsinteressen verflochten sind. Wo Bestände reguliert oder Lebensräume beschnitten werden, geraten ohnehin seltene Arten zusätzlich unter Druck. Mehr dazu im Bereich Wildtiere.

Wer blockiert? Ein Blick auf die Hobby-Jagd-Lobby

Der GPK-Bericht beschreibt das Problem, benennt aber nicht alle Verursacher. Denn sobald der gesunde Menschenverstand etwas für den Schutz der Natur und der Artenvielfalt unternehmen will, formiert sich verlässlich Widerstand aus den Reihen der Hobby-Jägerschaft. Das ist kein Zufall, sondern Muster.

Die Beispiele sind dokumentiert und reichen weit zurück. Der Tessiner Jägerverband FCTI bekämpfte 2018 die Schaffung eines zweiten Nationalparks ebenso wie zuvor den Park Adula rund um das Rheinwaldhorn. Auch der Nationalpark Locarnese scheiterte am Widerstand jener Kreise, denen Schutzflächen ihr Revier streitig machen. Dieselbe Lobby kämpfte gegen die Biodiversitätsinitiative und sprach sich 2021 sogar dagegen aus, das gefährdete Schneehuhn unter Schutz zu stellen.

Das Muster setzt sich im Parlament fort. Hobby-Jäger in den eidgenössischen Räten stimmten in der Vergangenheit mehrheitlich gegen Umweltvorlagen, brachten Vorstösse für wolfsfreie Zonen ein und bekämpften das Verbot bleihaltiger Munition. Wer geschützte Beutegreifer wie Luchs, Wolf und Fuchs unter Druck setzt, schwächt jenes natürliche Gleichgewicht, das Lebensräume stabil hält. Es geht dabei nicht um Naturschutz, sondern um den Erhalt eines blutigen Hobbys. Hintergründe dazu bündelt das Dossier Kampagnen und Jagd.

Die GPK-S fordert ein Gesamtkonzept bis 2050

Die Aufsichtskommission räumt ein, dass der Handlungsspielraum des Bundesrats begrenzt ist. Der rechtliche Rahmen und die verfügbaren Mittel setzen Grenzen. Dennoch verlangt die GPK-S, dass der Bundesrat zusätzliche Massnahmen und allenfalls gesetzliche Anpassungen prüft.

Mit einem Postulat will die Kommission ein Gesamtkonzept zum Schutz der Biodiversität für die Jahre 2030 bis 2050 anfordern. Über den Vorstoss entscheidet noch der Ständerat. Für die Aufsicht ist nur schwer nachvollziehbar, dass der Bundesrat bislang keine Vision für den Biodiversitätsschutz nach 2030 vorgelegt hat. Ebenso erstaunt sie, dass die Kommunikation zum Thema nicht verbessert wurde.

Auch das Parlament zieht nicht überall mit

De kritiek richt zich niet alleen op de regering. Ook het parlement draagt verantwoordelijkheid. Het stemde weliswaar in met de vermindering van pesticidenrisico's en de samenvoeging van biodiversiteits- en landschapsbijdragen. Andere voorstellen van de Bondsraad werden echter afgewezen.

Daar komt het onderwerp subsidies bij. De bestaande maatregelen volstaan niet. De Bondsraad moet daarom aantonen welke gevolgen overheidssteun heeft voor de diversiteit van leefgebieden, en onderzoeken hoe negatieve effecten van landbouwsubsidies kunnen worden verminderd.

Al in 2024 strandde het biodiversiteitsinitiatief bij de stembus. Noch het parlement noch de kiezers wilden het verzoek volgen. De Bondsraad wilde delen ervan via wetswijzigingen doorvoeren, maar kreeg dat in het parlement niet voor elkaar.

Wat de bevinding betekent voor de natuur

Het rapport van de GPK-S is meer dan een administratieve notitie. Het maakt duidelijk dat Zwitserland zijn eigen doelen niet haalt en dat de druk op soorten en leefgebieden onverminderd hoog blijft. Zolang leefgebieden worden versnipperd, zeldzame predators worden bedreigd en doeltreffende beschermingsmaatregelen worden vertraagd, gaat het verlies door.

Wie de bescherming van wilde dieren en hun leefgebieden serieus neemt, ontkomt niet aan een fundamenteel debat: welke ingrepen in de natuur zijn werkelijk noodzakelijk, en welke staan een echt behoud van de soortenrijkdom in de weg? Verdiepende bijdragen hierover zijn te vinden in het dossier Dierenrechten alsook over het wettelijke kader onder Jachtwet.