Szkody wyrządzone przez dziki w Bernie: niemal dwa razy więcej wniosków niż w 2020 roku

Berneński Związek Rolników (BEBV) wzywa rolniczki i rolników do konsekwentnego zgłaszania szkód wyrządzonych przez dziki, bobry, wilka lub rysia i domaga się wyższych odszkodowań. Poinformowała o tym berneńska platforma rolnicza „Plattform J" w dniu 7 listopada 2026 roku. Szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne pokrywane są z funduszu, który zasilają między innymi myśliwi rekreacyjni dopłatą doliczaną do opłaty za pozwolenie łowieckie. Dane kantonu pokazują: liczba wniosków dotyczących szkód wyrządzonych przez dziki od 2020 roku niemal się podwoiła, mimo że na dziki poluje się bez limitu odstrzału.

Czego domaga się związek rolników

Według BEBV dla odszkodowania co do zasady nie ma znaczenia, czy szkodę wyrządził gatunek łowny, czy chroniony. Za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne, takie jak dziki, odpowiada kantonalny fundusz szkód łowieckich, „finansowany z opłat myśliwych". Szkody wyrządzone przez gatunki chronione, takie jak wilk, ryś czy bóbr, wynagradza kanton. Poszkodowani powinni udokumentować szkody fotografiami i zgłosić je strażnikowi przyrody; od progu bagatelnego wynoszącego 100 franków można złożyć wniosek w inspektoracie łowieckim. Warunkiem jest wcześniejsze podjęcie „wszystkich uzasadnionych środków zapobiegających szkodom wyrządzanym przez dzikie zwierzęta".

Związek chce więcej: także nakład pracy związany z przywróceniem zniszczonych powierzchni ma być w większym stopniu rekompensowany. Koszty wyrządzane przez dzikie zwierzęta nie powinny „obciążać właścicieli gruntów i gospodarujących".

Kto zasila fundusz szkód łowieckich

Podstawa prawna znajduje się w kantonalnej ustawie o łowiectwie i ochronie dzikich zwierząt (JWG). Zgodnie z artykułem 13, oprócz opłaty regalnej za podstawowe zezwolenie „w celu zapobiegania szkodom łowieckim i ich pokrywania pobiera się dopłatę w wysokości do 150 franków". Artykuł 24 reguluje fundusz szkód łowieckich jako finansowanie specjalne: jest on zasilany z tych dopłat, ze składek federalnych na odszkodowania oraz ze składek kantonu „w sytuacjach nadzwyczajnych". Dopłaty wnoszone przez myśliwych rekreacyjnych mogą być wykorzystywane wyłącznie na szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta łowne.

System ten ściśle wiąże zatem odszkodowania dla rolnictwa z łowiectwem rekreacyjnym. Kto współfinansuje, może przedstawiać się jako niezbędny partner rolników, a ustawa w artykule 3 wprost wymaga, by „poprzez polowanie" unikać nieakceptowalnych szkód łowieckich. Jak współdziałają prawo federalne i kantonalne, wyjaśnia zestawienie „Czym jest prawo łowieckie w Szwajcarii?".

Więcej wniosków mimo polowań na dziki bez kontyngentu

Konkretne liczby podał berneński inspektorat łowiecki w lipcu 2026 roku w rozmowie z „BauernZeitung”. Na rok 2025 podaje rosnącą populację 1’730 dzików. Celowo zabito 451 dzików, z czego 366 podczas zwykłego łowiectwa rekreacyjnego. Wraz z 128 sztukami padłych zwierząt, z czego 60 procent w ruchu drogowym, daje to łączny ubytek 579 dzików, niemal tyle samo co rok wcześniej, kiedy wyniósł 578.

Dziki poluje się w Bernie od 2 sierpnia do 31 stycznia, kontyngentów odstrzału nie ma, wszystkie kategorie są wolne. Liczba wniosków z powodu szkód wyrządzonych przez dziki wzrosła ze 116 w 2020 roku do 218 w 2025 roku. Rozwój nie był jednak równomierny: wypłacone odszkodowania wahały się od 84’500 franków (2022) do 196’000 franków (2024), a w 2025 roku wyniosły około 163’000 franków, czyli mniej niż rok wcześniej, mimo większej liczby wniosków.

To, że poluje się bez kontyngentu, nie jest jeszcze dowodem skutecznego ograniczania szkód. Z drugiej strony, z samych tych liczb nie da się odczytać, jaki udział w tym rozwoju ma praktyka łowiecka. Z badań wiadomo, że dziki reagują na silną presję łowiecką wcześniejszym rozrodem: w badaniu porównawczym dwóch populacji dzików czas pokolenia w populacji intensywnie odstrzeliwanej skrócił się do 2,3 roku, w porównaniu z 3,6 roku w populacji słabo odstrzeliwanej (Servanty i in. 2011). Odstrzały są w ten sposób częściowo kompensowane przez potomstwo, co utrudnia regulację liczebności za pomocą łowiectwa rekreacyjnego. Więcej na ten temat w artykule „Dziki w szwajcarskich miastach: dlaczego łowiectwo rekreacyjne pogarsza sytuację”.

Co zaleca sam Inspektorat Łowiecki

Jak podaje „BauernZeitung”, jako najskuteczniejszą metodę Inspektorat Łowiecki wciąż wskazuje ogrodzenia elektryczne, o ile są prawidłowo wykonane i regularnie kontrolowane. Fundusz Odszkodowań za Szkody Łowieckie pokrywa zazwyczaj 70 procent kosztów materiałów. Do tego dochodzą zalecenia dotyczące planowania pól: bogate w składniki odżywcze, wysokie uprawy nie powinny graniczyć bezpośrednio z skrajem lasu, żywopłotami ani zbiornikami wodnymi; sensowny jest odstęp od 5 do 10 metrów, a idealny – 20 metrów. Mniejsze, zróżnicowane powierzchnie poniżej pięciu hektarów zmniejszają ryzyko. Ostatecznie, jak podkreśla urząd, wszystko sprowadza się do kombinacji środków: dopiero współdziałanie różnych działań przynosi prawdziwy efekt. Do tych działań zalicza on także celowy odstrzał pojedynczych dzików.

Jak pracochłonna jest ochrona na co dzień, pokazuje gospodarstwo w Rosshäusern, o którym w lipcu 2026 roku donosił „BauernZeitung”: rodzina zamontowała w ciągu kilku dni ponad dziesięć kilometrów drutu, a najniższy drut trzeba co dwa tygodnie oczyszczać z trawy. Fundusz uczestniczy w kosztach materiałów. Czy także te bieżące nakłady na kontrolę i konserwację są wystarczająco rekompensowane, pozostaje otwartą kwestią, wykraczającą poza postulat związku rolników dotyczący zwiększenia środków na odtworzenie uszkodzonych powierzchni.

Także w Wielkiej Radzie szacowanie szkód jest tematem debaty. W marcu 2026 roku parlament przekazał postulat, zgodnie z którym w przyszłości szkody mają szacować „wykwalifikowani specjaliści z odpowiednim wykształceniem”, a nie strażnicy przyrody, jak informowała agencja Keystone-SDA.

Zurych: model, który nie osiągnął celu

Na początku listopada Zurych przyznał, że jego uregulowanie dotyczące szkód łowieckich „nie sprawdziło się”: dopłaty na zapobieganie szkodom, kwoty szkód i nakład pracy rosną jednocześnie, mimo że myśliwi rekreacyjni zabijają tam co roku od 1’300 do 1’500 dzików. Wysokie liczby odstrzałów same w sobie nie są dowodem skutecznego ograniczania szkód. Szczegóły znajdują się w artykule „Zurych chce zmienić prawo łowieckie: uregulowanie dotyczące szkód łowieckich ‚nie sprawdziło się’”.

W centrum debaty o odszkodowaniach są nie tylko dziki. Także w przypadku bobra szkody służą jako argument uzasadniający odstrzały, choć ekologiczne zasługi bobra są dobrze udokumentowane. Więcej na ten temat w artykule „Bobry hamują pożary lasów, a Szwajcaria zwalnia je do odstrzału”.

Komentarz: bilans zamiast większych pieniędzy

Apel związku rolników jest zrozumiały: kto mimo zastosowania rozsądnych środków ochronnych ponosi szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta, powinien je zgłaszać i otrzymywać odszkodowanie. Jednocześnie potrzebny jest weryfikowalny bilans dotychczasowych działań zapobiegających szkodom. Opublikowane dane pokazują, że w 2025 roku złożono wyraźnie więcej wniosków w związku ze szkodami wyrządzonymi przez dziki niż w 2020 roku, mimo że poluje się bez limitu odstrzału. Nie dowodzi to skuteczności dotychczasowego łowiectwa rekreacyjnego. Nie jest to odosobniony przypadek z Berna: łowiectwo rekreacyjne od dziesięcioleci nigdzie nie wykazało, że trwale ogranicza szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta, choć właśnie to jest jego najważniejszym uzasadnieniem. Fakt, że myśliwi rekreacyjni współfinansują fundusz poprzez swoje dopłaty, nie czyni z nich jeszcze rozwiązania.

Kanton powinien zatem ujawnić, ile pieniędzy trafia na środki ochronne, ich utrzymanie oraz odszkodowania za pozostałe szkody. Należy również zbadać, jaki wymierny wkład w ograniczanie szkód wnoszą poszczególne środki, zarówno ogrodzenia, jak i odstrzały. Decydująca jest nie liczba zabitych dzików, lecz to, czy szkodom udaje się zapobiegać trwale i przy możliwie najmniejszym obciążeniu dla dzikich zwierząt.

Źródła

• Plattform J, 7 listopada 2026: Dzik, bóbr czy wilk: szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta w Bernie
• BauernZeitung, 13 lipca 2026: Szkody wyrządzane przez dziki gwałtownie rosną: co kanton Berno z tym robi?
• BauernZeitung, 5 lipca 2026: Plaga dzików: w kantonie Berno wypłacono już ponad 100’000 franków
• Kanton Berno: Ustawa o łowiectwie i ochronie dzikich zwierząt (JWG), BSG 922.11, art. 3, 13 i 24
• Servanty, S. i in. (2011): Influence of harvesting pressure on demographic tactics: implications for wildlife management, Journal of Applied Ecology
• Keystone-SDA via swissinfo.ch, 9 marca 2026: Kanton Berno ma dokładniej przyjrzeć się szkodom wyrządzanym przez dzikie zwierzęta