Wildschade door everzwijnen in Bern: bijna twee keer zoveel aanvragen als in 2020

De Berner boerenbond (BEBV) roept boeren en boerinnen op om wildschade door everzwijnen, bevers, wolven of lynxen consequent te melden en eist hogere vergoedingen. Dat meldde het Berner agrarische platform «Plattform J» op 7 november 2026. Schade door bejaagbare wilde dieren wordt betaald uit een fonds dat onder meer gevuld wordt door recreatieve jagers via een toeslag op hun jachtvergunning. De cijfers van het kanton laten zien: het aantal aanvragen wegens schade door everzwijnen is sinds 2020 bijna verdubbeld, ook al worden everzwijnen bejaagd zonder afschotquotum.

Wat de boerenbond eist

Volgens de BEBV maakt het voor de vergoeding in principe niet uit of een schade is veroorzaakt door een bejaagbare of een beschermde soort. Voor schade door bejaagbare wilde dieren zoals everzwijnen komt het kantonale wildschadefonds op, «dat gefinancierd wordt door bijdragen van de jagers en jaagsters». Schade door beschermde soorten zoals wolf, lynx of bever wordt door het kanton vergoed. Getroffenen moeten de schade fotografisch vastleggen en melden bij de wildbeheerders; vanaf een bagatelgrens van 100 frank kan bij de jachtinspectie een aanvraag worden ingediend. Voorwaarde is dat vooraf «alle redelijkerwijs te verlangen maatregelen ter voorkoming van wildschade» zijn genomen.

De bond wil meer: ook de arbeidstijd voor het herstel van beschadigde percelen moet sterker worden vergoed. De kosten door wilde dieren mogen «niet ten laste komen van grondeigenaren en bewerkers».

Wie het wildschadefonds vult

De grondslag staat in de kantonale Wet op de jacht en de bescherming van wilde dieren (JWG). Volgens artikel 13 wordt naast de regaleafdracht voor het basispatent "ter voorkoming en vergoeding van wildschade een toeslag van maximaal 150 frank geheven". Artikel 24 regelt het wildschadefonds als bijzondere financiering: het wordt gevuld door deze toeslagen, door bijdragen van de Bondsstaat aan vergoedingen en door bijdragen van het kanton "in buitengewone situaties". De toeslagen van de recreatieve jagers mogen alleen worden ingezet voor schade door jaagbare wilde dieren.

Het systeem koppelt de vergoeding voor de landbouw daarmee nauw aan de recreatieve jacht. Wie meebetaalt, kan zich presenteren als onmisbare partner van de boeren, en de wet verlangt in artikel 3 uitdrukkelijk dat onaanvaardbare wildschade "door bejaging" wordt voorkomen. Hoe het samenspel van federaal en kantonaal recht werkt, wordt uitgelegd in het overzicht «Wat is de jachtwet in Zwitserland?».

Meer aanvragen ondanks wild zwijnenjacht zonder contingent

Concrete cijfers noemde de Bernse jachtinspectie in juli 2026 tegenover de “BauernZeitung”. Voor 2025 noemt zij een groeiende populatie van 1.730 wilde zwijnen. 451 wilde zwijnen werden gericht gedood, 366 daarvan tijdens de reguliere recreatieve jacht. Samen met 128 dieren als valwild, waarvan 60 procent in het wegverkeer, komt dat neer op een totaal verlies van 579 wilde zwijnen, bijna evenveel als het jaar daarvoor met 578.

In Bern worden wilde zwijnen bejaagd van 2 augustus tot 31 januari; er zijn geen afschotcontingenten, alle categorieën zijn vrij. Het aantal aanvragen wegens schade door wilde zwijnen steeg van 116 in 2020 naar 218 in 2025. De ontwikkeling verliep niet gelijkmatig: de uitbetaalde vergoedingen schommelden tussen 84.500 frank (2022) en 196.000 frank (2024) en lagen in 2025 met circa 163.000 frank ondanks meer aanvragen lager dan het jaar daarvoor.

Dat er zonder contingent wordt gejaagd, is daarmee nog geen bewijs voor een doeltreffende schadebeperking. Omgekeerd valt uit deze cijfers alleen niet af te leiden welk aandeel de jachtpraktijk heeft in de ontwikkeling. Uit onderzoek is bekend dat wilde zwijnen op hoge jachtdruk reageren met vroegere voortplanting: in een vergelijkende studie van twee populaties wilde zwijnen daalde de generatietijd in de zwaar bejaagde populatie naar 2,3 jaar, tegenover 3,6 jaar in de licht bejaagde (Servanty et al. 2011). Afschot wordt zo deels gecompenseerd door nieuwe aanwas, wat sturing via de recreatieve jacht bemoeilijkt. Meer hierover in het artikel «Wilde zwijnen in Zwitserse steden: waarom recreatieve jacht de situatie verergert».

Wat de jachtinspectie zelf aanbeveelt

Als meest effectieve methode noemt de jachtinspectie volgens de «BauernZeitung» nog steeds elektrische afrasteringen, mits ze correct zijn aangelegd en regelmatig worden gecontroleerd. Het wildschadefonds neemt daarvoor doorgaans 70 procent van de materiaalkosten voor zijn rekening. Daarbij komen aanbevelingen voor de veldplanning: voedselrijke, hoge gewassen mogen niet direct grenzen aan bosranden, heggen of water; een afstand van 5 tot 10 meter is zinvol, 20 meter is ideaal. Kleinere, gevarieerde percelen van minder dan vijf hectare verlagen het risico. Uiteindelijk draait het om de combinatie, benadrukt de vakinstantie: pas het samenspel van verschillende maatregelen heeft echt effect. Daartoe rekent zij ook het gericht afschieten van afzonderlijke wilde zwijnen.

Hoe bewerkelijk de bescherming in het dagelijks leven is, blijkt uit een bedrijf in Rosshäusern, waarover de “BauernZeitung” in juli 2026 berichtte: de familie bracht binnen enkele dagen meer dan tien kilometer draad aan, en de onderste draad moet om de twee weken vrijgemaaid worden. Het fonds draagt bij aan de materiaalkosten. Of ook deze doorlopende inspanning voor controle en onderhoud voldoende wordt vergoed, is een open vraag die verder reikt dan de eis van de boerenbond om meer geld voor het herstel van beschadigde percelen.

Ook in de Grote Raad is de schadeschatting een onderwerp. In maart 2026 nam het parlement een postulaat aan waarbij voortaan «gekwalificeerde vakmensen met een passende opleiding» in plaats van de wildbeheerders de schade moeten schatten, zoals Keystone-SDA meldde.

Zürich: een model dat zijn doel heeft gemist

Zürich heeft begin november erkend dat de wildschaderegeling «niet is opgegaan»: preventiebijdragen, schadebedragen en werkdruk stijgen tegelijkertijd, hoewel recreatieve jagers daar elk jaar 1.300 tot 1.500 wilde zwijnen doden. Hoge afschotcijfers alleen zijn geen bewijs van succesvolle schadebeperking. De details staan in het artikel «Zürich wil jachtwetgeving wijzigen: wildschaderegeling ‹niet opgegaan›».

Niet alleen wilde zwijnen staan centraal in het debat over schadevergoeding. Ook bij de bever wordt met schade geargumenteerd om afschot te rechtvaardigen, ondanks de goed gedocumenteerde ecologische diensten van de bever. Meer daarover in het artikel «Bevers remmen bosbranden, maar Zwitserland geeft ze vrij voor afschot».

Commentaar: balans in plaats van meer geld

De oproep van de boerenorganisatie is begrijpelijk: wie ondanks redelijke beschermingsmaatregelen wildschade lijdt, moet die kunnen melden en vergoed krijgen. Tegelijkertijd is een controleerbare balans van de tot nu toe genomen schadepreventie nodig. De gepubliceerde cijfers laten voor 2025 duidelijk meer aanvragen wegens schade door wilde zwijnen zien dan in 2020, ook al wordt er zonder afschotquotum gejaagd. Een succes van de recreatieve jacht tot nu toe bewijzen ze niet. Dat is geen Berns incident: de recreatieve jacht heeft in tientallen jaren nergens aangetoond dat zij wildschade duurzaam vermindert, terwijl dat juist haar belangrijkste rechtvaardiging is. Dat de recreatieve jagers via hun toeslagen het fonds mee financieren, maakt hen nog geen oplossing.

Het kanton zou daarom openheid moeten geven over hoeveel geld er naar beschermingsmaatregelen, het onderhoud daarvan en de vergoeding van resterende schade gaat. Ook moet worden onderzocht welke meetbare bijdrage de afzonderlijke maatregelen aan schadebeperking leveren, hekken evengoed als afschot. Beslissend is niet het aantal gedode wilde zwijnen, maar of schade duurzaam wordt voorkomen en met een zo gering mogelijke belasting voor de wilde dieren.

Bronnen

• Plattform J, 7 november 2026: Wild zwijn, bever of wolf: wildschade in Bern
• BauernZeitung, 13 juli 2026: De schade door wilde zwijnen neemt enorm toe: wat doet het kanton Bern eraan?
• BauernZeitung, 5 juli 2026: Plaag van wilde zwijnen: in het kanton Bern al meer dan 100.000 frank uitgekeerd
• Kanton Bern: Gesetz über Jagd und Wildtierschutz (JWG), BSG 922.11, art. 3, 13 en 24
• Servanty, S. et al. (2011): Influence of harvesting pressure on demographic tactics: implications for wildlife management, Journal of Applied Ecology
• Keystone-SDA via swissinfo.ch, 9 maart 2026: Kanton Bern moet wildschade nauwkeuriger onder de loep nemen