Vitznau: eerste wild zwijn geschoten, kanton Luzern meldt tot nu toe nauwelijks schade

In Vitznau, aan de voet van de Rigi, hebben recreatieve jagers op 1 oktober 2026 voor het eerst een wild zwijn geschoten. De «Luzerner Zeitung» berichtte hierover op 8 oktober; het bericht verscheen ook in de «Boten der Urschweiz». Het is gebaseerd op de weergave van de jachtvereniging Vitznau, die het afschot als «bijzonder succes» bestempelt.

Wat er in Vitznau gebeurde

Volgens de voorzitter van de jachtvereniging hield een ongeveer 100 kilo zwaar, tweeënhalf jaar oud mannetje zich op in de gebieden Gebetschwil en Brand en woelde daar voedergraslanden om. In september zaten de pachters naar eigen zeggen «ontelbare uren» op de loer, zonder succes. Twee wildcamera's bevestigden de aanwezigheid van een wild zwijn. Op de eerste dag van de drijf- en drukjachten werd het mannetje bij een «gerichte drukactie» uit het bos gedreven en doodgeschoten door een pachter, die de voorzitter aanduidt als jachttoezichthouder van de vereniging.

Volgens deze weergave was de actie gericht op één enkel mannetje. De jachtvereniging gaat ervan uit dat beide wildcamera's hetzelfde wilde zwijn toonden.

Wat de autoriteiten zeggen

De verantwoordelijke wildbeheerder van de dienst Landbouw en Bos gaat volgens het bericht uit van een kleine populatie in het kanton Luzern. Hoe groot deze is, laat zich moeilijk inschatten, mede doordat tot nu toe nauwelijks schade is vastgesteld. Deze uitspraak geldt voor het hele kanton. Over de weilanden in Vitznau komt in het bericht alleen de jachtvereniging aan het woord. Het mannetje is het enige afschot van een wild zwijn dat in het lopende jachtjaar aan het kanton is gemeld. Vorig jaar waren dat er twee.

Voor het kanton Schwyz noemt het hoofd van de afdeling Jacht en Wilde Dieren vijf tot zes wilde zwijnen rond de Rigi. Het kanton heeft tot nu toe schade van enkele honderden franken vergoed. Sinds deze herfst zijn wilde zwijnen daar bejaagbaar tijdens de jacht op grof- en kleinwild. Wat daarvan te denken valt, staat in het artikel Kanton Schwyz opent voor het eerst de jacht op wilde zwijnen.

Dat zich in 2025 voor het eerst een rotte wilde zwijnen vormde bij de Rigi, heeft Wild beim Wild vastgelegd in het artikel Wilde zwijnen vestigen zich in het kanton Luzern. Al toen stelde het kanton vast dat het wroeten van wilde zwijnen in het bos de bodem losmaakt en doorlucht.

Wie aansprakelijk is, gebruikt en toezicht houdt

Het geval laat zien hoe de rollen binnen het Luzernse revierensysteem verdeeld zijn. De kantonnale jachtwet regelt drie zaken die samenkomen bij het jachtgezelschap:

• Aansprakelijkheid: Wildschade door bejaagbare wilde dieren moet door het jachtgezelschap worden vergoed. Heeft het zijn jachtverplichtingen voor de populatieregulering aantoonbaar nagekomen, dan neemt het kanton de vergoedingen over, voor zover deze in het jachtjaar 35 procent van de jachtpachtprijs overstijgen. Anders draagt het gezelschap het volledige bedrag (§ 40). Schade onder 200 frank per jaar wordt niet vergoed.
• Gebruik: Het jachtgezelschap heeft recht op de bejaagbare wilde dieren die in zijn revier worden geschoten (§ 21).
• Toezicht: In verpachte revieren regelt het jachtgezelschap zelf, op eigen kosten, het jachttoezicht. De toezichthouders zien erop toe dat de jachtvoorschriften worden nageleefd en mogen lid zijn van het gezelschap (§§ 45 en 46).

De vergoedingsplicht kan een economische prikkel vormen om schade door afschot te willen voorkomen. Of dat in Vitznau een rol speelde, is niet bewezen. Wel bewezen is de rolvermenging: hetzelfde gezelschap betaalt schade, heeft recht op het geschoten wilde zwijn en regelt het plaatselijke toezicht. Daarnaast zijn er kantonnale wildbeheerders. Zij zijn volgens § 47 aangesteld voor het toezicht in beschermde gebieden en niet-verpachte revieren en kunnen in het hele kanton jachtrechtelijke strafbare feiten vervolgen. Jachttoezichthouders moeten strafbare feiten aangeven bij de Luzernse politie.

De berichtgeving is op één punt inconsistent: de voorzitter noemt de schutter een "jachttoezichthouder", het bijschrift spreekt van een "wildbeheerder". Volgens de wet zijn dit twee verschillende functies. Jachttoezichthouders worden aangesteld door het jachtgezelschap, wildbeheerders worden benoemd door het kanton.

De schade aan de voederweiden is volgens de bijschriften "volgens de jagersvereniging" veroorzaakt door een wild zwijn. Of de schade formeel is vastgelegd, beschermingsmaatregelen zijn onderzocht of de redenen voor het afschot onafhankelijk zijn beoordeeld, blijkt niet uit het bericht. Meer over het toezichtmodel staat in het dossier Jachtwetten en controle.

Wat het afschot verandert aan het probleem

De dienst schrijft in haar informatieblad over wildschade dat de prioriteit "altijd bij preventie moet liggen". In hetzelfde document staat dat de meest effectieve preventie bij bejaagbare soorten "altijd de jacht" is. In het informatieblad zwijnenjacht uit 2016 noemt ze het "wilde zwijn" bovendien een jachtkundig "fascinerende wildsoort".

Dat kan wetenschappelijk niet zo algemeen worden afgeleid. Een perspectiefartikel in het "European Journal of Wildlife Research" concludeert in 2026 dat een langdurige beheersing van de wildzwijnenpopulatie meer vereist dan recreatieve jacht. Of het individuele afschot in Vitznau verdere weideschade voorkomt, wordt in dit werk niet beantwoord.

Over de methode zijn meetwaarden beschikbaar. Een onderzoek bij 407 geschoten wilde zwijnen vond in het bloedserum na drijfjachten gemiddeld 431 nmol/l van het stresshormoon cortisol, na individuele jacht vanuit de hoogzit 119 nmol/l. Over de ontwikkeling van schade zegt dit niets. Verdere studies staan in het overzicht Jacht in de feitencheck. Waarom stijgende afschotcijfers de schade tot nu toe niet hebben verminderd, laten het artikel Ondanks meer afschot: wildzwijnschade blijft hoog en het dossier Het wilde zwijn in Zwitserland.

Duiding

Het kanton Luzern gaat uit van een kleine populatie en constateert tot nu toe nauwelijks schade. Toch geldt de dood van één enkel mannetjeszwijn als een succes. De krant toont hierbij een ter beschikking gesteld beeld (beeldcredit "zvg"), waarvan het bijschrift spreekt van het "afgehandelde wilde zwijn" en de boer en de schutter noemt. Een foto van de geschoten prooi documenteert de dood van een niet-menselijk dier als jachtsucces. Het bewijst noch de omvang van de schade, noch de noodzaak van het afschot.

Voor IG Wild beim Wild geldt: wie als politieagent of soldaat zo met zijn slachtoffers zou poseren, zou oneervol worden ontslagen. Bij recreatieve jagers geldt het als gebruik, zoals blijkt uit het artikel over de RTR-prooifotowedstrijd laat zien.

Het kanton Luzern onderzoekt momenteel een bonus-malussysteem voor jachtgezelschappen. Zolang hetzelfde gezelschap schade vergoedt, recht heeft op de geschoten wilde dieren en het lokale toezicht uitoefent, blijft de vraag open hoe onafhankelijk dit toezicht kan zijn.