Sąd rejonowy w Affoltern: uniewinnienie po odstrzale jelenia cielaka i jego matki
Myśliwy rekreacyjny zastrzelił na Albis jelenie cielę, a dwa dni później jego matkę. Sąd rejonowy w Affoltern uniewinnił go. To, jak chronione są karmiące łanie, zależy od kantonu i fazy polowań.
Zdjęcie: Stefan Szankowski / Unsplash (zdjęcie poglądowe)
Kto kontroluje kogo
Sąd rejonowy w Affoltern uniewinnił w drugim tygodniu listopada 2026 roku wieloletniego myśliwego rekreacyjnego, który w sierpniu 2025 roku na grzbiecie Albis w ciągu dwóch dni zastrzelił najpierw jelenie cielę, a następnie jego matkę. Urząd namiestnika w Affoltern (Statthalteramt) ukarał go za to grzywną. O rozprawie informował «Blick» 15 listopada 2026 roku. Wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Przedstawienie rozważań sądu opiera się na tej relacji z rozprawy.
Co wydarzyło się na Albis
Według relacji z rozprawy mężczyzna zastrzelił najpierw jelenie cielę. Dwa dni później, 10 sierpnia 2025 roku, znów siedział na ambonie. O zmierzchu z lasu wyszła łania z cielęciem, a chwilę później pojedyncza łania. Strzelił do niej, o godzinie 21.15 nie żyła.
Z rozmów z rolnikami myśliwy rekreacyjny miał wiedzieć, że w okolicy przebywają cztery jelenie szlachetne, dwa dorosłe i dwa młode zwierzęta. Wywnioskował stąd, że pojedyncza łania musi być matką zabitego przez niego cielęcia.
Kantonalny zarząd rybołówstwa i łowiectwa złożył zawiadomienie. Policja prowadziła dochodzenie, Instytut Medycyny Sądowej Uniwersytetu w Zurychu zbadał DNA, a Instytut Zdrowia Ryb i Dzikich Zwierząt zbadał wymię. Wynik: łania rzeczywiście była matką cielęcia, a w jej gruczołach mlecznych znaleziono jeszcze resztki mleka.
Co mówi przepis urzędowy
Decydujące są przepisy o prowadzeniu łowiectwa kantonu Zurych na okres dzierżawy 2025–2033, decyzja Urzędu ds. Krajobrazu i Przyrody z 12 marca 2025 r. Obejmuje ona ochroną prowadzące młode lub karmiące łanie i przewiduje tylko jeden wyjątek: «Matkę wolno również odstrzelić bezpośrednio po odstrzale jej cielęcia».
W części zatytułowanej «Ogólna ochrona matek» ta sama decyzja określa, kiedy samica uchodzi za prowadzącą młode: gdy ma mleko w wymieniu. W razie wątpliwości bada się wymię pod kątem tego, czy jest aktualnie wykorzystywane przez młode. Zastrzeżony pozostaje jedynie wspomniany wyjątek.
Pouczające jest porównanie w obrębie samego dokumentu. W przypadku kozy sarny czytamy, że po odstrzeleniu jej młodych można ją również odstrzelić, bez ograniczenia czasowego. W przypadku łani wyraźnie napisano «bezpośrednio». Brzmienie przepisu rozróżnia więc oba przypadki.
Zgodnie z decyzją jelenie szlachetne są do odstrzału od 2 sierpnia. Cielęta przychodzą na świat na początku lata. W pierwszych dniach sierpnia mają więc zaledwie kilka tygodni lub miesięcy i są jeszcze karmione mlekiem.
Namiestnictwo okręgowe (Statthalteramt) zinterpretowało przepis dosłownie: dwa dni to nie «bezpośrednio», a dopóki samica ma mleko w wymieniu, uchodzi za prowadzącą młode. Nałożyło grzywnę w wysokości 800 franków oraz 550 franków kosztów postępowania. Według «Blicka» możliwe było nawet do 20’000 franków. Myśliwy rekreacyjny wniósł sprzeciw.
Jak orzekł sąd
Obrona argumentowała, że łania jest chroniona tylko wtedy, gdy jest «karmiąca I prowadząca młode». Po śmierci cielęcia już go nie prowadzi, więc można ją upolować. Ponadto kantonalnego wymogu, by dwie trzecie odstrzeliwanych jeleni szlachetnych stanowiły samice, nie dałoby się w przeciwnym razie w ogóle spełnić. Ekspertyza biologa zajmującego się dziką zwierzyną, opłacona przez oskarżonego, poparła to stanowisko.
Sędzia przychyliła się do tego w wyniku. Celem przepisu jest to, by żadne cielę nie pozostało bez matki. Jeśli łania straciła cielę, wolno ją odstrzelić. Poza tym to państwo musi udowodnić winę.
Uniewinnienie wiąże się z odszkodowaniem: 750 franków za postępowanie przed namiestnictwem okręgowym, 900 franków za postępowanie sądowe, 2’160 franków za ekspertyzę strony i 21’600 franków za obronę. Łącznie daje to 25’410 franków ze skarbu państwa. Nakładu pracy policji i instytutów sąd nie wycenił. Namiestnictwo okręgowe może wnieść apelację.
Co śmierć cielęcia oznacza dla matki
W debacie o ochronie matek zwierząt prawie zawsze mowa o osieroconym cielęciu. Odwrotny przypadek zdarza się rzadko: łania, która traci cielę i nadal produkuje mleko. U przeżuwaczy mechanizm jest znany. Jeśli mleko przestaje być pobierane, zalega w gruczole, a po zastoju następuje wsteczny rozwój tkanki, jak opisuje to praca przeglądowa o inwolucji gruczołu mlekowego u krowy, kozy i owcy.
To, co wywołuje zastój, zbadano u krów mlecznych. Według pracy przeglądowej w „Veterinary Journal" krowy o wysokiej wydajności mlecznej po nagłym zakończeniu dojenia odczuwają przez kilka dni dyskomfort, a prawdopodobnie także ból. Leżą mniej i tracą mleko. Karta informacyjna Farm Animal Welfare Education Centre podaje, że ciśnienie w wymieniu jest najwyższe po dwóch dniach, a mniej więcej co piąta krowa wykazuje ból wymienia w dniu po zasuszeniu.
Na łanię można to przenieść tylko z zastrzeżeniami. Daje ona znacznie mniej mleka niż krowa wysokowydajna. W badaniu na hodowanych jeleniach szlachetnych z 1974 roku dzienna ilość mleka dobrze odżywionych łań w szczycie laktacji wynosiła od 1,4 do 2 kilogramów. Badanie z 2021 roku wykazało w czwartym i szóstym tygodniu laktacji około 2,4 i 2,5 litra dziennie, a w dziesiątym jeszcze około 1,8 litra. Badania na hodowanych jeleniach szlachetnych pokazują zatem znaczną produkcję mleka także kilka tygodni po porodzie. Ile mleka dawała łania w zurychskim przypadku, nie wiadomo.
Nie znaleźliśmy pomiarów ciśnienia w wymieniu ani oznak bólu u łań po utracie cielęcia. Wyniki badań na krowach mlecznych nie dowodzą więc bólu u łań. Nie pozwalają jednak również uznać nagłego przerwania karmienia za nieszkodliwe.
Zbadano natomiast zachowanie podczas rozdzielenia, choć u zwierząt hodowanych w zagrodach. Na nowozelandzkich farmach jeleni cielęta oddziela się od matek w wieku trzech do czterech miesięcy. Cielęta i matki reagują na to wołaniem oraz bieganiem tam i z powrotem wzdłuż ogrodzeń, jak pokazuje badanie w czasopiśmie naukowym „Applied Animal Behaviour Science".
W zurychskim przypadku łania żyła po śmierci swojego cielęcia jeszcze dwa dni. U krów mlecznych ciśnienie w wymieniu po nagłym zasuszeniu osiąga najwyższą wartość mniej więcej w tym czasie. Czy przebieg jest podobny u łań i jak bardzo ta łania była obciążona, nie można z tego wywnioskować.
Pięć kantonów, pięć przepisów
Federalne prawo łowieckie pozostawia kantonom ochronę matek i młodych zwierząt w trakcie polowania (art. 7 ust. 5 JSG). Co z tego wynika, pokazuje porównanie urzędowych przepisów.
Zurych: Karmiąca łania jest chroniona. Wolno ją odstrzelić dopiero „bezpośrednio” po jej cielęciu. Co to oznacza w czasie, zarządzenie nie mówi.
Lucerna: Według Przepisy dotyczące polowań 2026 karmiąca łania po odstrzale dubletu cielę-łania uznawana jest za nieprowadzącą. Dla odwrotnej kolejności, czyli omyłkowego odstrzału matki, przewidziano termin: cielę musi zostać odstrzelone do zapadnięcia nocy drugiego dnia po zdarzeniu. Straż przyrody może w uzasadnionych przypadkach przedłużyć go o kilka dni.
Gryzon: Według Rozporządzenie o prowadzeniu łowiectwa karmiące łanie i cielęta nie podlegają odstrzałowi podczas polowania głównego we wrześniu, a ich odstrzał kosztuje po 150 franków mandatu. Podczas polowania specjalnego od 31 października te same łanie i cielęta wchodzą w skład planu odstrzału. Szczegóły znajdują się w artykule Odstrzał specjalny w Gryzonii: chronione we wrześniu, wolne do odstrzału w grudniu.
Ticino: Według o urzędowych przepisach dotyczących polowania uzupełniającego 2026, które trwa od 14 listopada, każdy może odstrzelić pierwszą karmiącą łanię, nie zabiwszy wcześniej cielęcia. Co urząd sam na ten temat dokumentuje, pokazuje artykuł o tessyńskim polowaniu uzupełniającym.
Valais: Der Uchwała w sprawie wykonywania polowań 2026-2027 zezwala każdej osobie na odstrzał dwóch łań lub łań młodych oraz cieląt jeleni w nieograniczonej liczbie. Za chronione uznaje u jelenia szlachetnego jedynie niektóre młode byki szpicaki. Karmiące kozice, karmiące łanie sarny i karmiące lochy ta sama uchwała chroni wyraźnie. Odpowiedniego przepisu dla karmiących łań jeleni nie zawiera.
Strzał do karmiącej łani wywołuje więc, zależnie od kantonu i tygodnia kalendarzowego, postępowanie karne, kosztuje mandat, wypełnia plan odstrzału albo nie podlega w uchwale łowieckiej żadnemu odrębnemu przepisowi ochronnemu.
Komentarz: pięć przepisów, żadnej etyki
Gdyby ochrona matek była przekonaniem etycznym, wyglądałaby wszędzie tak samo. Łania z mlekiem w wymieniu jest na Albisie tą samą istotą co w dolinie Blenio, w Prättigau czy w Goms, a jej cielę jest wszędzie tak samo od niej zależne. Przepisy jednak nie kierują się cielęciem, lecz planem odstrzału. Chroni się, dopóki liczby na to pozwalają, a zwalnia z ochrony, gdy tylko tego zażądają. Tak często przywoływana etyka łowiecka nie jest żadną miarą. Jest tym, czego dany urząd akurat potrzebuje w danym sezonie.
Pasuje do tego, o co się nie pyta. Nie znaleźliśmy badań dotyczących ciśnienia w wymieniu i bólu u łań, które nagle tracą cielę. W postępowaniu w Zurychu wymię zostało poddane sekcji, aby rozstrzygnąć kwestię winy. Jak łania czuła się w ostatnich dwóch dniach swojego życia, w sprawozdaniu sądu w ogóle nie ma mowy.
Zuryski przypadek wpisuje się w ten obraz. „Blick” opowiada historię człowieka, który wpadł w tryby urzędniczej machiny. Można ją jednak opowiedzieć inaczej: myśliwy rekreacyjny zabija w ciągu dwóch dni cielę i jego matkę z grupy, która według jego własnej relacji składała się z czterech jeleni szlachetnych.
Jeśli przyjmie się wykładnię sądu, ochrona samic prowadzących młode kończy się z chwilą, gdy cielę jest martwe. Kto najpierw zastrzeli cielę, sam tym samym zwalnia matkę z ochrony – dziś, pojutrze albo w przyszłym tygodniu. Słowo „bezpośrednio” traciłoby wtedy wszelkie znaczenie, a łania stałaby w niczym lepiej niż koza sarny, choć rozporządzenie wcale nie traktuje ich jednakowo.
Ścisły związek czasowy ma swój sens. Przyporządkowanie łani i cielęcia jest najpewniejsze wtedy, gdy oba zwierzęta są widziane i odstrzelone razem. Dwa dni później, o zmierzchu, obok innej łani z cielęciem, opierało się ono na wnioskowaniu z rozmów z rolnikami. Potwierdzenie genetyczne pojawiło się dopiero po strzale. Gdyby się pomylił, cielę zostałoby osierocone. Co to oznacza dla młodych zwierząt, pokazaliśmy na przykładzie Emmental i Entlebuch.
Warto też zauważyć, kto tu stoi pod pręgierzem. Administracja łowiecka przeprowadziła kontrolę, zleciła badania i złożyła zawiadomienie. To jej zadanie, a z uniewinnienia nie wynika, że ustalenia były zbędne. Koszty postępowania są ceną za to, że hobby z użyciem broni palnej w ogóle podlega nadzorowi. Jak rzadko postępowania przeciwko myśliwym rekreacyjnym kończą się wyrokiem skazującym za znęcanie się nad zwierzętami, pokazuje nasze zestawienie dotyczące naruszeń przepisów łowieckich i wyroków.
Pouczający jest wreszcie argument obrony, że planu odstrzału nie da się zrealizować, jeśli chroni się matki. Jeżeli plan wypełnia się tylko wtedy, gdy strzela się do łań z mlekiem w wymieniu, to problem tkwi w planie.
Urząd ds. Krajobrazu i Przyrody ma w swoich rękach możliwość jednoznacznego sformułowania przepisu: albo przez zasadę, że samicę wolno zabić wyłącznie jako dublet razem z jej cielakiem, albo przez rezygnację z odstrzału samic i młodych zwierząt. A apelacja urzędu Statthalteramt przedstawiłaby tę kwestię Sądowi Najwyższemu kantonu, zamiast pozostawiać ją rozstrzygnięciu pojedynczego sądu okręgowego.
Sam coś zaobserwowałeś?
Polowanie zbiorowe tuż obok szlaku turystycznego, strzał w pobliżu domu, wnyk w lesie albo ranne dzikie zwierzę: zgłoś to do Radaru myśliwych rekreacyjnych. Sprawdzamy każdą wskazówkę, a Twoje dane traktujemy poufnie.
Więcej na temat łowiectwa rekreacyjnego: Dowody naukowe są przedstawione w przeglądzie Badania dotyczące skutków łowiectwa rekreacyjnego.
Stanowisko IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild odrzuca łowiectwo rekreacyjne. Naszym wzorem jest kanton Genewa, który od 1974 roku obywa się bez łowiectwa rekreacyjnego: bez sezonów polowań, bez psów myśliwskich, bez polowań nagonkowych, bez ambon myśliwskich, bez okrucieństwa wobec zwierząt i przestępczości, które gdzie indziej towarzyszą sezonowi polowań. To, co działa tam od ponad pięćdziesięciu lat, obala każdy stanowisko JagdSchweiz. Związek, który opiera swoją politykę na twierdzeniach obalanych we własnych dokumentach, nie jest organizacją branżową, lecz fabryką dezinformacji.
Dzikie zwierzęta potrzebują głosu
Raz w tygodniu: analizy, petycje i tło dotyczące łowiectwa rekreacyjnego. Bezpłatnie i z możliwością rezygnacji w każdej chwili.
Wesprzyj naszą pracę
Dzięki Twojej darowiźnie pomagasz chronić zwierzęta i sprawić, by ich głos został usłyszany.
Przekaż darowiznę teraz →