16.11.2026, 08:16

Zoeken

Jachtwet

Rechtbank van het district Affoltern: vrijspraak na het afschieten van hertenkalf en moeder

Een recreatieve jager schoot op de Albis een hertenkalf neer en twee dagen later de moeder. De rechtbank van het district Affoltern sprak hem vrij. Hoe zogende hertenkoeien worden beschermd, hangt af van het kanton en van de jachtfase.

Redactie Wild beim Wild · 16 november 2026
Audio bij het artikel

Wie controleert wie

0:00 -0:00
Alle liedjes

De rechtbank van het district Affoltern heeft in de tweede week van november 2026 een al jarenlang actieve recreatieve jager vrijgesproken, die in augustus 2025 op de Albisketen binnen twee dagen eerst een hertenkalf en daarna de moeder had doodgeschoten. Het Statthalteramt Affoltern (het regionale bestuursorgaan) had hem hiervoor beboet. Over de zitting berichtte «Blick» op 15 november 2026. Het vonnis is nog niet onherroepelijk. De weergave van de overwegingen van de rechtbank is gebaseerd op dit verslag van de zitting.

Wat er op de Albis gebeurde

Volgens het verslag van de zitting schoot de man eerst een hertenkalf neer. Twee dagen later, op 10 augustus 2025, zat hij opnieuw op een hoogzit. In de schemering kwamen een hertenkoe met kalf uit het bos, kort daarna een alleenlopende hertenkoe. Op die laatste schoot hij; om 21.15 uur was ze dood.

Uit gesprekken met landbouwers meende de recreatieve jager te weten dat er in het gebied vier edelherten verbleven, twee volwassen en twee jonge niet-menselijke dieren. Hieruit concludeerde hij dat de alleenlopende koe de moeder moest zijn van het kalf dat hij had gedood.

De kantonale visserij- en jachtdienst deed aangifte. De politie stelde een onderzoek in, het Instituut voor Rechtsgeneeskunde van de Universiteit Zürich onderzocht het DNA, en het Instituut voor vis- en wildgezondheid onderzocht de uier. Het resultaat: de hertenkoe was inderdaad de moeder van het kalf, en in haar melkklieren werden nog resten melk aangetroffen.

Wat de officiële voorschriften zeggen

Bepalend zijn de jachtuitoefeningsvoorschriften van het kanton Zürich voor de pachtperiode 2025 tot 2033, een beschikking van het Amt für Landschaft und Natur van 12 maart 2025. Daarin worden leidende, oftewel lacterende hertenkoeien beschermd, met één enkele uitzondering: «Een moederdier mag onmiddellijk na het afschot van haar kalf eveneens worden gedood.»

Onder de titel «Moederdierbescherming in het algemeen» stelt dezelfde beschikking vast wanneer een moederdier als leidend geldt: zodra het melk in het uier heeft. In geval van twijfel wordt het uier onderzocht om na te gaan of het op dat moment door jongen wordt gebruikt. Alleen de genoemde uitzondering blijft voorbehouden.

Een vergelijking binnen het document is leerzaam. Bij de reegeit staat dat zij na het afschot van haar jongen eveneens mag worden gedood, zonder tijdsbeperking. Bij de hertenkoe staat uitdrukkelijk «onmiddellijk». De bewoording maakt dus onderscheid tussen beide gevallen.

Edelherten zijn volgens de beschikking vanaf 2 augustus vrij voor afschot. De kalveren komen in het vroege voorjaar tot de zomer ter wereld. In de eerste dagen van augustus zijn ze dus pas enkele weken tot maanden oud en worden ze nog gezoogd.

Het Statthalteramt legde de voorschrift letterlijk uit: twee dagen is niet «onmiddellijk», en zolang een moederdier melk in het uier heeft, geldt ze als leidend. Het legde een boete van 800 frank op en 550 frank proceskosten. Volgens de «Blick» was er een boete tot 20.000 frank mogelijk geweest. De recreatieve jager tekende verzet aan.

Hoe de rechtbank besliste

De verdediging voerde aan dat een hertenkoe alleen beschermd is als ze «lacterend EN leidend» is. Met de dood van het kalf leidt ze niet meer, dus is ze bejaagbaar. Bovendien kan de kantonale richtlijn om voor twee derde vrouwelijke edelherten te schieten anders helemaal niet worden gehaald. Een door de beschuldigde betaald deskundigenrapport van een wildbioloog ondersteunde deze visie.

De rechter volgde dit in de uitkomst. Het doel van de voorschrift is dat er geen kalf zonder moeder achterblijft. Heeft de koe haar kalf verloren, dan mag ze worden geschoten. Bovendien moet de staat de schuld bewijzen.

Aan de vrijspraak is een vergoeding verbonden: 750 frank voor de procedure bij het Statthalteramt, 900 frank voor de rechtszaak, 2.160 frank voor het partijrapport en 21.600 frank voor de verdediging. Samen is dat 25.410 frank uit de staatskas. De kosten van politie en instituten werden door de rechtbank niet becijferd. Het Statthalteramt kan in beroep gaan.

Wat de dood van het kalf voor de moeder betekent

In het debat over de bescherming van moederdieren gaat het bijna altijd om het verweesde kalf. Het omgekeerde geval komt nauwelijks aan bod: de hinde die haar kalf verliest en toch melk blijft produceren. Bij herkauwers is het verloop bekend. Wordt de melk niet meer afgenomen, dan stuwt ze op in de klier, en op die stuwing volgt de terugvorming van het weefsel, zoals een overzichtsstudie over de terugvorming van de melkklier bij rund, geit en schaap.

Wat de stuwing teweegbrengt, is bij melkkoeien onderzocht. Volgens een overzichtsstudie in het «Veterinary Journal» ervaren koeien met een hoge melkproductie na het abrupte einde van het melken gedurende meerdere dagen ongemak en mogelijk pijn. Ze liggen minder en verliezen melk. Een informatieblad van het Farm Animal Welfare Education Centre stelt vast dat de druk in de uier na twee dagen het hoogst is en dat ongeveer een op de vijf koeien de dag na het droogzetten uierpijn vertoont.

Op de hinde is dit slechts met voorbehoud over te dragen. Zij geeft veel minder melk dan een hoogproductieve koe. In een studie bij gehouden edelherten uit 1974 lag de dagelijkse hoeveelheid van goed gevoede hinden op het hoogtepunt tussen 1,4 en 2 kilogram. Een onderzoek uit 2021 mmat in de vierde en zesde lactatieweek ongeveer 2,4 en 2,5 liter per dag, in de tiende nog ongeveer 1,8 liter. De onderzoeken bij gehouden edelherten tonen dus aan dat er ook enkele weken na de geboorte nog aanzienlijk melk wordt aangemaakt. Hoeveel melk de hinde in het geval in Zürich gaf, is niet bekend.

Metingen naar de druk in de uier of naar tekenen van pijn bij hinden na het verlies van het kalf hebben we niet gevonden. De bevindingen bij melkkoeien bewijzen daarom geen pijn bij hinden. Ze maken het echter evenmin mogelijk om het abrupt afbreken van het zogen als onschuldig te beschouwen.

Wel onderzocht is het gedrag bij de scheiding, zij het bij dieren in gehouden omstandigheden. Op Nieuw-Zeelandse hertenboerderijen worden de kalveren op een leeftijd van drie tot vier maanden van de moeders gescheiden. Kalveren en moeders reageren daarop met roepen en heen en weer lopen langs de omheiningen, zoals een studie in het vakblad «Applied Animal Behaviour Science» vaststelt.

In het geval in Zürich leefde de hinde na de dood van haar kalf nog twee dagen. Bij melkkoeien bereikt de druk in de uier na abrupt droogzetten ongeveer op dat moment het hoogtepunt. Of het verloop bij hinden vergelijkbaar is en hoe zwaar deze hinde belast was, valt hieruit niet af te leiden.

Vijf kantons, vijf regels

De federale jachtwet laat de bescherming van moederdieren en jongen tijdens de jacht over aan de kantons (art. 7 lid 5 JSG). Wat daar uit voortkomt, blijkt uit een vergelijking van de officiële voorschriften.

Zürich: De melkgevende hinde is beschermd. Ze mag alleen «onmiddellijk» na haar kalf worden geschoten. Wat dat in tijd betekent, zegt de beschikking niet.

Luzern: Volgens de Jachtbedrijfsvoorschriften 2026 geldt de melkgevende hinde na een kalf-hinde-dubbelschot als niet-leidend. Voor de omgekeerde volgorde, het per vergissing doodschieten van de moeder, geldt een termijn: het kalf moet vóór het vallen van de nacht van de tweede daaropvolgende dag zijn geschoten. De wildbeheerder kan die termijn in gemotiveerde afzonderlijke gevallen met enkele dagen verlengen.

Graubünden: Volgens de Verordening over het jachtbedrijf zijn zogende hinden en kalveren tijdens de hoofdjacht in september niet bejaagbaar; het afschieten ervan kost telkens 150 frank ordeboete. Tijdens de bijzondere jacht vanaf 31 oktober maken dezelfde hinden en kalveren deel uit van het afschotplan. De details staan in het artikel Bijzondere jacht Graubünden: in september beschermd, in december vrijgegeven voor afschot.

Ticino: Volgens de officiële voorschriften voor de najacht 2026, die sinds 14 november loopt, mag iedere persoon een eerste zogende hinde schieten zonder eerst een kalf te hebben gedood. Wat het bureau daarover zelf documenteert, laat het artikel over de Ticinese najacht.

Wallis: Het Besluit over de uitoefening van de jacht 2026-2027 staat per persoon twee hinden of vaarzen en een onbeperkt aantal hertenkalveren toe. Als beschermd noemt het bij het edelhert alleen bepaalde spieshertten. Melkgevende gemsgeiten, melkgevende reegeiten en melkgevende everzwijnzeugen beschermt datzelfde besluit uitdrukkelijk. Een overeenkomstige bepaling voor zogende hinden bevat het niet.

Het schot op een zogende hinde leidt dus, afhankelijk van kanton en kalenderweek, tot een strafprocedure, kost een ordeboete, vervult het afschotplan of valt in het jachtbesluit onder geen enkele eigen beschermingsbepaling.

Commentaar: vijf regels, geen ethiek

Als de bescherming van moederdieren een ethische overtuiging was, zou ze overal hetzelfde eruitzien. Een hinde met melk in het uier is op de Albis hetzelfde levende wezen als in het Bleniodal, in het Prättigau of in het Goms, en haar kalf is overal even afhankelijk van haar. De voorschriften richten zich echter niet naar het kalf, maar naar het afschotplan. Er wordt beschermd zolang de cijfers dat toelaten, en vrijgegeven zodra ze dat vereisen. De vaak bezworen jachtethiek is geen maatstaf. Ze is wat het betreffende bureau in het betreffende seizoen toevallig nodig heeft.

Daar past bij wat niet wordt gevraagd. Onderzoek naar de druk in het uier en naar pijn bij hindes die abrupt hun kalf verliezen, hebben we niet gevonden. In de Zürcher procedure werd het uier opengesneden om de schuldvraag te beantwoorden. Hoe het met de hinde ging in haar laatste twee dagen, komt in het vonnis niet voor.

De Zürcher zaak past in dit beeld. De «Blick» vertelt het verhaal van een man die in de molen van de overheid terecht is gekomen. Je kunt het ook anders vertellen: een recreatieve jager schiet binnen twee dagen een kalf en de moeder daarvan uit een groep die volgens zijn eigen verklaring uit vier edelherten bestond.

Als de lezing van de rechtbank standhoudt, eindigt de bescherming van moederdieren op het moment dat het kalf dood is. Wie eerst het kalf schiet, geeft de moeder daarmee zelf vrij, vandaag, overmorgen of volgende week. Het woord «onmiddellijk» zou dan betekenisloos zijn, en de hinde zou er niet beter aan toe zijn dan de reegeit, terwijl de verordening de twee juist niet gelijk behandelt.

De nauwe tijdelijke koppeling heeft een reden. De toewijzing van hinde en kalf is het zekerst wanneer beide samen worden gezien en geschoten. Twee dagen later, in de schemering, naast een andere hinde met kalf, berustte ze op een gevolgtrekking uit gesprekken met landbouwers. De genetische bevestiging was er pas na het schot. Had hij zich vergist, dan was er een kalf wees geworden. Wat dat voor jonge dieren betekent, hebben we laten zien aan de hand van Emmental en Entlebuch.

Opmerkelijk is ook wie hier aan de schandpaal staat. De jachtadministratie heeft gecontroleerd, laten onderzoeken en aangifte gedaan. Dat is haar taak, en uit de vrijspraak volgt niet dat het onderzoek overbodig was. De kosten van de procedure zijn de prijs ervoor dat een hobby met vuurwapens überhaupt onder toezicht staat. Hoe zelden procedures tegen recreatieve jagers eindigen met een veroordeling wegens dierenmishandeling, laat onze analyse zien van jachtovertredingen en vonnissen.

Veelzeggend is tot slot het argument van de verdediging dat de afschotopdracht niet te halen is met beschermde moederdieren. Wanneer een plan alleen opgaat door hindes met melk in het uier te schieten, ligt het probleem bij het plan.

Het Amt für Landschaft und Natur (Bureau voor Landschap en Natuur) heeft het in de hand om zijn voorschrift ondubbelzinnig te formuleren: met de regel dat een moederdier alleen als dubbelschot samen met haar kalf gedood mag worden, of met het afzien van het afschieten van moeder- en jonge dieren. En een hoger beroep van het Statthalteramt (Statthalterambt) zou de kwestie voorleggen aan het Obergericht (hoger gerechtshof), in plaats van haar over te laten aan één enkele districtsrechtbank.

Zelf iets waargenomen?

Een drijfjacht naast het wandelpad, een schot vlak bij een huis, een val in het bos of een gewond wild dier: meld het bij de Radar voor recreatieve jagers. Wij onderzoeken elke melding en behandelen jouw gegevens vertrouwelijk.

Incident melden

Meer over recreatieve jacht: Het wetenschappelijk bewijs staat in het overzicht Studies over de gevolgen van de recreatieve jacht.

Het standpunt van IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild wijst de recreatieve jacht af. Ons voorbeeld is kanton Genève, dat sinds 1974 zonder recreatieve jacht functioneert: zonder jachttijden, zonder jachthonden, zonder drijfjachten, zonder hoogzitten, zonder de dierenmishandeling en de criminaliteit die elders bij het jachtseizoen horen. Wat daar al meer dan vijftig jaar werkt, weerlegt elk positiepaper van JagdSchweiz. Een organisatie die haar beleid baseert op beweringen die zij in haar eigen documenten zelf weerlegt, is geen vakorganisatie, maar een fabriek voor desinformatie.

Wilde dieren hebben een stem nodig

Eén keer per week: onderzoeken, petities en achtergrondinformatie over de recreatieve jacht. Gratis en op elk moment weer op te zeggen.

Ondersteun ons werk

Met jouw donatie help je dieren te beschermen en hun stem te laten horen.

Nu doneren →