Najacht in Ticino: zogende hinden zonder voorafgaand kalfafschot vrijgegeven

Sinds zaterdag 14 november loopt in Ticino de «caccia tardo autunnale», de najacht op het edelhert. Er zijn 17 jachtdagen gepland tot 20 december. Het bij de start gepubliceerde plan omvat 975 hinden en kalveren, plus tien mannelijke edelherten in een federaal jachtreservaat. Per persoon mag een eerste zogende hinde worden geschoten, zonder dat daarvoor eerst een kalf gedood hoeft te worden. De voorschriften zijn ondertekend door Tiziano Putelli, het hoofd van het kantonale Ufficio della caccia e della pesca.

Wat de voorschriften toestaan

De Voorschriften van 20 oktober 2026 beslaan vijf pagina's. Er wordt gejaagd op woensdag, zaterdag en zondag van 7 tot 14 uur, beneden 1.600 meter. Voor kalveren, anderhalf jaar oude vrouwelijke herten en niet-lacterende volwassen hinden geldt geen persoonlijke afschotgrens; bepalend blijven de contingenten van de betreffende zone en het district. Zijn die bereikt, dan wordt de recreatieve jacht daar gesloten. Bij de lacterende, dus zogende hinden gaat het om maximaal drie per persoon: «un capo libero senza vincoli», één dier vrij en zonder koppeling aan een kalfafschot, het tweede en derde pas na het afschot van telkens één kalf.

Het Afschotplan per zone, geldig voor 14 en 15 november, noemt over alle acht districten 580 kalveren en anderhalf jaar oude vrouwelijke herten en 395 volwassen hinden. De recreatieve jacht op reeën is volgens de voorschriften in alle districten gesloten. Deelnemen mag wie de vergunning voor de hoogjacht 2026 heeft gekocht, maar ook wie die niet heeft gekocht: dan volstaan een geldig schietbewijs en een toeslag.

Wie is er verantwoordelijk

De voorschriften zijn ondertekend met «Ufficio della caccia e della pesca (UCP), Il Capoufficio: Tiziano Putelli». Het afschotplan voor herten en reeën wordt volgens de officiële pagina over de najacht vastgesteld door de Staatsraad. Politiek verantwoordelijk is het Dipartimento del territorio, dat sinds 7 oktober wordt geleid door staatsraad Piero Marchesi (UDC), zoals de Tessiner Ticker vaststelt.

De regel is niet nieuw en Marchesi heeft hem niet ingevoerd: de voorschriften van 2024, eveneens ondertekend door Putelli, bevatten hem al in dezelfde bewoording. Wie de voorschriften ondertekent en wie politiek verantwoordelijk is, staat daarmee vast.

Het bureau telt zelf de afschoten zonder kalf

Wat het afschot van zogende hindes in de praktijk betekent, documenteert het bureau in het Jachtverslag 2025 over de hoge jacht in september. Daar mocht elke recreatieve jager in de laatste zeven jachtdagen een zogende hinde doden zonder eerst een kalf af te schieten. In die laatste zeven jachtdagen werden 184 zogende hindes gedood, van wie er 110 zonder kalf ter controle werden aangeboden; over de hele hoge jacht waren het 231 zogende hindes. Voor hetzelfde tijdvak noemt het verslag voor 2024 de cijfers 143 en 87, voor 2023 149 en 89. Hoeveel van de bijbehorende kalveren nog leefden en wat er van hen geworden is, vermeldt het verslag niet.

Het verslag noemt de regel een «misura straordinaria» die «pressoché inevitabile» is geworden, en noemt als positief effect dat hij de recreatieve jagers in staat stelde in de laatste zeven dagen te jagen, «senza il timore di incappare in una cattura errata», zonder angst voor een foutief afschot. Volgens het verslag werd hij in 2022 opnieuw ingevoerd, na meer dan twintig jaar. In de najacht van 2025 doodden 768 recreatieve jagers 687 herten, onder wie 322 volwassen hindes en 275 kalveren. Hoeveel van deze hindes zogend waren, geeft de tabel niet weer.

Toen Ticino de regel in 2022 voor de hoge jacht invoerde, berichtte SRF. Samuel Furrer van de Zwitserse Dierenbescherming STS zei destijds: «Naar onze mening is dit duidelijk in strijd met de dierenwelzijnswet en met elke jachtethiek.» De kalveren zijn nog afhankelijk van de moeder en «ten dode opgeschreven». De kritiek had betrekking op de hoogjacht in september en dus op jongere kalveren. Andrea Stampanoni van het Tessinse bureau gaf in dezelfde bijdrage toe dat het afschot van de hertenkoe «niet ideaal» is en dat men naar deze «problematische oplossing» heeft moeten grijpen. Teruggedraaid werd het niet: voor de hoogjacht werd het tijdvenster in 2025 verlengd van vijf naar zeven dagen. In de najacht staat de vrijgave van de eerste zogende hertenkoe zonder afschot van het kalf al in de voorschriften van 2024, en ook voor 2026 is die voorzien.

Het bureau ziet de afschotcapaciteit bijna aan de limiet

De druk op het edelhert wordt gerechtvaardigd met schade aan bos en gewassen. Het jachtverslag 2025 becijfert de door het kanton toegekende vergoedingen voor wildschade aan landbouwgewassen op 1’132’590,30 frank, waarvan het 72 procent aan het edelhert toeschrijft. De vergunning voor de hoogjacht kost volgens hetzelfde verslag sinds 2009 ongewijzigd 550 frank, die voor de najacht kostte in 2025 voor houders van de hoogjachtvergunning 200 frank.

Opmerkelijk is wat het bureau over de eigen methode schrijft: «La forza massima di prelievo data dalla caccia è probabilmente pressoché raggiunta», de maximale onttrekkingskracht van de jacht is waarschijnlijk bijna bereikt. De hoge afschotplannen van de afgelopen jaren worden «slechts sporadisch» vervuld, alleen af en toe. In 2025 werd het plan gehaald: 2’944 gedode edelherten bij een doelstelling van 2’900. In de hoogjacht van 2026 waren het er 1’882, waarvan 972 mannelijke dieren, 675 vrouwelijke en 235 kalveren. De najacht moet nu corrigeren wat in september niet lukte, en dat treft hertenkoeien en kalveren. Achtergrond bij de plancijfers: Tessijnse jachtplanning: recordafschot en openstaande vragen.

Hoge afschotcijfers, nauwelijks veranderde bestandsschatting

Voor 2025 schatte het bureau de Ticinese edelherten­populatie op 7’250 dieren. In hetzelfde verslagjaar werden 2’944 herten gedood, waaronder 94 afschoten ter voorkoming van landbouwschade. Dat komt rekenkundig neer op ongeveer 41 procent van de populatieschatting. Voor 2026 stelt het bureau de kantonale schatting met 7’360 dieren iets hoger en voorziet het 2’950 afschoten. In de Leventina en het Bleniotal vielen de voorjaarstellingen van 2026 daarentegen lager uit dan een jaar eerder: 1’445 in plaats van 1’557 en 976 in plaats van 1’196 getelde herten. De cijfers alleen verklaren noch de oorzaken van deze uiteenlopende ontwikkelingen, noch hoe de populaties zich zonder recreatieve jacht zouden hebben ontwikkeld. Het verslag zelf stelt vast dat tijdens de hoge jacht onevenredig veel mannelijke dieren worden geschoten, wat door de najacht “ten minste gedeeltelijk” wordt gecorrigeerd.

Landelijk is het aantal gedode edelherten sinds 2000 bijna verdubbeld, van 7’036 naar 13’885, terwijl de in de Federale Jachtstatistiek vermelde populatie toch groeide van 23’332 naar 39’186, zoals onze analyse Jachtstatistiek 2000 tot 2025 laat zien. Daar komt bij waar de schade ontstaat: het edelhert is oorspronkelijk een dier van het open landschap en wijkt voor verstoring, ook door de recreatieve jacht, uit naar het bos, waar het scheuten en schors eet. Dat hebben we in de bijdrage Hertenpetitie in de Sankt Gallense Kantonsraad: meer schoten, geen woord over het leefgebied onderbouwd met uitspraken van een wildecoloog en van het kanton Fribourg.

Het verslag motiveert de druk op het hert uitdrukkelijk met de “gravi danni” aan de bosverjonging, vooral in bossen met een beschermende functie. De wolf, een natuurlijke roofdier van het hert, komt in het jachtverslag niet voor. Datzelfde kanton laat hem tegelijkertijd bejagen: de Bondsoverheid heeft ingestemd met afschot van jonge wolven in negen Ticinese roedels, en volgens de meldingen van het Ufficio della caccia e della pesca van 30 september, 16 oktober, 18 oktober en 13 november zijn sinds 1 september vijf wolven gedood. Voor een wolf die door de ingeschakelde, geautoriseerde recreatieve jagers wordt gedood, voorziet het vergoedingsmodel een succesbonus van 500 frank . De stand van alle kantons toont de teller Wolvenafschot Zwitserland 2026/27.

Beschermd gebied als beloning, vossenjacht zonder motivering

Wie in het district Leventina minstens één hert doodt, krijgt vanaf de volgende dag toegang tot een deel van het federale jachtbanngebied Campo Tencia. Daar zijn bovendien tien volwassen mannelijke herten vrijgegeven, één per persoon. In het Bleniodal wordt ook gejaagd in een afgebakend deel van de «bandita federale della Greina». Dezelfde logica kent Uri, zoals de bijdrage Naijacht vanaf 7 november: Uri opent jachtbanngebieden laat zien.

Tegelijkertijd geldt een «caccia speciale alla volpe»: vossen mogen in het voor de najacht geopende gebied eveneens zonder persoonlijk maximumaantal worden geschoten, met uitzondering van de federale jachtbanngebieden Campo Tencia en Greina. Een motivering bevatten de voorschriften niet, noch een schadebeeld, noch een populatiedoel. De regel stond in 2024 al woordelijk in het document. In feite betekent dit: wie met het geweer op pad is voor het hert, mag ook op de vos schieten. Volgens het jachtverslag 2025 doodden recreatieve jagers in Ticino in 2025 in totaal 76 vossen, in 2016 waren het er nog 395. Tegen een populatieregulering door vossenjacht levert de in opdracht van het kanton Zug uitgevoerde SWILD-studie van mei 2026 aanzienlijke argumenten: volgens de in onze bijdrage Kanton Zug: autoriteiten remmen vossenjacht na studie af gedocumenteerde evaluatie verlaagt de aldaar toegepaste patentjacht de vossenpopulaties niet duurzaam en dringt wilde-dierenziekten niet terug, omdat bejaagde populaties de verliezen compenseren door meer nakomelingen, hogere overlevingskansen en immigratie. De jachtcommissie van Zug besloot daarop de vossenjacht niet langer proactief te bevorderen. Meer in de Vossen-dossier.

Jachtdruk in de tijd waarin herten moeten zuinig aan doen

Edelherten verlagen in de winter hun hartslag, perifere lichaamstemperatuur en stofwisseling om met schaars voedsel rond te komen. Dat beschreef een team rond Walter Arnold in 2004 in het «American Journal of Physiology». Vluchten en extra beweging verhogen het energieverbruik en kunnen deze spaarstrategie verstoren. De najacht in Ticino legt haar jachtdagen in de weken vóór de winter, en de voorschriften houden zelfs rekening met sneeuw: bij zware sneeuwval kunnen lagere hoogtegrenzen worden vastgesteld of kan de jacht worden onderbroken. Op dezelfde ambtelijke pagina publiceert het kanton een decreet over wildrustzones. Wat het verlies van de moeder voor een kalf betekent, heeft WBW uitgewerkt aan de hand van een voorbeeld uit Graubünden: Bijzondere jacht Graubünden: in september beschermd, in december vrijgegeven voor afschot.

Commentaar: Een overheidsdienst beheert een hobby

Een overheidsinstantie die tijdens de hoge jacht zelf de afschot van zogende moederdieren zonder kalf telt, ziet dat aantal binnen een jaar stijgen van 87 naar 110 en voorziet dezelfde vrijgave ook in de najacht, handelt niet uit onwetendheid. Zij houdt vast aan een regel die het afschieten van zogende moederdieren toestaat zonder dat eerst het kalf is geschoten, en zij boekt het als voordeel dat de recreatieve jagers daarbij niet bang hoeven te zijn voor een verkeerd schot. Hoeveel kalveren daardoor hun moeder verliezen en wat er van hen wordt, vermeldt zij niet. De Schweizer Tierschutz heeft de regel in 2022 bestempeld als een schending van de dierenwelzijnswet. De IG Wild beim Wild deelt dat oordeel.

Met wildbeheer heeft dit volgens ons weinig te maken. Hoge afschotcijfers alleen vormen geen bewijs dat de beoogde bestandsontwikkeling en minder boschade worden bereikt. Het kanton moet zijn methode aan die doelen laten toetsen en de effecten transparant weergeven. Een ambt dat schriftelijk vastlegt dat de afschotcapaciteit van de recreatieve jacht bijna aan zijn grens zit, en het afschotplan toch opnieuw door honderden recreatieve schutters laat afwerken, beheert een hobby. Daarvoor opent het delen van federale beschermde gebieden, hangt het zonder motivering een vossenjacht aan en laat het niet-menselijke dieren verontrusten in het jaargetijde waarin zij op rust zijn aangewezen. Volgens ons moet het kanton bovendien meer rekening houden met het feit dat de recreatieve jacht zelf verstoring veroorzaakt. Welk aandeel zij heeft in het verblijf van de herten in het bos en in de schade daar, blijft in de stukken van het ambt onbeantwoord. De vergoedingen van meer dan een miljoen frank betaalt intussen het kanton.

Het meest tegenstrijdig lijkt ons de omgang met de wolf. Het kanton rechtvaardigt hoge hertenafschotten met de bescherming van de bosverjonging en bevordert tegelijkertijd met succespremies het afschieten van een natuurlijk roofdier van het hert. Hoe deze twee ingrepen samenwerken en welke rol de wolf in het kantonale hertenbeheer moet spelen, zou het kanton op een navolgbare manier moeten uiteenzetten.

Als ambtschef en als verantwoordelijk departementshoofd hebben Tiziano Putelli en Piero Marchesi de verantwoordelijkheid om te bewerkstelligen dat deze vrijgave wordt gewijzigd. Zolang ze blijft bestaan, moeten zij uitleggen waarom het afschieten van een zogende hinde zonder voorafgaande afschot van het kalf in Ticino nog steeds is toegestaan.