Późnojesienne polowanie w Ticino: karmiące łanie dopuszczone do odstrzału bez uprzedniego odstrzału cielęcia

Od soboty, 14 listopada, w Ticino trwa «caccia tardo autunnale», czyli późne polowanie na jelenia szlachetnego. Przewidziano 17 dni polowania do 20 grudnia. Plan opublikowany na otwarcie obejmuje 975 łań i cieląt, a ponadto dziesięć byków jelenia na federalnym obszarze ochrony zwierzyny łownej. Na osobę wolno zastrzelić pierwszą karmiącą łanię bez konieczności wcześniejszego zabicia cielęcia. Przepisy podpisał Tiziano Putelli, szef kantonalnego Ufficio della caccia e della pesca.

Co dopuszczają przepisy

Te Przepisy z 20 października 2026 liczą pięć stron. Poluje się w środy, soboty i niedziele od 7 do 14, poniżej 1’600 metrów n.p.m. Dla cieląt, półtorarocznych samic jelenia i nielaktujących dorosłych łań nie obowiązuje osobny limit odstrzału na osobę, decydujące pozostają kontyngenty danej strefy i dystryktu; po ich osiągnięciu łowiectwo rekreacyjne zostaje tam zamknięte. W przypadku łań laktujących, czyli karmiących, jest to do trzech sztuk na osobę: «un capo libero senza vincoli», jedno zwierzę dowolnie i bez powiązania z odstrzałem cielęcia, druga i trzecia dopiero po odstrzale po jednym cielęciu.

Plan odstrzału według stref, obowiązujący 14 i 15 listopada, wymienia we wszystkich ośmiu dystryktach 580 cieląt i półtorarocznych samic jelenia oraz 395 dorosłych łań. Łowiectwo rekreacyjne na sarny jest według przepisów zamknięte we wszystkich dystryktach. Uczestniczyć może ten, kto wykupił zezwolenie na polowanie wysokogórskie 2026, ale także ten, kto go nie wykupił: wówczas wystarczą ważne zaświadczenie strzeleckie i dopłata.

Kto za to odpowiada

Przepisy podpisał «Ufficio della caccia e della pesca (UCP), Il Capoufficio: Tiziano Putelli». Plan odstrzału jeleni i saren ustala według strony urzędowej poświęconej polowaniu dodatkowemu rada stanu. Politycznie odpowiada za to Dipartimento del territorio, które od 7 października kieruje radny stanu Piero Marchesi (UDC), jak podaje Tessiner Ticker.

Ta reguła nie jest nowa i nie wprowadził jej Marchesi: już przepisy z 2024 roku, również podpisane przez Putellego, zawierały ją w identycznym brzmieniu. Tym samym jest jasne, kto podpisuje przepisy i kto ponosi odpowiedzialność polityczną.

Urząd sam liczy odstrzały bez cielęcia

Co w praktyce oznacza odstrzał karmiących łań, urząd dokumentuje w sprawozdaniu z polowania 2025 dotyczącym polowania wysokogórskiego we wrześniu. Każdy myśliwy rekreacyjny mógł tam w ostatnich siedmiu dniach polowania zabić karmiącą łanię bez wcześniejszego odstrzału cielęcia. W tych ostatnich siedmiu dniach polowania zabito 184 karmiące łanie, z których 110 przyniesiono do kontroli bez cielęcia; w całym polowaniu wysokogórskim było to 231 karmiących łań. Dla tego samego okresu sprawozdanie za 2024 rok podaje liczby 143 i 87, za 2023 rok 149 i 89. Ile z należących do nich cieląt jeszcze żyło i co się z nimi stało, sprawozdanie nie mówi.

Sprawozdanie nazywa tę regułę «misura straordinaria», która stała się «pressoché inevitabile», i jako pozytywny skutek odnotowuje, że pozwoliła ona myśliwym rekreacyjnym polować w ostatnich siedmiu dniach «senza il timore di incappare in una cattura errata», czyli bez obawy przed błędnym odstrzałem. Według sprawozdania wprowadzono ją ponownie w 2022 roku, po ponad dwudziestu latach. W polowaniu dodatkowym 2025 768 myśliwych rekreacyjnych zabiło 687 jeleni, w tym 322 dorosłe łanie i 275 cieląt. Ile z tych łań było karmiących, tabela nie wykazuje.

Gdy Ticino wprowadziło tę regułę w 2022 roku dla polowania wysokogórskiego, informowało SRF. Samuel Furrer ze Szwajcarskiej Ochrony Zwierząt STS powiedział wówczas: «Naszym zdaniem jest to jednoznacznie sprzeczne z ustawą o ochronie zwierząt i wszelką etyką łowiecką.» Cielęta są jeszcze zależne od matki i «skazane na śmierć». Krytyka dotyczyła polowania wysokogórskiego we wrześniu i odpowiednio młodszych cieląt. Andrea Stampanoni z tessyńskiego urzędu przyznał w tym samym materiale, że odstrzał łani jest «nieidealny», a urząd musiał sięgnąć po to «problematyczne rozwiązanie». Nie wycofano go: w przypadku polowania wysokogórskiego okno czasowe w 2025 roku wydłużono z pięciu do siedmiu dni. W polowaniu dodatkowym zezwolenie na odstrzał pierwszej karmiącej łani bez odstrzału cielęcia znajduje się już w przepisach z 2024 roku, a przewidziano je również na 2026 rok.

Urząd uważa, że wydajność odstrzału jest niemal na granicy możliwości

Presję na jelenie uzasadnia się szkodami w lasach i uprawach. Sprawozdanie łowieckie za 2025 rok szacuje odszkodowania za szkody łowieckie w uprawach rolnych, wypłacone przez kanton, na 1’132’590,30 franka, z czego 72 procent przypisuje jeleniowi. Zgodnie z tym samym sprawozdaniem zezwolenie na polowanie wysokogórskie kosztuje od 2009 roku niezmiennie 550 franków, a zezwolenie na polowanie dodatkowe kosztowało w 2025 roku dla posiadaczy zezwolenia na polowanie wysokogórskie 200 franków.

Godne uwagi jest to, co urząd pisze o własnej metodzie: «La forza massima di prelievo data dalla caccia è probabilmente pressoché raggiunta», czyli maksymalna siła odstrzału możliwa dzięki łowiectwu została prawdopodobnie niemal osiągnięta. Wysokie plany odstrzału z ostatnich lat byłyby realizowane «solo saltuariamente», tylko sporadycznie. W 2025 roku plan został osiągnięty: zabito 2’944 jelenie przy założeniu 2’900. W polowaniu wysokogórskim 2026 było to 1’882 zwierząt, w tym 972 samce, 675 samic i 235 cieląt. Polowanie dodatkowe ma teraz skorygować to, czego nie udało się osiągnąć we wrześniu, a uderza to w łanie i cielęta. Tło dotyczące liczb planowanych: Planowanie polowań w Ticino: rekordowe odstrzały i otwarte pytania.

Wysokie liczby odstrzału, prawie niezmieniona ocena liczebności populacji

Na rok 2025 urząd oszacował populację jeleni w Ticino na 7’250 osobników. W tym samym roku sprawozdawczym zabito 2’944 jelenie, w tym 94 odstrzały w celu ochrony przed szkodami rolniczymi. Rachunkowo odpowiada to około 41 procentom szacowanej liczebności populacji. Na rok 2026 urząd przyjmuje nieco wyższe kantonalne szacunki — 7’360 zwierząt — i przewiduje 2’950 odstrzałów. W Leventinie i w dolinie Blenio wiosenne liczenia w 2026 roku wypadły natomiast niżej niż rok wcześniej: policzono 1’445 zamiast 1’557 oraz 976 zamiast 1’196 jeleni. Same liczby nie wyjaśniają ani przyczyn tych odmiennych tendencji, ani tego, jak rozwijałyby się populacje bez łowiectwa rekreacyjnego. Sam raport przyznaje, że podczas polowania głównego odstrzeliwane są nieproporcjonalnie często samce, co polowanie dodatkowe koryguje «przynajmniej częściowo».

W całej Szwajcarii liczba zabitych jeleni szlachetnych od 2000 roku niemal się podwoiła, z 7’036 do 13’885, a mimo to populacja wykazana w Federalnej Statystyce Łowieckiej wzrosła z 23’332 do 39’186, jak pokazuje nasza analiza Statystyka łowiecka 2000–2025. Do tego dochodzi kwestia, gdzie powstają szkody: jeleń szlachetny jest z natury zwierzęciem otwartego krajobrazu i ustępuje przed zakłóceniami, także tymi powodowanymi przez łowiectwo rekreacyjne, w głąb lasu, gdzie zjada pędy i korę. Udokumentowaliśmy to w artykule Petycja w sprawie jeleni w Wielkiej Radzie kantonu St. Gallen: więcej strzałów, ani słowa o siedlisku wypowiedziami ekologa dzikich zwierząt oraz kantonu Fryburg.

Raport uzasadnia presję na jelenia wprost «gravi danni» wyrządzanymi odnowieniu lasu, zwłaszcza w lasach o funkcji ochronnej. Wilk, naturalny drapieżnik jelenia, w raporcie łowieckim w ogóle się nie pojawia. Ten sam kanton jednocześnie zezwala na jego odstrzał: Konfederacja zgodziła się na odstrzały młodych wilków w dziewięciu watahach w Ticino, a według komunikatów Ufficio della caccia e della pesca z 30 września, 16 października, 18 października i 13 listopada od 1 września zabito pięć wilków. Za wilka zabitego przez zaangażowanych, upoważnionych myśliwych rekreacyjnych model rekompensat przewiduje premię za skuteczność w wysokości 500 franków. Stan we wszystkich kantonach pokazuje licznik Odstrzały wilków w Szwajcarii 2026/27.

Strefa ochronna jako nagroda, polowanie na lisy bez uzasadnienia

Kto w dystrykcie Leventina zabije co najmniej jednego jelenia, od następnego dnia otrzymuje dostęp do części federalnego okręgu ochrony zwierzyny Campo Tencia. Dodatkowo zwolniono tam dziesięć dorosłych byków jelenia, po jednym na osobę. W dolinie Blenio poluje się również na wydzielonym fragmencie «bandita federale della Greina». Taką samą logikę stosuje Uri, jak wynika z artykułu Polowanie uzupełniające od 7 listopada: Uri otwiera obszary chronione przed polowaniem.

Równolegle obowiązuje «caccia speciale alla volpe»: lisy wolno strzelać na obszarze otwartym dla polowania dodatkowego również bez osobistego limitu, z wyjątkiem federalnych okręgów ochrony zwierzyny Campo Tencia i Greina. Przepisy nie zawierają uzasadnienia, ani opisu szkód, ani celu dotyczącego liczebności populacji. Reguła widniała w dokumencie dosłownie tak samo już w 2024 roku. W praktyce oznacza to: kto wyrusza z bronią na jelenia, może strzelać także do lisa. Według sprawozdania łowieckiego 2025 myśliwi rekreacyjni w Ticino zabili w 2025 roku łącznie 76 lisów, w 2016 roku było ich jeszcze 395. Przeciwko regulacji liczebności poprzez polowanie na lisy badanie SWILD zlecone przez kanton Zug z maja 2026 roku dostarcza istotnych argumentów: według analizy udokumentowanej w naszym artykule Kanton Zug: władze hamują polowania na lisy po opublikowaniu badania stosowane tam polowanie na podstawie patentu nie zmniejsza trwale liczebności lisów i nie ogranicza chorób dzikich zwierząt, ponieważ populacje poddane polowaniom równoważą straty większą liczbą potomstwa, wyższą przeżywalnością i imigracją. Komisja łowiecka kantonu Zug postanowiła w związku z tym nie promować już proaktywnie polowań na lisy. Więcej w dossier o lisie.

Presja łowiecka w czasie, gdy jelenie muszą oszczędzać energię

Jelenie szlachetne zimą obniżają częstość akcji serca, temperaturę obwodową ciała i tempo metabolizmu, aby przetrwać przy skąpym pożywieniu. Opisał to zespół wokół Waltera Arnolda w 2004 roku w «American Journal of Physiology». Ucieczka i dodatkowy ruch zwiększają zużycie energii i mogą zakłócać tę strategię oszczędzania. Dodatkowe polowanie w Ticino wyznacza dni łowieckie na tygodnie przed zimą, a przepisy same przewidują śnieg: przy silnych opadach śniegu można ustalić niższe granice wysokościowe lub przerwać polowanie. Na tej samej stronie urzędowej kanton publikuje dekret o strefach ciszy dla dzikich zwierząt. Co oznacza utrata matki dla cielęcia, WBW opracował na przykładzie z Gryzonii: Odstrzał specjalny w Gryzonii: chronione we wrześniu, wolne do odstrzału w grudniu.

Komentarz: Urząd zarządza hobby

Urząd, który w sezonie głównym sam liczy odstrzały karmiących matek bez cielęcia, widzi, jak liczba ta w ciągu roku rośnie z 87 do 110, i przewiduje to samo zezwolenie także w sezonie dodatkowym, nie działa z niewiedzy. Trzyma się przepisu, który dopuszcza odstrzał karmiących matek bez uprzedniego odstrzału cielęcia, a jako zaletę odnotowuje to, że myśliwi rekreacyjni nie muszą się przy tym obawiać błędnego odstrzału. Ile cieląt w ten sposób traci matkę i co się z nimi dzieje, tego nie podaje. Szwajcarska Ochrona Zwierząt uznała ten przepis w 2022 roku za naruszenie ustawy o ochronie zwierząt. IG Wild beim Wild podziela tę ocenę.

Naszym zdaniem ma to niewiele wspólnego z zarządzaniem dzikimi zwierzętami. Same wysokie liczby odstrzałów nie dowodzą, że osiągnięto zamierzony rozwój populacji i mniejsze szkody w lesie. Kanton musi mierzyć swoją metodę tymi celami i przejrzyście wykazywać jej skutki. Urząd, który na piśmie stwierdza, że wydajność odstrzału łowiectwa rekreacyjnego jest niemal na granicy możliwości, a mimo to ponownie zleca realizację planu odstrzału kilkuset strzelcom-amatorom, administruje hobby. W tym celu otwiera części federalnych obszarów chronionych, bez uzasadnienia dokłada polowanie na lisy i pozwala niepokoić zwierzęta nie-ludzkie w porze roku, w której są zdane na spokój. Naszym zdaniem kanton powinien też silniej uwzględniać, że samo łowiectwo rekreacyjne powoduje zakłócenia. Jaki udział ma ono w przebywaniu jeleni w lesie i w tamtejszych szkodach, pozostaje w dokumentach urzędu niewyjaśnione. Odszkodowania, przekraczające milion franków, płaci tymczasem kanton.

Najbardziej sprzeczne wydaje nam się podejście do wilka. Kanton uzasadnia wysokie odstrzały jeleni ochroną odnowienia lasu, a jednocześnie premiami za skuteczność wspiera odstrzał naturalnego drapieżnika jelenia. Jak te dwie ingerencje na siebie oddziałują i jaką rolę wilk ma odgrywać w kantonalnym zarządzaniu jeleniami, kanton powinien przedstawić w sposób zrozumiały.

Jako szef urzędu i jako właściwy kierownik departamentu Tiziano Putelli i Piero Marchesi ponoszą odpowiedzialność za doprowadzenie do zmiany tego zezwolenia. Dopóki ono obowiązuje, muszą wyjaśnić, dlaczego odstrzał karmiącej łani bez uprzedniego odstrzału cielęcia nadal jest w Ticino dozwolony.