Polowania na lisy: rząd berneński nie chce weryfikować dowodów

Wniosek złożył 3 grudnia 2025 roku radny Wielkiej Rady z ramienia GLP Casimir von Arx, poparty przez przedstawicieli SP, SVP, Zielonych, EVP i FDP.

Domagano się przeprowadzenia ograniczonego czasowo, naukowo nadzorowanego eksperymentu terenowego: w odpowiednim obszarze miano zbadać, jak całkowita lub częściowa rezygnacja z polowań na lisa rudego wpływa na populację lisów, zdrowie dzikich zwierząt, zdrowie publiczne, różnorodność biologiczną oraz rolnictwo.

Skala sprawy jest znaczna. Według federalnej statystyki łowieckiej w Szwajcarii zazwyczaj zabija się od 15’000 do 25’000 lisów rudych rocznie, w kantonie Berno jest to od 2’000 do 3’500 zwierząt. Jak podał pod koniec października 2025 roku dziennik «Berner Zeitung», większość z około 3’000 upolowanych bernskich lisów trafia następnie na śmietnik.

Siłą napędową tej inicjatywy jest prawnik Pascal Wolf, który zainicjował podobne wnioski w ponad dwunastu kantonach, koncentrujące się głównie na podważaniu naukowej konieczności polowań na lisy. Władze dotychczas często je odrzucały, ostatnio właściwa komisja lucerneńska, której postępowanie wildbeimwild.com krytycznie opisał. Zaangażowanie Wolfa oraz merytoryczne tło sprawy zostały również szczegółowo udokumentowane.

Uzasadnienie rządu kantonu

Rada Rządowa wnioskuje w uchwale z dnia 6 maja 2026 r. o odrzucenie wniosku. Jej argumentacja nie opiera się na danych, lecz na systematyce prawa łowieckiego: lis rudy jest zgodnie z federalnym prawem łowieckim gatunkiem dzikich zwierząt podlegającym polowaniu, jego populacja jest rozpowszechniona w całym kantonie i w żaden sposób niezagrożona. Ograniczenia w polowaniu można uzasadniać przede wszystkim ochroną gatunkową, która w tym przypadku nie ma zastosowania. Dlatego nie ma konieczności naukowego badania skutków rezygnacji z polowania na lisy.

Godny uwagi jest fragment sformułowany przez samą Radę Rządową: ponieważ gatunki niezagrożone mogą być wykorzystywane przez łowiectwo rekreacyjne, łowiectwo rekreacyjne jest „faktycznie celem samym w sobie" i nie musi spełniać wyraźnego zadania regulacyjnego. Tym samym rząd potwierdza akurat ten punkt, który łowiectwo rekreacyjne zazwyczaj publicznie kwestionuje.

Zasadnicza sprzeczność

Właśnie w tym miejscu tkwi słabość odpowiedzi. Wniosek pytał nie o to, czy lis jest zagrożony, lecz czy polowanie w ogóle spełnia przypisywane mu cele. Na to pytanie Rada Rządowa nie odpowiada. Główny sygnatariusz von Arx publicznie krytykuje to zresztą w Radio BeO, twierdząc, że rząd mija się z właściwym przedmiotem wniosku.

Naukowy stan wyjściowy wcale nie jest przy tym otwarty. Wścieklizna została w Szwajcarii wyeliminowana za pomocą szczepionek doustnych, a nie karabinu. Tasiemiec lisi można skutecznie ograniczać poprzez przynęty odrobaczające, podczas gdy polowanie uznaje się za nieodpowiednie do tego celu. Populacje lisów pozostają stabilne nawet przy silnej presji łowieckiej, ponieważ migracja i wyższa reprodukcja szybko wyrównują straty. Spadek liczebności rzadkich gatunków nauka przypisuje w przeważającej mierze utracie siedlisk i intensywnemu rolnictwu, a nie drapieżnikowi, jakim jest lis. Stan badań dotyczący opartego na dowodach zarządzania populacją lisów podsumował wildbeimwild.com.

Że rezygnacja z polowań jest praktycznie wykonalna, pokazuje spojrzenie za granicę kantonu. W kantonie Genewa polowanie dla osób prywatnych jest zakazane od 1974 roku, rocznie przeprowadza się jedynie do dwudziestu specjalnych odstrzałów zleconych przez władze. Luksemburg oszczędza lisa przez cały rok od 2015 roku. Także w Szwajcarii istnieją obszary wolne od polowań: w Szwajcarskim Parku Narodowym wszelkie polowania są zakazane od jego założenia w 1914 roku, lis jest tam, podobnie jak wszystkie inne gatunki, całkowicie chroniony, a liczne inne parki narodowe w Europie postępują tak samo. W żadnym z tych przypadków nie doszło do eksplozji liczebności populacji, wzrostu liczby chorób ani nadmiernych szkód. Często powtarzany argument, że model genewski jest nieprzenaszalny, nie wytrzymuje więc konfrontacji z faktami. Więcej na ten temat w dossier na temat Samoregulacja populacji zwierząt dzikich oraz w artykule o znęcaniu się nad zwierzętami podczas polowania na lisy.

Gdy polowanie sprzyja chorobom

Rozbieżność jest szczególnie widoczna w przypadku argumentu zdrowotnego łowiectwa rekreacyjnego. Wściekliznę zwalczono w Szwajcarii za pomocą szczepionkowych przynęt, a nie za pomocą strzelby. W przypadku tasiemca bąblowcowego lisiego czteroletnie badanie w rejonie Nancy pokazuje coś odwrotnego do oczekiwań: mimo znacznie zintensyfikowanego nocnego polowania na obszarze około 700 kilometrów kwadratowych, podczas którego liczba odstrzałów wzrosła o 35 procent, populacja lisów się nie zmniejszyła. Wskaźnik zarażenia pasożytem wzrósł na obszarze testowym z 40 do 55 procent, podczas gdy w obszarze porównawczym pozostał stabilny. Badanie nosi wymowny tytuł «An inappropriate paradigm» (Niewłaściwy paradygmat). Za skuteczne natomiast uznaje się przynęty odrobaczające, które w bawarskim powiecie Starnberg obniżyły ryzyko infekcji o 97 do 99 procent.

Także w przypadku kleszczy dowody przemawiają przeciwko odstrzałowi. Na obszarach o wysokiej aktywności drapieżników, takich jak lis i kuna domowa, gryzonie noszą wyraźnie mniej kleszczy, a te rzadziej są zarażone. Kto redukuje liczbę lisów, myśliwych na gryzonie, ten tym samym zwiększa ryzyko boreliozy i kleszczowego zapalenia mózgu, których liczba przypadków w Szwajcarii ostatnio osiągnęła rekordowe wartości. wildbeimwild.com pokazało, jak myśliwi rekreacyjni rozprzestrzeniają choroby oraz dlaczego łowiectwo rekreacyjne wręcz sprzyja chorobom.

Sprawa jest wyjątkowo delikatna, ponieważ Szwajcaria jest europejskim hotspotem bąblowicy wielojamowej. Przegląd opublikowany w 2025 roku w czasopiśmie «The Lancet Infectious Diseases» wykazał, że w latach 1997–2023 w całej Europie odnotowano 4207 przypadków bąblowicy wielojamowej, z czego około 68 procent przypadało na Niemcy, Francję, Austrię i Szwajcarię. W przeliczeniu na liczbę mieszkańców Szwajcaria zajmuje drugie miejsce, zaraz po Litwie. Postawienie w tej sytuacji na udowodnienie kontrproduktywny odstrzał zamiast na odrobaczanie jest trudne do uzasadnienia z punktu widzenia polityki zdrowotnej.

Kanton patentowy bez obowiązku rewiru

Dla właściwego zrozumienia sprawy ważne jest to, że Berno jest jednym z szesnastu kantonów systemu patentowego. Osoba posiadająca patent może polować na całym terytorium kantonu, bez odpowiedzialności za konkretny rewir. Z tego systemu nie da się wywnioskować, że myśliwi rekreacyjni poprzez odstrzał lisów spełniają jakiekolwiek kompleksowe zadanie pielęgnacyjne obejmujące cały obszar.

Co dalej

Odrzucenie przez Radę Rządową nie oznacza zakończenia sprawy. O losie wniosku zdecyduje teraz Wielka Rada, prawdopodobnie podczas sesji jesiennej w 2026 roku. Ponadpartyjne poparcie pokazuje, że wsparcie dla opartej na faktach weryfikacji polowań na lisy rośnie także poza klasycznymi kręgami ochrony zwierząt.

Źródła

• Kanton Berno, Rada Rządowa: RRB 446/2026 z 6 maja 2026 r., odpowiedź na wniosek 351-2025 «Próba rezygnacji z polowań na lisy» (nr sprawy 2025.GRPARL.1535)
• Ustawa federalna o łowiectwie oraz ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG, SR 922.0), art. 1, 3 i 5
• Federalna statystyka łowiecka: https://www.jagdstatistik.ch
• Federalny Urząd Zdrowia Publicznego (BAG), wścieklizna: https://www.bag.admin.ch/de/tollwut
• Berner Zeitung: «Kontrowersyjne polowania na lisy: większość z 3000 zastrzelonych zwierząt trafia do odpadów», 30.10.2025
• Baker P. J. i in. (2002): Wpływ brytyjskiego zakazu polowań na liczebność lisów
• Kämmerle J.-L. i in. (2019): Odstrzały na ograniczonych obszarach a liczebność lisa rudego
• König A. i in. (2019): Skuteczna długoterminowa kontrola tasiemca wielojamowego (Echinococcus multilocularis)
• Comte S. i in. (2017): «Zarządzanie tasiemcem wielojamowym poprzez odstrzał lisów: niewłaściwy paradygmat» (okolice Nancy, Francja)
• Hofmeester T. R. i in. (2017): Kaskadowy wpływ aktywności drapieżników na ryzyko chorób odkleszczowych, Proceedings of the Royal Society B
• The Lancet Infectious Diseases (2025): europejski przegląd dotyczący bąblowicy wielojamowej (Uniwersytet Medyczny w Wiedniu i in.)
• Przynęty odrobaczające w powiecie Starnberg (Bawaria): redukcja ryzyka infekcji o 97 do 99 procent
• Radio BeO: «Wielka Rada decyduje o eksperymencie z polowaniem na lisy», 18.5.2026