Kantonsraad geeft groen licht voor afschot van zwanen

De bescherming van zwanen wordt in Zwitserland versoepeld.

De Ständerat wil hun populaties reguleren voordat er conflicten ontstaan.

De Ständerat eist een versoepeling van de bescherming van zwanen. Hij heeft vandaag, op 14 juni 2016, een door de Nationalrat gewijzigde motie doorgestuurd naar de Bondsraad.

Hij sprak zich met 23 tegen 14 stemmen bij één onthouding uit voor de nieuwe versie. De Bondsraad krijgt daarmee de opdracht de knobbelzwaan in de federale jachtverordening op te nemen in de lijst van soorten waarvan de populaties mogen worden gereguleerd voordat er conflicten ontstaan.

Oorspronkelijk wilde de Ständerat eisen dat de knobbelzwaan als jaagbare diersoort zou worden ingedeeld. Voor bepaalde gebieden zouden maximumaantallen worden vastgesteld. Dat ging de Nationalrat echter te ver. Hij wijzigde de motie en koos voor een regeling die lijkt op die voor de Steenbok overeenkomt.

Zwanenpoep naar Bern dragen

Tegen de versoepeling verzette zich de partijloze Schaffhauser Ständerat Thomas Minder. Wilde dieren zijn geen pluchen knuffels en zwanen zijn niet alleen symbolen van de eeuwige liefde, stelde hij vast. Toch hebben ze bestaansrecht, “juist de zwaan met zijn majestueuze verschijning”.

Er is geen landelijk zwanenprobleem, zei Minder. Als in de kantons Nidwalden en Obwalden een paar zwanen op de akkers poep achterlaten, hoeft er niet meteen voor heel Zwitserland wetgeving te worden gemaakt. “De allerlaatste zwanenpoep naar Bern dragen is verkeerd.”

“Storm van verontwaardiging”

Nu al kunnen zwanen met een kantonale vergunning worden gereguleerd, gaf Minder verder te bedenken. Bovendien zijn er andere methoden dan afschieten, bijvoorbeeld het schudden van de eieren. Een ja op de motie zal een “storm van verontwaardiging” losmaken. Ook Werner Luginbühl (BDP/BE) waarschuwde voor “opstanden” onder de bevolking.

Milieuminister Doris Leuthard kon zich vinden in de gewijzigde motie. Ook zij stelde echter vast dat het een probleem is wanneer dieren alleen nog als schadeveroorzakers worden gezien. Of het nu om wolf, Lynx, Beer, Bever of zwaan gaat – de vraag moet zijn hoe het samenleven kan worden georganiseerd.

In de Nationalrat hadden de SP en de Groenen zich verzet tegen een versoepeling van de bescherming. Normaal gesproken veroorzaken de zwanen geen problemen, voerden zij aan. Veel sprekers gaven te bedenken dat het voeren het hoofdprobleem is, omdat dit een grote aantrekkingskracht heeft.

Geen natuurlijke vijanden

De motie was ingediend door de voormalige Nidwaldner CVP-Ständerat Paul Niederberger. De knobbelzwanen hebben zich bij gebrek aan natuurlijke vijanden en dankzij de wettelijke bescherming ongestoord vermenigvuldigd, betoogde hij. In Nidwalden is de populatie uit de hand gelopen. De dieren zijn aan sympathie kwijtgeraakt doordat ze weilanden en wandelpaden vervuilen met hun uitwerpselen.

Het dreigende gedrag van de zwanen kan wandelaars, fietsers en kinderen bang maken, hoorde men verder in de grote kamer. Ook ontstaan er conflicten met de boeren, omdat koeien het bevuilde gras niet meer willen eten of er ziek van worden.

De knobbelzwaan – de naam verwijst naar de zwarte knobbel boven de snavel – is van oorsprong niet inheems in Zwitserland. Volgens de Federaal Bureau voor Milieu werd hij in de 17e eeuw uitgezet in parkvijvers.

Onbegrip bij dierenbeschermers

De Alliance Animale Suisse toonde zich verontwaardigd. Het voornemen is ethisch en ook inhoudelijk onzinnig. Ook Schweizer Vogelschutz SVS/Bird Life Schweiz heeft er geen begrip voor. De 'versoepelde ingrepen' in de zwanenpopulatie vanwege een lokaal probleem zijn onnodig. Gematigde ingrepen tegen de zwanen in Nidwalden en Obwalden zijn al toegestaan en zullen in het voorjaar beginnen.

De controverse rond de knobbelzwaan komt voor de Zwitserse Dierenbescherming (STS) niet als een verrassing: veel beschermde soorten zijn de afgelopen jaren tot 'conflictsoorten' verklaard, schreef de STS in een brief aan de leden van de Urek. De Bondsstaat heeft inmiddels voor wolf, lynx, beer en bever concepten opgesteld die maatregelen tegen zogenaamd schadelijke individuele dieren voorzien, tot en met regulerende ingrepen in de populatie. De eis om de knobbelzwaan gemakkelijker te mogen reguleren is volgens de STS dan ook slechts de volgende logische stap om de bescherming van zo veel mogelijk wilde diersoorten te verminderen.

In Zwitserland leven afhankelijk van het seizoen tot 5.000 zwanen, waarvan 600 tot 700 paren hier nestelen; de soort wordt niet als bedreigd beschouwd. Toch zou dierenbeschermster Fellay het 'barbaars' vinden om de dieren af te schieten. Het is eerder aan de mens om zijn gedrag te veranderen. 'De zwanen mogen niet meer gevoerd worden.' Dat is namelijk de reden dat de dieren zich op voederplaatsen concentreren en daar ook hun schuwheid voor mensen verliezen, aldus dierenbeschermster Fellay.

Ook voor Michael Schaad van de Vogelwarte Sempach is de eerste stap bij het oplossen van een conflict dat er ter plaatse niet meer gevoerd wordt. Daardoor lossen lokale concentraties zich op. Ook hij noemt het versoepelen van de bescherming van de knobbelzwaan onnodig. Schaad vindt het bovendien overdreven om de knobbelzwaan af te schilderen als gevaar voor wandelaars, fietsers en kinderen, zoals Niederberger in zijn motie doet. 'Mensen moeten voldoende afstand houden tot de knobbelzwaan.' Zoals elk wild dier verdedigt ook de knobbelzwaan zichzelf of zijn jongen als men te dichtbij komt.

---

Gerelateerde dossiers en bijdragen:

• Dossier: Jachtwetten en controle
• Dossier: Jacht en dierenwelzijn
• Dossier: Jacht en biodiversiteit
• Dossier: Alternatieven voor de recreatieve jacht
• Dossier: jachtmythes
• Actief worden