Ile dzikich zwierząt jest rocznie zastrzelanych w Szwajcarii?

To, co brzmi jak abstrakcyjna liczba, to w rzeczywistości osobniki posiadające struktury społeczne, historię uczenia się i zdolność odczuwania cierpienia.

Kim są, ile ich jest i co te liczby oznaczają ekologicznie – pokazuje ten artykuł.

Liczby: co obejmuje Szwajcarska Statystyka Łowiecka

Szwajcarska Statystyka Łowiecka jest prowadzona przez Wildtier Schweiz na zlecenie Federalnego Urzędu ds. Środowiska (BAFU). Rejestruje liczby odstrzałów wszystkich gatunków łownych, w podziale na kantony. Najbardziej aktualne kompletne dane ogólnoszwajcarskie pochodzą z sezonu łowieckiego 2023 (kwiecień 2023 – marzec 2024), opublikowane w październiku 2024 roku. Uzupełnia je statystyka zwierzyny padłej – zwierząt znalezionych nie w wyniku łowiectwa rekreacyjnego, lecz z powodu wypadków drogowych lub innych przyczyn.

Wybrane liczby odstrzałów (sezon łowiecki 2023 i wartości porównawcze):

Gatunek	Odstrzał rocznie (ok.)	Trend
Kopytne (polowanie wysokogórskie)
Sarny	43’000–47’000	stabilny do lekko malejącego
Jelenie szlachetne	13’000–14’000	rosnący
Kozice	10’000–11’000	lekko malejący
dziki	5’000–10’000	silnie wahający się
Kozice alpejskie (koziorożce)	1’000–1’200	stabilny
drapieżnikom
Lisy rude	15’000–18’000	malejący
borsuków	2’500–3’500	stabilny
Kuny kamionki	1’500–2’000	stabilny
Kuny leśne	100–200	stabilny
Pozostałe ssaki
Świstaki	5’000–6’000	stabilny
Zające szaraki	1’500–1’700	malejący
Zające bielaki	600–900	malejący
Ptaki
Krukowate (wrona siwa, sójka, sroka)	10’000–15’000	stabilny
Kaczki (krzyżówka, cyraneczka, czernica i in.)	4’000–5’000	stabilny
Słonki	1’000–2’500	wahający się
Pozostałe ptaki (cietrzew, pardwa górska, kormoran, łyska, perkoz dwuczuby i in.)	2’000–3’000	stabilny
Regulacja gatunków chronionych
wilki	do 92 (2024/25)	gwałtownie rosnący

Źródła: Szwajcarska Statystyka Łowiecka (jagdstatistik.ch); Raport roczny Wildtier Schweiz 2024; BirdLife Schweiz; doniesienia medialne dotyczące regulacji wilków 2024/25

Ile dzikich zwierząt jest łącznie zabijanych?

Liczba «około 100 000 dzikich zwierząt», często podawana w mediach, obejmuje jedynie dwie największe kategorie: w roku łowieckim 2023 około 30 000 myśliwych rekreacyjnych zabiło około 76 000 dzikich kopytnych (sarna, jeleń szlachetny, kozica, dzik, koziorożec) oraz niemal 22 000 drapieżników (lis rudy, borsuk, kuna domowa, kuna leśna). Daje to łącznie około 98 000 zwierząt. W nagłówkach regularnie brakuje: świstaków (~5’500), zajęcy szaraków i bielaków (~2’300), krukowatych (~12’000), kaczek (~4’500), Słonki (~1’900) oraz innych gatunków ptaków (~2’500). Kategorie te są regularnie pomijane w oficjalnej komunikacji.

Jeśli zsumować wszystkie gatunki objęte polowaniami, oficjalna Federalna Statystyka Łowiecka rejestruje rocznie około 125’000 do 140’000 dzikich zwierząt zabitych przez łowiectwo rekreacyjne. BirdLife Schweiz oszacowało łączną liczbę za rok łowiecki 2019 na ponad 138’000. Wyższe oszacowanie w kierunku 150’000+ można uzasadnić, jeśli uwzględni się liczbę niezgłoszonych przypadków: postrzelone zwierzęta, które padają później (zwierzęta padłe z ranami postrzałowymi), niezgłoszone odstrzały oraz niecałkowicie rejestrowane odstrzały specjalne krukowatych. Według federalnej statystyki łowieckiej, samym w 2023 roku w całym kraju znaleziono 282 zwierzęta padłe z ranami postrzałowymi – co stanowi jedynie widoczny wierzchołek góry lodowej. Dossier: Łowiectwo w Szwajcarii – liczby, systemy i koniec pewnej narracji dostarcza pełnej podstawy danych.

Zwierzęta padłe: niewidzialne ofiary

Oprócz odstrzałów łowieckich istnieje tak zwane „zwierzęta padłe” – zwierzęta, które giną i są rejestrowane nie w wyniku łowiectwa rekreacyjnego, lecz na skutek innych działań człowieka. Największe kategorie:

• Ruch drogowy: Samych saren rejestruje się w Szwajcarii rocznie około 15’000 do 20’000 ofiar wypadków drogowych. W przypadku lisów, borsuków i jeży liczba niezgłoszonych przypadków jest jeszcze wyższa.
• Śmierć na torach: Szczególnie sarny i zające szaraki padają ofiarą kolizji z pociągami.
• Psy i koty: Swobodnie biegające psy i koty zabijają rocznie miliony dzikich ptaków i małych ssaków.
• Rolnictwo: Kosiarki zabijają rocznie dziesiątki tysięcy koźląt i zajęcy szaraków. Liczba niezgłoszonych przypadków jest wysoka.

Sumując odstrzały łowieckie i zwierzęta padłe, roczna antropogeniczna śmiertelność dzikich zwierząt w Szwajcarii przypuszczalnie przekracza 500’000 osobników. Liczba ta nie jest oficjalnie rejestrowana, lecz wynika z zestawienia różnych źródeł.

Rozwój na przestrzeni 10 lat: co mowia trendy

Spojrzenie na rozwój liczby odstrzałów na przestrzeni dziesięciu lat ujawnia interesujące wzorce:

Jelen szlachetny:Liczba odstrzałów w ciągu ostatnich dziesięciu lat wyraźnie wzrosła – z około 10 000 do ponad 13 000 rocznie. Odzwierciedla to ekspansję populacji jelenia, który po wytępieniu w XIX wieku i ponownym zasiedleniu w XX wieku obecnie wraca do wielu kantonów. Więcej na ten temat w dossier o jeleniu szlachetnym w Szwajcarii.

Kozica: Liczba odstrzałów lekko spada – z około 12 000 do poniżej 11 000. Populacje kozicy w niektórych regionach maleją, co odzwierciedla skumulowane czynniki stresowe, takie jak zmiana klimatu, presja rekreacyjna i łowiectwo. Dossier o kozicy w Szwajcarii analizuje te sytuacje.

Dzik: Liczba odstrzałów silnie się waha – od poniżej 5000 w latach o słabym urodzaju żołędzi do ponad 10 000 w latach obfitych. Łowiectwo nie podąża za dynamiką populacji – reaguje, zamiast sterować. To wyjaśnia, dlaczego populacja dzików nie spada mimo wysokiej liczby odstrzałów. Nasz dossier o dziku wyjasnia efekt tzw. „paradoksu łowieckiego”.

Zajac szarak: Zając szarak jest w Szwajcarii silnie zagrożony – jego populacja drastycznie się zmniejszyła. Mimo to jeszcze do niedawna był objęty polowaniami. Stopniowe wycofywanie się z polowań na zająca szaraka to rzadki przykład, w którym polityka łowiecka zareagowała na alarmujące wyniki badań naukowych. Dossier o zajacu szaraku opisuje, jak dlugo trwal ten krok.

Kantonalni liderzy: gdzie poluje się najintensywniej?

Nie wszystkie kantony polują z taką samą intensywnością. Statystykę zdominowały duże powierzchniowo kantony alpejskie i przedalpejskie:

• Gryzon: Zdecydowanie najbardziej intensywny pod względem łowiectwa kanton. Około jedna trzecia wszystkich odstrzałów jelenia szlachetnego w Szwajcarii przypada na Gryzonię. Wrześniowe polowanie wysokogórskie to największe wydarzenie łowieckie w Szwajcarii.
• Berno: Największy kanton pod względem powierzchni, odpowiednio wysoka liczba odstrzałów sarny i dzika.
• Valais: Istotny w zakresie odstrzałów kozicy i działań regulacyjnych dotyczących kozicy skalnej.
• Ticino: Wysoki poziom polowań na dziki, w tym stada przekraczające granicę z Włochami.

Na drugim końcu skali znajduje się Genewa, gdzie zarządzanie przejmują zawodowi strażnicy przyrody i gdzie nie prowadzi się łowiectwa rekreacyjnego. Liczba odstrzałów w Genewie jest minimalna i odbywa się wyłącznie przez personel zatrudniony przez państwo.

Chronione gatunki, które mimo to giną: rysie, orły, zające szaraki

Jeden z najciemniejszych rozdziałów szwajcarskiej statystyki łowieckiej: co roku zabijane są również zwierzęta objęte ścisłą ochroną. Dzieje się to poprzez:

• Odstrzały przez pomyłkę: Rysie w rzadkich przypadkach są mylone ze zwierzyną łowną i przypadkowo zastrzelone. Każdy taki przypadek ma znaczenie prawne – rys jest objęty ścisłą ochroną, a każdy utracony osobnik oznacza lukę w naturalnej regulacji.
• Kłusownictwo: Kłusownictwo jest w Szwajcarii poważnym problemem. Dossier o kłusownictwie i przestępczości łowieckiej w Szwajcarii dokumentuje znane przypadki i szacuje skalę zjawiska ukrytego.
• Zatrute przynęty: Szczególnie ptaki drapieżne, takie jak orzeł przedni i kania ruda, giną wskutek zatrutych przynęt wykładanych przez osoby chcące pozbyć się drapieżników.
• Amunicja ołowiana: Działa jeszcze po śmierci zwierzęcia – pozostałości ołowiu w wypatrzynach i nieodnalezionych zwłokach zwierząt zatruwają ptaki drapieżne, takie jak orły i kanie rude. Problem ten omawia dossier na temat amunicji ołowianej i trucizn środowiskowych.

Chybione strzały i ukryta skala poszukiwań

Nie każdy strzał zabija natychmiast. Szacunki krytyków łowiectwa, oparte na wypowiedziach doświadczonych myśliwych rekreacyjnych, wskazują, że na 10 upolowanych zwierząt przypada 1 do 2 zwierząt postrzelonych, które kryją się i są odnajdywane dopiero po wielogodzinnych lub wielodniowych poszukiwaniach – albo wcale.

Skala ukrytego zjawiska ma charakter strukturalny: kto postrzeli zwierzę i go nie znajdzie, ma motywację, by tego nie zgłaszać. Oficjalne statystyki obejmują wyłącznie odnalezione i zgłoszone zwłoki zwierząt. Zwierzęta, które ranne opuszczają teren łowiecki i giną gdzie indziej, nie pojawiają się w żadnej statystyce.

Szacunek: przy 130 000 zgłoszonych odstrzałach i ostrożnie przyjętym wskaźniku chybionych strzałów na poziomie 5 procent, oznaczałoby to około 6500 dodatkowych zwierząt rocznie, które giną wskutek ran – poza wszelką statystyką. To dolna granica. Niektórzy eksperci podają wyższe wskaźniki, zwłaszcza w przypadku polowań zbiorowych prowadzonych w złych warunkach pogodowych.

Ocena ekologiczna: co liczby mówią o stanie dzikich zwierząt?

Wildtier Schweiz, organizacja prowadząca statystykę łowiecką na zlecenie BAFU, sama stwierdza w swoich raportach: «Na podstawie statystyki łowieckiej nie można wyciągać wiarygodnych wniosków na temat stanu poszczególnych gatunków dzikich zwierząt».

To niezwykle samokrytyczne stwierdzenie. Oznacza ono: liczba odstrzałów w danym roku nic nie mówi o tym, czy populacja rośnie czy maleje, czy jest zdrowa czy zagrożona. Statystyka łowiecka mierzy to, co myśliwi rekreacyjni chcieli i mogli odstrzelić – a nie to, czego brakuje ekosystemowi lub co mu służy.

Dla rzetelnej oceny ekologicznej potrzeba by:

• Systematyczny monitoring dzikich zwierząt przy użyciu standaryzowanych metod liczenia
• Długoterminowe dane dotyczące gęstości i struktury populacji dla poszczególnych gatunków i regionów
• Niezależna ocena naukowa, nieprzeprowadzana przez instytucje powiązane z łowiectwem
• Powiązanie z danymi ekosystemowymi (roślinność, drapieżnictwo, zmiany klimatyczne)

Wszystko to w Szwajcarii w dużej mierze nie istnieje. Polityka łowiecka opiera się na liczbach odstrzałów bez wiarygodnej podstawy dotyczącej wielkości populacji – to fundamentalny problem przejrzystości.

Ile kosztuje spoleczenstwo jedno upolowane zwierze?

Łowiectwo przedstawiane jest często jako usługa bezkosztowa, a nawet przynosząca dochód: myśliwi rekreacyjni płacą za dzierżawę terenów łowieckich, kupują licencje i odciążają państwo. To, co ta kalkulacja pomija, to koszty zewnętrzne:

• Państwowe dofinansowanie funduszy odszkodowań za szkody łowieckie
• Koszty administracyjne nadzoru łowieckiego, strażników przyrody, kontroli
• Koszty następcze wypadków z udziałem dzikich zwierząt (szkody powypadkowe, usuwanie zwłok, koszty ubezpieczeń)
• Koszty wynikające ze zgryzania powodowanego presją łowiecką (zestresowane dzikie zwierzęta bardziej zgryzają las)
• Koszty zdrowia publicznego związane z narażeniem na ołów pochodzący ze spożycia dziczyzny

Dossier: Ile łowiectwo rekreacyjne naprawdę kosztuje Szwajcarię przelicza te pozycje i dochodzi do wniosku: patrząc z perspektywy całego społeczeństwa, łowiectwo rekreacyjne nie przynosi zysku finansowego – jest subsydiowanym zajęciem rekreacyjnym.

Sarna, kozica, borsuk: co odstrzały oznaczają dla poszczególnych gatunków?

Każdy gatunek reaguje inaczej na presję łowiecką. Krótki przegląd:

Sarna to najczęściej odstrzeliwane dzikie zwierzę w Szwajcarii. Przy 43 000–47 000 odstrzałów rocznie jest głównym obiektem łowiectwa niżowego. Mimo wysokich liczb odstrzałów populacja pozostaje stabilna – co sugeruje, że łowiectwo nie kontroluje dynamiki populacji, a jedynie jej towarzyszy. Więcej w Dossier Sarna w Szwajcarii.

Kozica jest symbolem łowiectwa wysokogórskiego w Szwajcarii. Najwięcej z 10 000–11 000 kozic odstrzeliwanych w całej Szwajcarii pochodzi z Gryzonii i Valais. Populacja w niektórych regionach spada – mimo, a może właśnie z powodu łowiectwa. Dossier o kozicy w Szwajcarii pokazuje, że mit nadmiernej populacji nie wytrzymuje konfrontacji z rzeczywistością.

Borsuk jest corocznie odstrzeliwany w liczbie około 2500–3500 osobników. Jest inżynierem ekosystemu: jego nory wykorzystywane są przez liczne inne gatunki zwierząt. Dossier: Borsuk w Szwajcarii pokazuje, jakie konsekwencje ekologiczne ma jego odstrzał.

Ptaki wodne są w Szwajcarii polowane na jeziorach i terenach podmokłych – mimo ich często złego stanu ochrony na poziomie europejskim. Dossier: Ptaki wodne w Szwajcarii opisuje sprzeczności między zobowiązaniami w zakresie ochrony gatunków a praktyką łowiecką.

Podsumowanie: przejrzystość zamiast samowoli statystyki łowieckiej

Szwajcarska statystyka łowiecka jest narzędziem administracji łowieckiej, a nie niezależnych badań nad dzikimi zwierzętami. Mierzy liczbę odstrzałów, a nie stan zdrowia populacji. Rejestruje to, co zostało zgłoszone, a nie liczbę przypadków nieujawnionych. I jest analizowana przez instytucje powiązane z łowiectwem.

Rzetelna ekologiczna ocena szwajcarskiego łowiectwa rekreacyjnego wymagałaby niezależnych badań nad dzikimi zwierzętami, przejrzystych danych o populacjach oraz debaty społecznej na temat tego, czy ponad 130 000 dzikich zwierząt zabijanych rocznie da się pogodzić z wartościami i prawem ochrony zwierząt obowiązującym w Szwajcarii. Ta debata wciąż nie miała miejsca.

Dalsze materialy na wildbeimwild.com:

• Dossier: Łowiectwo w Szwajcarii – liczby, systemy i koniec pewnej narracji
• Dossier: Sarna w Szwajcarii
• Dossier: Dzik w Szwajcarii
• Dossier: Kozica w Szwajcarii
• Dossier: Ptaki wodne w Szwajcarii
• Dossier: Zajac szarak w Szwajcarii
• Dossier: Jelen szlachetny w Szwajcarii
• Dossier: Borsuk w Szwajcarii

Więcej informacji na temat aktualnej polityki łowieckiej w Szwajcarii znajdziesz w naszym dossier na wildbeimwild.com.