Hoeveel wilde dieren worden jaarlijks in Zwitserland doodgeschoten?

Wat klinkt als een abstract getal, gaat over individuen met sociale structuren, leergeschiedenissen en het vermogen om te lijden.

Wie zij zijn, hoeveel het er zijn en wat deze cijfers ecologisch betekenen, laat dit artikel zien.

De cijfers: wat de Zwitserse jachtstatistiek registreert

De Zwitserse jachtstatistiek wordt bijgehouden door Wildtier Schweiz in opdracht van het Zwitserse Federale Bureau voor Milieu (BAFU). Zij registreert de afschotcijfers van alle bejaagbare soorten, uitgesplitst per kanton. De meest actuele volledige landelijke gegevens dateren uit het jachtjaar 2023 (april 2023 tot maart 2024), gepubliceerd in oktober 2024. Ze worden aangevuld met de valwildstatistiek – dieren die niet door de recreatieve jacht, maar door verkeer of andere oorzaken zijn omgekomen.

Geselecteerde afschotcijfers (jachtjaar 2023 en vergelijkingswaarden):

Diersoort	Afschot per jaar (ca.)	Trend
Hoefdieren (hoge jacht)
Reeën	43’000–47’000	stabiel tot licht dalend
Edelherten	13’000–14’000	stijgend
Gemzen	10’000–11’000	licht dalend
wilde zwijnen	5’000–10’000	sterk schommelend
Steenbokken	1’000–1’200	stabiel
predator
Rode vossen	15’000–18’000	dalend
Dassen	2’500–3’500	stabiel
Steenmarters	1’500–2’000	stabiel
Boommarters	100–200	stabiel
Overige zoogdieren
Marmotten	5’000–6’000	stabiel
Hazen	1’500–1’700	dalend
Sneeuwhazen	600–900	dalend
Vogels
Kraaiachtigen (zwarte kraai, Vlaamse gaai, ekster)	10’000–15’000	stabiel
Eenden (wilde eend, wintertaling, kuifeend e.a.)	4’000–5’000	stabiel
Houtsnippen	1’000–2’500	schommelend
Overige vogels (korhoen, sneeuwhoen, aalscholver, meerkoet, fuut e.a.)	2’000–3’000	stabiel
Regulering van beschermde soorten
Wolven	tot 92 (2024/25)	sterk stijgend

Bronnen: Zwitserse jachtstatistiek (jagdstatistik.ch); Wildtier Schweiz jaarverslag 2024; BirdLife Schweiz; mediaberichten over de wolvenregulering 2024/25

Hoeveel wilde dieren worden er in totaal gedood?

Het in de media vaak genoemde aantal van «ongeveer 100.000 wilde dieren» omvat slechts de twee grootste categorieën: in het jachtjaar 2023 schoten circa 30.000 recreatieve jagers ongeveer 76.000 wilde hoefdieren (ree, edelhert, gems, wild zwijn, steenbok) neer, evenals bijna 22.000 roofdieren (rode vos, das, steenmarter, boommarter). Dat komt neer op ongeveer 98.000 dieren. Wat daarbij in de krantenkoppen steevast ontbreekt: marmotten (~5.500), veld- en sneeuwhazen (~2.300), kraaiachtigen (~12’000), eenden (~4’500), Houtsnippen (~1.900) en andere vogelsoorten (~2.500). Deze categorieën worden in de officiële communicatie stelselmatig weggelaten.

Telt men alle bejaagbare soorten bij elkaar op, dan registreert de officiële Zwitserse Federale Jachtstatistiek jaarlijks ongeveer 125.000 tot 140.000 wilde dieren die door de recreatieve jacht worden gedood. BirdLife Schweiz becijferde het totaal voor het jachtjaar 2019 op meer dan 138.000. De hogere schatting richting 150’000+ valt te rechtvaardigen wanneer men het dark number meerekent: aangeschoten dieren die later bezwijken (aangereden of gewond wild met schotverwondingen), niet-gemelde afschoten en de niet volledig geregistreerde speciale afschoten bij kraaiachtigen. Volgens de federale jachtstatistiek werden alleen al in 2023 landelijk 282 dieren aangetroffen als gewond wild met schotverwonding – en dit vormt slechts het zichtbare topje van de ijsberg. Het Dossier Jacht in Zwitserland – cijfers, systemen en het einde van een narratief levert de volledige gegevensbasis.

Gewond en omgekomen wild: de onzichtbare slachtoffers

Naast de jachtafschoten is er het zogenaamde «gewond en omgekomen wild» – dieren die niet door de recreatieve jacht, maar door andere menselijke invloeden sterven en geregistreerd worden. De grootste categorieën:

• Wegverkeer: Alleen al bij het ree worden in Zwitserland jaarlijks circa 15.000 tot 20.000 verkeersdoden geregistreerd. Bij vossen, dassen en egels liggen de dark numbers nog hoger.
• Spoordood: Vooral reeën en veldhazen vallen ten prooi aan aanrijdingen met treinen.
• Honden en katten: Loslopende honden en katten doden jaarlijks miljoenen wilde vogels en kleine zoogdieren.
• Landbouw: Maaimachines doden jaarlijks tienduizenden reekalveren en veldhazen. Het dark number is hoog.

Telt men jachtafschoten en gewond/omgekomen wild bij elkaar op, dan overstijgt de jaarlijkse antropogene sterfte onder wilde dieren in Zwitserland vermoedelijk 500.000 individuen. Dit aantal wordt niet officieel geregistreerd, maar volgt uit het samenvoegen van verschillende bronnen.

Ontwikkeling over 10 jaar: wat de trends zeggen

Een blik op de ontwikkeling van de afschotcijfers over tien jaar onthult interessante patronen:

Edelhert: De afschotcijfers zijn de afgelopen tien jaar duidelijk gestegen – van ongeveer 10.000 naar meer dan 13.000 per jaar. Dit weerspiegelt een expansie van de edelhertpopulatie, die na de uitroeiing in de 19e eeuw en de herkolonisatie in de 20e eeuw nu naar veel kantons terugkeert. Meer hierover in het Dossier Edelhert in Zwitserland.

Gems: De afschotcijfers zijn licht dalend – van ongeveer 12.000 naar minder dan 11.000. De gemzenpopulaties nemen in sommige regio's af, wat klimaatverandering, recreatiedruk en jacht als opeenstapelende stressfactoren weerspiegelt. Het Dossier Gems in Zwitserland analyseert de situatie.

Wild zwijn: De afschotcijfers schommelen sterk – van minder dan 5.000 in slechte mastjaren tot meer dan 10.000 in mastrijke jaren. De jacht volgt de populatiedynamiek niet – ze reageert in plaats van te sturen. Dit verklaart waarom de populatie wilde zwijnen ondanks hoge afschotcijfers niet daalt. Ons Dossier over het wild zwijn legt het ‘jachtparadox’-effect uit.

Veldhaas: De veldhaas is in Zwitserland sterk bedreigd – de populaties zijn drastisch afgenomen. Toch werd hij tot enkele jaren geleden nog bejaagd. De geleidelijke terugtrekking uit de bejaging van de veldhaas is een zeldzaam voorbeeld waarin het jachtbeleid heeft gereageerd op alarmerende wetenschappelijke bevindingen. Het Dossier Veldhaas beschrijft hoe lang deze stap nodig had.

Kantonale koplopers: waar wordt het meest gejaagd?

Niet alle kantons jagen even intensief. De qua oppervlakte grote Alpen- en Voor-Alpenkantons domineren de statistiek:

• Graubünden: Verreweg het meest jachtintensieve kanton. Ongeveer een derde van alle edelhertafschoten in Zwitserland vindt plaats in Graubünden. De hoogseizoenjacht in september is het grootste jachtevenement van Zwitserland.
• Bern: Grootste kanton qua oppervlakte, met dienovereenkomstig hoge afschotcijfers voor ree en wild zwijn.
• Wallis: Belangrijk voor gemzenafschoten en beheersmaatregelen voor de steenbok.
• Ticino: Hoge wildzwijnenjacht, ook grensoverschrijdende kuddes uit Italië.

Aan het andere uiteinde van de schaal: Genève, waar professionele wildbeheerders het beheer overnemen en er geen recreatieve jacht plaatsvindt. De afschotcijfers in Genève zijn minimaal en gebeuren uitsluitend door door de overheid aangesteld personeel.

Beschermde soorten die toch sterven: lynxen, arenden, veldhazen

Een van de donkerste hoofdstukken van de Zwitserse jachtstatistiek: jaarlijks worden ook dieren gedood die onder strikte bescherming vallen. Dit gebeurt door:

• Verwisselingsafschot: In zeldzame gevallen worden lynxen aangezien voor bejaagbare dieren en per vergissing afgeschoten. Elk geval afzonderlijk is juridisch relevant – de lynx is streng beschermd, en elke verloren lynx betekent een gat in de natuurlijke regulatie.
• Stroperij: Stroperij is in Zwitserland een ernstig probleem. Dossier stroperij en jachtcriminaliteit in Zwitserland documenteert bekende gevallen en schat het dark number.
• Vergiftigd aas: Vooral roofvogels zoals steenarenden en rode wouwen sterven door vergiftigd aas dat wordt uitgelegd door personen die roofdieren uit de weg willen ruimen.
• Loden kogels: Ook na de dood nog werkzaam – resten van loodmunitie in ingewanden en niet teruggevonden kadavers vergiftigen roofvogels zoals arenden en rode wouwen. Het Dossier Loodmunitie en milieugifstoffen belicht dit probleem.

Misvangsten en het dark number van het naspeurwerk

Niet elk schot doodt onmiddellijk. Schattingen van jachtcritici, gebaseerd op uitspraken van ervaren recreatieve jagers en jaagsters, gaan ervan uit dat op elke 10 gedode dieren 1 tot 2 dieren komen die worden aangeschoten, zich verschuilen en pas na uren- of dagenlang naspeurwerk – of helemaal niet – worden gevonden.

Het dark number is structureel: wie een dier aanschiet en het niet terugvindt, heeft er belang bij dit niet te melden. De officiële statistieken bevatten alleen teruggevonden en gemelde kadavers. Dieren die gewond het jachtgebied verlaten en elders sterven, verschijnen in geen enkele statistiek.

Een schatting: bij 130.000 gemelde afschotten en een conservatief foutpercentage van 5 procent zou dat neerkomen op ongeveer 6.500 extra dieren per jaar die gewond sterven – buiten elke statistiek om. Dit is een ondergrens. Sommige deskundigen noemen hogere percentages, met name voor drijfjachten bij slecht weer.

Ecologische beoordeling: wat zeggen de cijfers over de toestand van de wilde dieren?

Wildtier Schweiz, de organisatie die in opdracht van het BAFU de jachtstatistiek bijhoudt, stelt in haar eigen rapporten: «Op basis van de jachtstatistiek kunnen geen betrouwbare conclusies worden getrokken over de toestand van de wildtiersoorten.»

Dat is een opmerkelijk zelfkritische uitspraak. Ze betekent: het aantal afschoten in een jaar zegt niets over de vraag of een populatie toe- of afneemt, of ze gezond of bedreigd is. De jachtstatistiek meet wat de recreatieve jagers wilden en konden schieten – niet wat het ecosysteem mist of ten goede komt.

Voor een echte ecologische beoordeling zou het volgende nodig zijn:

• Systematische monitoring van wilde dieren met gestandaardiseerde telmethoden
• Langetermijngegevens over populatiedichtheid en -structuur per soort en regio
• Onafhankelijke wetenschappelijke evaluatie, niet door jachtgerelateerde instellingen
• Koppeling met ecosysteemgegevens (vegetatie, predatie, klimaatverandering)

Dit alles ontbreekt in Zwitserland grotendeels. Het jachtbeleid is gebaseerd op afschotcijfers zonder betrouwbare populatiebasis – een fundamenteel transparantieprobleem.

Wat kost een gedood dier de samenleving?

De jacht wordt vaak voorgesteld als een gratis of zelfs inkomsten genererende dienst: recreatieve jagers betalen jachtpachten, kopen vergunningen en ontlasten de staat. Wat deze berekening weglaat, zijn de externe kosten:

• Staatlijke subsidiëring van fondsen voor wildschade
• Beheerskosten voor jachttoezicht, wildbeheerders, controle
• Vervolgkosten van wildongevallen (schade, berging, verzekeringskosten)
• Kosten door jachtgeïnduceerde vraatdruk (gestresste wilde dieren verbijten meer bos)
• Kosten voor de volksgezondheid door loodblootstelling via consumptie van wildvlees

Het Dossier Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost rekent deze posten door en komt tot de conclusie: maatschappelijk gezien is de recreatieve jacht geen financiële winst, maar een gesubsidieerde vrijetijdsbesteding.

Ree, gems, das: wat betekenen de afschoten voor de afzonderlijke soorten?

Elke soort reageert anders op jachtdruk. Korte inzichten:

Het ree is het meest geschoten wilde dier van Zwitserland. Met 43.000 tot 47.000 afschoten per jaar is het het belangrijkste doelwit van de laagjacht. Ondanks het hoge aantal afschoten blijft de populatie stabiel – wat erop wijst dat de jacht de populatiedynamiek niet stuurt, maar er slechts naast staat. Meer in het Dossier Het ree in Zwitserland.

De gems is een symbool van de hoogjacht in Zwitserland. In Graubünden en Wallis worden de meeste van de landelijk 10.000 tot 11.000 gemzen gedood. De populatie is in sommige regio's afnemend – ondanks of vanwege de jacht. Het Dossier Gems in Zwitserland toont dat de mythe van overpopulatie geen stand houdt tegen de realiteit.

De das wordt jaarlijks bejaagd met ongeveer 2.500 tot 3.500 individuen. Hij is een ecosysteemingenieur: zijn burchten worden door talrijke andere diersoorten gebruikt. Het Dossier Das in Zwitserland laat zien welke ecologische gevolgen het afschieten ervan heeft.

Watervogels worden in Zwitserland bejaagd op meren en waterrijke gebieden – ondanks hun vaak slechte staat van instandhouding op Europees niveau. Het Dossier Watervogels in Zwitserland beschrijft de tegenstrijdigheden tussen soortbeschermingsverplichtingen en de jachtpraktijk.

Conclusie: Transparantie in plaats van eigenrichting van de jachtstatistiek

De Zwitserse jachtstatistiek is een instrument van het jachtbeheer, niet van onafhankelijk onderzoek naar wilde dieren. Ze meet afschot, niet de gezondheid van populaties. Ze registreert wat gemeld wordt, niet het aantal ongemelde gevallen. En ze wordt geanalyseerd door instellingen die nauw verbonden zijn met de jacht.

Een eerlijke ecologische beoordeling van de Zwitserse recreatieve jacht zou onafhankelijk onderzoek naar wilde dieren, transparante populatiegegevens en een maatschappelijk debat vereisen over de vraag of meer dan 130.000 jaarlijks gedode wilde dieren verenigbaar zijn met de waarden en het dierenbeschermingsrecht van Zwitserland. Dat debat blijft uit.

Meer inhoud op wildbeimwild.com:

• Dossier: Jacht in Zwitserland – cijfers, systemen en het einde van een narratief
• Dossier: Het ree in Zwitserland
• Dossier: Het wilde zwijn in Zwitserland
• Dossier: De gems in Zwitserland
• Dossier: Watervogels in Zwitserland
• Dossier: De haas in Zwitserland
• Dossier: Het edelhert in Zwitserland
• Dossier: De das in Zwitserland

Meer achtergrondinformatie over het actuele jachtbeleid in Zwitserland vind je in ons dossier op wildbeimwild.com.