Hoogzitten in Zwitserland: rechtspositie, vergunningsplicht en problemen

Illegale bouwwerken in het bos: hoogzitten zonder vergunning.

Redactie Wild beim Wild — 19 april 2026

Honderden hoogzitten staan zonder vergunning in Zwitserse bossen, hoewel het bouw- en bosrecht een goedkeuring voorschrijft.

Hoogzitten zijn vaste of mobiele jachtinrichtingen van waaruit hobbyjagers op wilde dieren wachten en schieten. Ze zijn het meest zichtbare symbool van de jachtinfrastructuur in openbare bossen. Veel ervan zijn niet gemarkeerd, soms bouwvallig en vormen een risico voor boswandelaars. De handhaving door gemeenten en kantons blijft grotendeels uit.

Wat is een hoogzit?

De term «hoogzit» omvat een breed scala aan jachtbouwwerken: van eenvoudige houten ladders met een plank als zitvlak tot uitgebreide overdekte schuilhutten met verwarmingselementen, ligvlakken, camouflagenetten en vaste funderingen. Wat ze allemaal gemeen hebben, is de functie: de hobbyjager zit verhoogd boven de grond en observeert wildwissels, open plekken of bosranden. Het schot komt van boven, wat gunstigere schiethoeken mogelijk maakt.

De aanzitjacht is een van de meest voorkomende jachtvormen in Zwitserland en Midden-Europa. Hoogzitten vormen de centrale infrastructuur ervan. Ze veranderen openbare bossen in permanente jachtinstallatiezones, vaak zonder medeweten van het publiek, de gemeenten en de boseigenaren.

Wat zegt het Zwitserse recht?

Hoogzitten gelden bouwrechtelijk als bouwwerken en vallen onder de federale wet op de ruimtelijke ordening (RPG), de kantonale boswet en het gemeentelijke bouwrecht. De rechtspositie verschilt per kanton, maar het grondbeginsel is uniform: bouwwerken buiten de bouwzones hebben een ontheffingsvergunning nodig.

Enkele voorbeelden: In het kanton Bern is voor vast gemonteerde of in bomen aangebrachte hoogzitten een uitzonderingsvergunning op grond van artikel 24 RPG vereist; eenvoudige, mobiele ladderzitten die na de hobbyjacht worden verwijderd, zijn vergunningsvrij. In het kanton Thurgau bepaalt paragraaf 15 van de boswet dat bouwvergunningen door het kantonale bosbeheer moeten worden getoetst. In het kanton Glarus legt een kantonale informatiebrochure eisen vast. In Uri worden bouwwerken buiten bouwzones streng getoetst.

De toestemming van de grondeigenaar (in openbare bossen vaak de gemeente of de burgergemeente) volstaat op zichzelf niet. Er is een bouwrechtelijke vergunning nodig.

Hoeveel hoogzitten staan er illegaal in het bos?

Een onderzoek van de «Beobachter» uit 2009 documenteerde honderden niet-vergunde hoogzitten in Zwitserse bossen. Een landelijke inventarisatie bestaat tot op heden niet. Noch de bond noch de kantons voeren een volledig, openbaar toegankelijk register van alle hoogzitten met gegevens over locatie, materiaal, bouwjaar, vergunningsstatus en verantwoordelijken.

Het dossier ansitzjacht stelt vast dat de situatie sinds 2009 structureel onveranderd is gebleven. Gemeenten, bosbeheerdiensten en jachtautoriteiten reageren nauwelijks, omdat de bevoegdheden onduidelijk zijn, de middelen ontbreken en de politieke bereidheid voor conflicten met jachtgezelschappen gering is.

Welke veiligheidsrisico's gaan er van hoogzitten uit?

Niet-vergunde, ongemarkeerde en niet-onderhouden hoogzitten vormen voor wandelaars in het bos een reëel veiligheidsrisico. Oude houtconstructies met mosbegroeiing en rotschade kunnen onder belasting instorten. Aangezien hoogzitten noch gemarkeerd noch geïnventariseerd zijn, bestaat er geen systematische onderhoudsplicht en geen verantwoordelijke die in geval van schade duidelijk aanwijsbaar zou zijn.

Daar komt het eigenlijke jachtrisico bij: hoogzitten worden overwegend in de ochtend- en avondschemering en 's nachts gebruikt, wanneer wilde dieren actief zijn. Bij slechte lichtomstandigheden, mist, kou en vermoeidheid komen verkeerde identificaties en misschoten vaker voor. Jachtongevallen in Zwitserland documenteert dat een aanzienlijk deel van de jachtongevallen ontstaat in situaties die als gecontroleerd gelden, waaronder ansitzjachten.

Wat betekenen hoogzitten voor wilde dieren?

Hoogzitten zijn niet ongevaarlijk voor wilde dieren. Ze zijn verbonden met voederplekken, dus plaatsen waar wilde dieren worden gelokt om schoten mogelijk te maken. Deze voederplekken worden ingezet in kwetsbare habitats, beschermde gebieden en rustzones en verstoren het natuurlijke trekgedrag van de dieren. Wilde dieren leren bepaalde plaatsen met gevaar te verbinden en vermijden gebieden die ze zouden nodig hebben voor voedsel, rust en voortplanting.

Jacht en dierenwelzijn toont aan dat het nazoekpercentage, dus het aandeel dieren dat na een schot moet worden opgespoord omdat ze niet meteen dood neervallen, ook bij de aanzitjacht tussen de 35 en 65 procent ligt. «Gecontroleerd» betekent niet «nauwkeurig» of «dierenwelzijnsconform».

Hoe verloopt de handhaving in de praktijk?

De handhaving is zwak. Gemeenten en kantons treden zelden op eigen initiatief op tegen niet-vergunde hoogzitten. Er zijn geen afbraaktermijnen, geen automatische sancties en geen aansprakelijkheidsregels die duidelijk bij de houder van de jachtvergunning zouden liggen. Jachtwetten en controle verklaart de structurele reden: het jachttoezicht is in Zwitserland grotendeels een zelftoezicht. Wie de hobbyjagers moet controleren, maakt vaak zelf deel uit van de jachtwereld.

Dit is geen loutere overtreding. Wanneer openbare bossen worden behandeld als private jachtinfrastructuur zonder dat het publiek wordt geïnformeerd, wandelaars zich in de buurt van hoogzitten ophouden en de staat niet ingrijpt, schendt dat het recht op ongestoord gebruik van openbare ruimtes. Jacht en mensenrechten behandelt dit aspect.

Zijn hoogzitten een symbool voor een groter probleem?

Hoogzitten zijn een concreet voorbeeld van een algemener verschijnsel: de hobbyjacht eist openbare ruimtes op als jachtinfrastructuur, zonder transparante wettelijke grondslag, zonder onafhankelijk toezicht en zonder het publiek te informeren. Inleiding tot de jachtkritiek beschrijft deze toestand als een structureel belangenconflict: jachtverenigingen en jachtautoriteiten zijn te vaak dezelfde actoren.

Het recht is duidelijk: hoogzitten in het openbare bos zonder vergunning zijn illegaal. Dat deze toestand sinds decennia wordt getolereerd, toont het machtsverschil ten gunste van de georganiseerde jachtlobby, ten koste van het publiek, de boseigenaren en de wilde dieren.

Wat eisen vakmensen en dierenwelzijnsorganisaties?

De eisen zijn concreet en juridisch onderbouwd: ten eerste een volledig, openbaar register van hoogzitten in elke kanton met gegevens over locatie, materiaal, bouwjaar, vergunningsstatus en de verantwoordelijke houder van de jachtvergunning. Ten tweede een bindende overgangstermijn waarbinnen alle vergunningsloze hoogzitten ofwel achteraf vergund ofwel afgebroken worden. Ten derde een automatische sloopplicht voor hoogzitten die gedurende meer dan twee jachtseizoenen niet gebruikt zijn of waarvan de vergunning is verlopen. Ten vierde een verbod op voederplaatsen in beschermde gebieden, rustzones en kwetsbare habitats.

Modelteksten voor jachtkritische initiatieven bieden concrete aanknopingspunten voor parlementaire initiatieven in kantonsraden.

Conclusie

Hoogzitten staan met honderden zonder vergunning in Zwitserse bossen. Het recht is eenduidig: ze zijn vergunningsplichtig. De handhaving ontbreekt. Zolang er geen landelijk register, geen sloopplicht en geen onafhankelijke controle bestaat, worden openbare bossen als private jachtinfrastructuur gebruikt, ten koste van het publiek, de natuur en de veiligheid van alle bosgebruikers. De politieke wil om bestaand recht af te dwingen moet door gemeenten en kantons worden geëist.