Wpływ chowu przemysłowego na rozprzestrzenianie się ptasiej grypy

Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) między grudniem 2024 a marcem 2025 roku w 31 krajach europejskich wykryto 743 wysoce zjadliwe wirusy ptasiej grypy.

Wspólnie z Europejskim Urzędem ds. Bezpieczeństwa Żywności ECDC oświadczyło ponadto, że w 2024 roku wirus ptasiej grypy był w stanie zainfekować gatunki zwierząt, które wcześniej nie były przez niego atakowane. Ponadto 34 jego mutacje zostały sklasyfikowane jako potencjalnie zdolne do przenoszenia się na ludzi.

To niepokojące liczby, a sytuacja jest jeszcze gorsza, gdy weźmie się pod uwagę liczbę zgonów spowodowanych przez ptasią grypę. Od 2021 roku z powodu wirusa uśmiercono ponad 280 milionów ptaków, co skłoniło The Guardian do nazwania jej „zapomnianą epidemią”. Liczba ofiar będzie dalej rosnąć, jeśli wkrótce nie zostaną podjęte działania prewencyjne – a istnieje jasny punkt wyjścia do takich działań.

Chów przemysłowy a jego związek z ptasią grypą

Przemysłowy chów ptaków hodowlanych odgrywa prawdopodobnie największą rolę w powstawaniu i globalnym rozprzestrzenianiu się ptasiej grypy.

Niektóre z warunków, w jakich zazwyczaj trzymane są ptaki hodowlane, przyczyniające się do ich podatności na choroby takie jak ptasia grypa oraz do jej rozprzestrzeniania się w stadach, to:

• Zanieczyszczone warunki życia: „kurniki brojlerskie”, w których hoduje się kurczaki rzeźne, zwykle nie są czyszczone ze ściółki aż do momentu, gdy zwierzęta są zabierane do rzeźni, co oznacza, że często muszą żyć tygodniami we własnych odchodach. Niezliczone kury nioski spędzają swoje życie także w tzw. „klatkach wzbogaconych”, wyposażonych w druciane podłogi, które są niebezpieczne i często niehigieniczne.
• Wysoka gęstość obsady: w gospodarstwach przemysłowych ogromna liczba ptaków jest stłoczona w tej samej przestrzeni. Kurczaki selektywnie hodowane pod kątem szybkiego wzrostu wytwarzają dużo ciepła ciała, co w połączeniu z brudnym otoczeniem może prowadzić do wysokiego poziomu amoniaku i innych szkodliwych gazów. Wiele kur niosek w UE trzymanych jest w ciasnych klatkach w przepełnionych kurnikach, gdzie nie mają nawet dość miejsca, by się obrócić lub rozłożyć skrzydła.
• Problemy fizyczne spowodowane selektywną hodowlą: większość kurczaków hodowanych na mięso jest selektywnie krzyżowana pod kątem „szybkiego wzrostu”, z organizmami zaprogramowanymi na wzrost, a nie na prowadzenie zdrowego życia z silnym układem odpornościowym. Ich ciała są poddawane ogromnej presji.
• Stres i dyskomfort: stale otoczony innymi ptakami, w pomieszczeniach pełnych hałasu i pozbawionych naturalnych cykli światła, przemysłowo hodowany kurczak lub kura nioska nie ma szans na zdrowe czy naturalne życie, co jeszcze bardziej osłabia jego układ odpornościowy.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności przyznaje, że „czynniki stresogenne i złe warunki hodowli mogą prowadzić do zwiększonej podatności zwierząt na choroby zakaźne”. Mimo to miliardy ptaków, w tym aż 95% kurczaków rzeźnych w UE, spędzają swoje życie w potwornych warunkach, a ich liczba rośnie z roku na rok. Jeśli ten sektor będzie nadal rozwijał się w ten szkodliwy sposób, logiczne jest, że pojawią się kolejne mutacje ptasiej grypy i innych chorób.

Jakie są koszty ptasiej grypy dla społeczeństwa?

Około 75% nowo pojawiających się chorób zakaźnych ma charakter zoonotyczny. Ponad 36% chorób zoonotycznych, które pojawiły się w latach 1940–2004, było związanych ze zwierzętami hodowanymi na potrzeby produkcji żywności.

Wybuch ptasiej grypy naraża rolników na ogromną presję finansową, podczas gdy pracownicy są narażeni na ryzyko zarażenia się wirusem i utraty pracy. Trzymanie ptaków w systemach przemysłowych jest nie tylko okropne dla dobrostanu zwierząt, ale też po prostu nie ma sensu dla ludzi. Odbija się to na zdrowiu publicznym, zrównoważonym rozwoju i bezpieczeństwie zatrudnienia.

Przyszłość poza ptasią grypą: droga naprzód

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała rolę zwierząt w powstawaniu i rozprzestrzenianiu się chorób w pierwszym projekcie swojego porozumienia pandemicznego.

Jak podaje World Federation for Animals, projekt porozumienia WHO koncentruje się przede wszystkim na zapobieganiu pandemiom i stwierdza, że strony muszą podjąć działania w celu zwalczania czynników napędzających choroby zakaźne „na styku człowieka, zwierząt i środowiska”. „Zajmując się pierwotnymi przyczynami rozprzestrzeniania się, takimi jak chów przemysłowy, handel dziką fauną, wylesianie i słaby dobrostan zwierząt” – czytamy w artykule – „możemy wreszcie zacząć zwalczać pandemie, zanim one powstaną”.

Takich kroków nie należy podejmować w oderwaniu od innych działań. Decydenci polityczni UE muszą również wprowadzić środki na rzecz dobrostanu zwierząt, aby zminimalizować ryzyko ptasiej grypy i innych pandemii. Decydenci mogą natychmiast podjąć szereg działań, aby zwalczyć wirusa u źródła. W całej Europie należy wprowadzić systemy chowu bezklatkowego oraz ustalić rygorystyczne limity gęstości obsady dla wszystkich zwierząt hodowlanych. Ponadto w przypadku kurczaków rzeźnych do hodowli powinny być dopuszczane wyłącznie wolniej rosnące, bardziej dostosowane do potrzeb gatunkowych rasy, ponieważ mogą one żyć znacznie bardziej odpornie i zdrowo niż ich szybko rosnący odpowiednicy.

Decydenci polityczni nie mogą dłużej odkładać wdrożenia standardów poprawiających dobrostan zwierząt. Jeśli takie środki nie zostaną uwzględnione podczas przeglądu przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt przez Komisję Europejską, koszty dla ludzi i zwierząt mogą być katastrofalne: od eskalacji kryzysu ptasiej grypy po możliwość wybuchu nowych pandemii, które czają się tuż za rogiem.