Ukraińska prokuratura po raz pierwszy postawiła przed sądem sprawcę zbrodni przeciwko środowisku

Prokuratura w Chersoniu postawiła zarzuty mianowanemu przez Rosję kierownikowi rezerwatu biosfery Askania-Nowa w związku z nielegalnym wywozem rzadkich i szczególnie chronionych zwierząt do Rosji.

W wyniku nielegalnych transferów z terytorium Ukrainy usunięto łącznie siedem zwierząt chronionych w rezerwacie. Ta sprawa stanowi precedens w skali światowej i pokazuje, że zbrodnie przeciwko środowisku popełnione podczas wojny nie pozostaną bezkarne.

Wydział ds. przestępstw przeciwko środowisku Prokuratury Generalnej oraz prokuratura obwodowa w Chersoniu rozpoczęły dochodzenie w tej sprawie przy wsparciu Environmental Mobile Justice Team z Global Rights Compliance. Po rosyjskiej okupacji Askanii-Nowej, rezerwatu biosfery chronionego przez UNESCO, rezerwat został bezprawnie zarejestrowany na nowo zgodnie z prawem rosyjskim, a prawowita ukraińska administracja została zastąpiona. 1 grudnia 2023 r. nowa administracja, bez zgody Ukrainy, nielegalnie przetransportowała rzadkie i zagrożone zwierzęta (które mimo bezprawnej rerejestracji pozostają własnością Ukrainy) do kontrolowanych przez Rosję zoo. Wśród przetransportowanych zwierząt znalazły się zebry Chapmana, żubry amerykańskie, konie Przewalskiego oraz jeleń Davida, który zginął podczas transportu.

Zgodnie z międzynarodowym prawem humanitarnym Rosja jako mocarstwo okupacyjne musi przestrzegać ukraińskiego ustawodawstwa, w tym statusu ochronnego Askanii-Nowej. Artykuł 55 Konwencji haskiej dotyczącej praw i zwyczajów wojny lądowej z 1907 r. zezwala okupantowi na działanie jedynie jako tymczasowy zarządca mienia, a nie jako jego właściciel. Ponadto artykuł 56 zakazuje niszczenia lub konfiskowania obiektów poświęconych sztuce i nauce, przyznając Askanii-Nowej szczególną ochronę.

Zbrodnia wojenna grabieży dotyczy nie tylko rabunku artefaktów czy mienia cywilów, ale obejmuje również naturalne bogactwa Ukrainy. Bezprawny wywóz tych chronionych zwierząt stanowi bezpośrednie naruszenie międzynarodowego prawa humanitarnego i musi zostać ścigany karnie – powiedziała Nataliia Pavlovych, doradczyni prawna i zastępczyni kierownika zespołu Environment MJT w Global Rights Compliance.

Podejrzanym w tej sprawie jest Dmytro Meszeriakow, mianowany przez Rosję kierownik Askanii-Nowej, odpowiedzialny za zorganizowanie przemieszczenia chronionych zwierząt z naruszeniem prawa międzynarodowego.

Podczas gdy zbrodnie wojenne, takie jak grabież czy niszczenie dziedzictwa kulturowego, były już ścigane przed sądami krajowymi i trybunałami międzynarodowymi, jest to pierwszy przypadek, gdy zarzuty karne dotyczące wyłącznie szkód środowiskowych spowodowanych wojną na obszarze chronionym trafiły do sądu. Wspierana przez GRC sprawa Ukrainy stanowi wyraźny sygnał, że niszczenie środowiska traktowane jest z taką samą powagą jak inne zbrodnie wojenne.

„Wszczynając to postępowanie, prokuratorzy zaczynają wypełniać tę lukę, jednocześnie wysyłając sygnał, że szkody środowiskowe wyrządzone podczas wojny nie pozostaną dłużej bezkarne. Są w awangardzie tworzenia precedensów w tej dziedzinie prawa” – dodała Donna Cline, kierowniczka zespołu Environment MJT w Global Rights Compliance.

Mobile Justice Team GRC jest częścią Atrocity Crimes Advisory (ACA) Group dla Ukrainy. ACA to wielostronna inicjatywa powołana przez Stany Zjednoczone, Unię Europejską i Wielką Brytanię w celu wsparcia ukraińskich organów ścigania i prokuratorów w prowadzeniu dochodzeń i ściganiu zbrodni międzynarodowych popełnionych podczas pełnoskalowej wojny.