Trydent zezwala na łowy z łuku na dziki – wobec problemu, który sami hobby-myśliwi stworzyli

Północnowłoski region Trydent chce od 2027 roku zezwolić na łowiectwo łukowe na dziki, aby ograniczyć rosnącą populację.

To, co sprzedaje się jako nowoczesny środek regulacyjny, w rzeczywistości jest kolejnym krokiem w błędnym kole, które samo łowiectwo rekreacyjne wprawiło w ruch. Bo zalew dzików we Włoszech nie jest zjawiskiem naturalnym, lecz w znacznej mierze wynikiem ingerencji łowieckich.

Myśliwi rekreacyjni sami wprowadzili dziki

Źródło włoskiego zalewu dzików tkwi w łowiectwie rekreacyjnym. Ponieważ rodzima populacja na początku XIX wieku mocno się skurczyła, myśliwi rekreacyjni celowo sprowadzili większe, bardziej płodne dziki z Węgier i innych krajów Europy Wschodniej i wypuścili je, aby móc nadal polować. Te wschodnioeuropejskie zwierzęta zasadniczo różnią się od pierwotnie rodzimego we Włoszech gatunku.

Podczas gdy samica rodzimego włoskiego dzika rodziła średnio tylko dwa do czterech młodych, wschodnioeuropejska forma rodzi osiem do dziesięciu warchlaków rocznie i osiąga dojrzałość płciową już w wieku sześciu miesięcy. Wynikiem tego motywowanego łowiecko krzyżowania jest populacja, która rozmnaża się w zawrotnym tempie i dziś szacowana jest we Włoszech na ponad milion zwierząt. W ciągu dwóch dekad liczba ta więcej niż się podwoiła.

Ironia jest oczywista i nazywana wprost nawet we włoskich mediach: to myśliwi rekreacyjni spowodowali tę plagę. Kto dziś chce zwalczać dziki jeszcze większą liczbą i jeszcze nowszymi metodami łowieckimi, zwalcza problem, który bez łowiectwa rekreacyjnego w tej postaci w ogóle by nie istniał.

Dlaczego odstrzał może wręcz napędzać rozmnażanie

Błędne przekonanie, że więcej łowiectwa rekreacyjnego automatycznie oznacza mniej dzików, utrzymuje się uporczywie, mimo że biologia dzikich zwierząt pokazuje zupełnie inny obraz. Dziki reagują na wysoką presję łowiecką zwiększoną reprodukcją. Ten kompensacyjny efekt to naturalny mechanizm wyrównawczy: gdy populacja zostaje silnie przetrzebiona, pojawia się wcześniejsza dojrzałość płciowa i liczniejsze mioty.

Do tego dochodzi struktura społeczna watahy. Doświadczona przewodnicząca stada reguluje rytm rozrodczy grupy i hamuje wczesną dojrzałość młodszych loch. Gdy zostaje zastrzelona, ten porządek się rozpada, a młode lochy zachodzą w ciążę wcześniej i w większej liczbie. Łowiectwo rekreacyjne nieproporcjonalnie często eliminuje właśnie niewłaściwe zwierzęta, nieumyślnie przyspieszając rozmnażanie.

Trzecim czynnikiem jest dokarmianie, czyli wykładanie przynęty, zwykle kukurydzy, aby ułatwić odstrzał zwierząt. Ta dodatkowa karma poprawia kondycję zwierząt i ich sukces rozrodczy, przyczyniając się tym samym bezpośrednio do rozmnażania. Łowiectwo rekreacyjne dosłownie więc dokarmia własną zwierzynę i samo tworzy problem, który rzekomo ma rozwiązać.

Tessyn udowadnia to liczbami: polowanie nie reguluje, lecz powiela

Dokąd wschodnioeuropejskie dziki migrują przez granicę, można zobaczyć w Szwajcarii. W kantonie Tessyn dziki są polowane przez cały rok, w dzień i w nocy, na całym obszarze. Gdyby intensywne łowiectwo rekreacyjne rzeczywiście regulowało populację, liczebność powinna spadać. Jest wręcz przeciwnie.

Statystyki odstrzału nie pozostawiają pola do interpretacji: podczas gdy w 2015 roku w Tessynie odstrzelono 1437 dzików, w 2024 roku było to już 2904 – podwojenie w ciągu dziesięciu lat. Tylko między 2022 a 2024 rokiem liczba odstrzałów wzrosła o 73 procent. W żadnym roku tej dekady liczba zabitych zwierząt nie spadła trwale, mimo stale zwiększanej intensywności polowań, a działo się to przy udziale około 880 myśliwych rekreacyjnych aktywnych przez cały rok. Pula odstrzału rośnie więc z roku na rok, zamiast się kurczyć. To nie jest oznaka skutecznej regulacji, lecz jej przeciwieństwo.

Przyczyna jest naukowo udokumentowana. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) obliczył w 2014 roku, że przy sprzyjających warunkach konieczne byłoby coroczne usuwanie ponad 67 procent populacji, aby osiągnąć trwałą redukcję. W otwartych populacjach ze stałym napływem zwierząt z sąsiednich terenów wartość ta jest praktycznie nieosiągalna – rzeczywisty wskaźnik odstrzału w Szwajcarii wynosi około 40 procent. Wszystko poniżej tego poziomu nie przynosi redukcji, lecz jedynie uruchamia mechanizm kompensacyjnego rozmnażania, który dodatkowo napędza wzrost populacji.

Ten związek przyczynowo-skutkowy zostaje w sposób zaskakująco wyraźny potwierdzony przez samo środowisko myśliwskie. Znany niemiecki znawca dzików Norbert Happ stwierdził w czasopiśmie branżowym „Wild und Hund", że fala przyrostu młodych jest wywołana działaniami własnymi: nieuporządkowane stosunki społeczne w populacji dzików należy przypisać wyłącznie prowadzonemu polowaniu. Trudno o bardziej jednoznaczne przyznanie, że łowiectwo rekreacyjne nie rozwiązuje problemu, lecz go wywołuje. Jak to się konkretnie przekłada na rzeczywistość, pokazują nasze materiały dotyczące nocnych polowań na dziki w Gryzonii oraz bilansu łowieckiego w Tessynie.

Psychologie der Hobby-Jagd im Kanton Tessin

Większe błędne koło: kukurydza jako pasza tuczna

Dokarmianie przynętą to tylko mniejsza część problemu żywieniowego. Większy problem tkwi w samym krajobrazie. W Europie Środkowej populacja dzików rośnie przede wszystkim z powodu znacznego rozszerzenia upraw kukurydzy. Pola kukurydzy przez wiele miesięcy zapewniają dzikom osłonę oraz bogate energetycznie, niezawodne źródło pożywienia.

Decydujące znaczenie ma tutaj efekt buforowy. Dawniej populacje dzików naturalnie wahały się w zależności od obfitości owoców leśnych: w dobrych latach żołędzi i buczyny przychodziło na świat dużo młodych, a w złych latach rozmnażanie gwałtownie spadało. Właśnie ten naturalny regulator jest dziś wyłączony. Gdy zawodzi nasiennictwo lasu, jest ono kompensowane przez powszechne uprawy kukurydzy. Zwierzęta zawsze znajdują pożywienie – zarówno w dobrych, jak i w złych latach dochodzi do wysokiego sukcesu rozrodczego.

I tutaj zamyka się krąg prowadzący do hodowli zwierząt. Największa część uprawianej kukurydzy nie jest pożywieniem dla ludzi, lecz paszą tuczącą dla zwierząt gospodarskich. Około dwóch trzecich produkcji kukurydzy trafia do karmienia zwierząt. To właśnie przemysłowa produkcja mięsa, poprzez swoje ogromne zapotrzebowanie na paszę, tworzy krajobraz, w którym dziki mogą się rozmnażać bez ograniczeń. Kto następnie zwalcza te dziki coraz to nowymi metodami polowania, leczy jedynie objaw, którego przyczyna leży w sposobie prowadzenia naszego rolnictwa i naszej konsumpcji mięsa. Błędne koło, na którego początku i końcu stoi zawsze człowiek, nigdy zwierzę.

Łowiectwo z łukiem jest szczególnie problematyczne z punktu widzenia ochrony zwierząt

To, że Łowiectwo łukiem jest obecnie przedstawiane jako łagodniejsza alternatywa dla broni palnej, ponieważ hałas broni palnej miałby płoszyć inne gatunki zwierząt, odwraca kwestię ochrony zwierząt w jej przeciwieństwo. Strzała nie zabija poprzez działanie szokowe, lecz przez wykrwawienie. Zwierzę, które nie zostało trafione śmiertelnie od razu, ucieka ze strzałą w ciele i często zdycha dopiero po długim czasie i po pokonaniu długiego dystansu w cierpieniu. Szanse na upolowanie zwierzęcia łukiem i strzałą są około dziesięciokrotnie mniejsze niż przy użyciu karabinu.

To, co dla watahy może być łagodniejsze pod względem akustycznym, oznacza dla pojedynczego trafionego zwierzęcia zwiększone ryzyko długiego, pełnego cierpienia umierania. Dźwięk cięciwy może sprawić, że zwierzę drgnie w momencie strzału, a strzała często nie trafia wtedy śmiertelnie, lecz tylko rani zwierzę; może to prowadzić do "niepotrzebnego cierpienia". Środek, który w ten sposób stawia dobrostan zwierząt na dalszym planie, nie nadaje się jako postęp, lecz jest krokiem wstecz w traktowaniu czujących dzikich zwierząt.

Prawdziwy regulator jest zwalczany zamiast chroniony

Trwała odpowiedź na zbyt wysoką liczebność dzików nie leży w kolejnych nowych metodach polowania, lecz w funkcjonujących ekosystemach z nienaruszonymi populacjami drapieżników. Wilk i ryś regulują populacje dzikich zwierząt w sposób naturalny, nie wywołując kompensacyjnych wzrostów rozrodczości, ponieważ zmieniają zachowanie i wykorzystanie przestrzeni przez swoją zdobycz, zamiast jedynie redukować jej liczebność.

Jednak właśnie te drapieżniki są w wielu miejscach same obiektem polowań lub ich powrót jest utrudniany, jak pokazuje aktualny przypadek w Valais, gdzie jako pierwszy kanton w Szwajcarii planuje się odstrzał rysi. Sarny, kozice i dziki jako zwierzęta łowne służą przede wszystkim drapieżnikom jako podstawa pożywienia, a nie łowiectwu rekreacyjnemu. Dopóki prześladuje się naturalne regulatory, a populacje są sztucznie utrzymywane na wysokim poziomie przez łowiectwo, każda kampania odstrzałowa pozostaje walką ze skutkami własnych ingerencji.

Żadnej korzyści, tylko więcej cierpienia

Zestawiając dowody razem, z rzekomego środka regulacyjnego niewiele pozostaje. Nadmiar dzików we Włoszech powstał w wyniku wsiedleń dokonanych przez myśliwych. Mimo całorocznych, obejmujących cały teren polowań populacja nadal rośnie, ponieważ odstrzał poniżej krytycznego progu pozyskania wręcz pobudza rozmnażanie. Łowiectwo łukiem niczego w tym mechanizmie nie zmienia. Strzała nie podnosi wskaźnika pozyskania powyżej niezbędnej wartości, wręcz przeciwnie: łowiectwo łukiem ma mniejszy zasięg i precyzję trafień niż strzelba, przez co zabija tendencyjnie mniej zwierząt podczas zasiadki, a nie więcej.

To, co łowiectwo łukiem rzeczywiście zmienia, to cierpienie pojedynczego zwierzęcia. Strzała zabija poprzez wykrwawienie, co w przypadku nieudanego strzału oznacza przedłużoną agonię. Argument, że metoda jest bardziej humanitarna, ponieważ mniej hałasuje i mniej niepokoi inne gatunki zwierząt, jedynie przenosi obciążenie z otoczenia na trafione zwierzę.

Pozostaje zatem kluczowe pytanie: jeśli metoda nie obniża populacji skuteczniej, a jedynie zabija bardziej boleśnie, to po co w ogóle ją stosować? Oczywistą odpowiedzią jest to, że nie chodzi o ograniczanie szkód, lecz o otwarcie łowiectwu rekreacyjnemu kolejnej formy aktywności. Łowiectwo łukiem uchodzi w kręgach myśliwskich za sportowe wyzwanie. Nadmiar dzików, który sama łowiectwo rekreacyjne po części spowodowało, dostarcza mu w tej sytuacji wygodnego uzasadnienia. Na końcu nie ma rozwiązanego problemu, lecz jedynie dodatkowe cierpienie zwierząt.