Wanneer recreatieve jagers voeren, worden hertes ziek

In het Silbertal is er volgens de Vorarlberger Nachrichten «lokaal te veel edelhert». De reactie: Vorarlbergs recreatieve jagers grijpen nu in de strijd tegen tuberculose massaal in op de populatie, de afschotcijfers worden opgeschroefd.

Tegelijkertijd meldde de ORF dat tuberculose bij edelherten in Vorarlberg nog nooit zo wijdverspreid is geweest: 99 dieren testten positief, het bestrijdingsgebied wordt uitgebreid en het afschot moet aanzienlijk worden verhoogd.

De boodschap aan het publiek is duidelijk: te veel hertes, dus moeten er meer hertes dood. De cruciale vraag blijft echter buiten beeld: wie heeft dit “te veel” eigenlijk gecreëerd?

Wat er achter de tuberculose bij edelherten schuilgaat

Tuberculose bij edelherten wordt vooral veroorzaakt door Mycobacterium bovis en Mycobacterium caprae. Het gaat om een traag verlopende, chronische infectieziekte die ook runderen en mensen kan treffen.

Officiële informatiebladen stellen al jaren:

• De ziekte komt bij wilde dieren in Oostenrijk vooral voor bij edelherten in Tirol en Vorarlberg.
• Edelherten kunnen als ziekteverwekkerreservoir dienen en een gevaar vormen voor de rundveestapel.
• In regionaal afgebakende gebieden wordt gesproken van prevalenties tot ongeveer een kwart van de populatie.

Tuberculose in het Alpengebied is dus geen natuurlijk verschijnsel dat uit de lucht komt vallen. Het is een regionaal, door mensen veroorzaakt probleem. En middenin dat probleem staan winterbijvoedering en de op recreatieve jacht gerichte beheerpraktijk.

Bijvoederplekken als infectieknooppunten

Hoe raken edelherten eigenlijk besmet met tuberculose? Veterinaire instanties en vakliteratuur beschrijven twee hoofdroutes:

1. Direct contact tussen dieren
2. Opname van ziekteverwekkers via besmet voer en de omgeving van de voederplek

Precies daar ligt de link met de jachtpraktijk:

• In Graubünden werd uit voorzorg een verbod op het bijvoeren van wild uitgevaardigd, omdat tuberculose bij edelherten via direct contact en besmet voer kan worden overgedragen.
• Langs de grens met Vorarlberg en Tirol geldt in Zwitserland sinds 2016 een verbod op particuliere bijvoeringen van hoefdieren, uitdrukkelijk vanwege het tbc-risico van de edelhertpopulaties in Oostenrijk. Dit verbod werd in 2024 voor onbepaalde tijd verlengd.
• De Vorarlberger Waldverein eist publiekelijk de afschaffing van het bijvoeren van wild en noemt dit een grote infectiebron. Minder bijvoeren zou volgens hun inschatting de tbc-situatie verbeteren.

Studies naar edelherten in het Alpengebied tonen aan dat dieren bij bijvoerplaatsen en in winterkampen vaak maandenlang in hoge dichtheid bij elkaar staan. Contactpatronen, uitwerpselen, speeksel en aerosolen op één plek worden zo een epidemiologische tijdbom.

Kortom: bijvoerplaatsen zijn geen «dierenhulp», ze zijn ideale draaischijven voor ziekteverwekkers.

Het narratief van de jagers: te veel wild, dus meer afschot

In het mediabeeld ontstaat de indruk: de recreatieve jagers staan voor een door de natuur veroorzaakt probleem en moeten nu «verantwoordelijk» ingrijpen door massaal afschot. Er wordt gesproken over «lokaal te veel edelhert», en de recreatieve jacht wordt «aangepast».

In werkelijkheid is de situatie eigen makelij:

• Edelhertpopulaties werden tientallen jaren lang door bijvoeren kunstmatig hoog gehouden, wat de verspreiding van de ziekte versterkt.
• Trekbewegingen worden gekanaliseerd door wegen, bebouwing en bosbouwbelangen.
• De planning is in de praktijk sterk gericht op afschotplannen, bosbouwbelangen en trofeejacht, en veel minder op een ecologische totaalvisie op bos, wilde dieren en ziekteverloop.

Wanneer wilde dieren maandenlang aan voerbakken worden gebonden, op enkele plekken worden geconcentreerd en tegelijkertijd hun leefgebied in de dalen wordt volgebouwd, ontstaat onvermijdelijk een ziekte- en conflictsituatie. Dat men dit achteraf de dieren verwijt, is gemakkelijk, maar vakinhoudelijk twijfelachtig.

De huidige strategie in Vorarlberg is daarom in werkelijkheid een dubbele bestraffing van het wild:

1. Eerst worden herten door bijvoeren tot een onnatuurlijke dichtheid gebracht
2. Vervolgens worden ze onder het mom van ziektebestrijding in groten getale afgeschoten

Diergezondheid of bescherming van economische belangen?

Officieel gaat het bij de maatregelen om de bescherming van de rundveebestanden en de landbouw. Edelhert wordt voorgesteld als een gevaar voor weidevee, het bestrijdingsgebied wordt uitgebreid, de afschotcijfers worden verhoogd.

Maar dezelfde officiële documenten laten ook zien:

• Tuberculose bij runderen is in het Alpengebied nauw verbonden met het gezamenlijk gebruik van alpenweiden door wilde dieren en vee.
• Het risico neemt toe door hoge wildichtheden en kunstmatige concentratie, bijvoorbeeld bij voederplaatsen.
• Succesvolle strategieën zetten in op monitoring, het verminderen van deze kunstmatige concentratiepunten en een betere coördinatie tussen alle betrokkenen, niet alleen op afschotrecords .

Dierenwelzijn serieus nemen zou betekenen dat men eerst de houderij- en gebruiksomstandigheden verandert die het probleem veroorzaken. In plaats daarvan wordt het dier zelf tot storende factor verklaard en uit het systeem verwijderd.

Consequente bestrijding van dierziekten begint bij de mens, niet bij het hert

Wat zou een eerlijke reactie zijn op de TBC-situatie bij edelhert in Vorarlberg?

• Consequent stoppen met particuliere bijvoedering en lokvoer in het getroffen gebied
• Afbraak van voederstructuren die al jaren hoge dichtheden veroorzaken
• Rustige terugtrekgebieden, zodat edelhert zijn natuurlijke trekgedrag kan uitleven, in plaats van opeengestapeld te worden in knelpunten
• Transparante gegevens: publicatie van prevalentie, afschotcijfers, voederlocaties en monitoringmethoden
• Onafhankelijke wetenschappelijke begeleiding, die niet gekoppeld is aan jachtbelangen

Zwitserland laat al zien dat een voederverbod in TBC-risicogebieden mogelijk is en als een verstandige voorzorgsmaatregel wordt beschouwd.

Zolang in Vorarlberg edelhert 's winters doelbewust wordt samengebracht, is elke roep om «massale bestandsregulering» wegens TBC hypocriet. Men bestrijdt de symptomen en laat de eigenlijke oorzaak ongemoeid: het voederbeleid en het daarop gebaseerde systeem van de recreatieve jacht.

De beelden uit het Silbertal vertellen slechts het laatste bedrijf van een lang verhaal. Onzichtbaar blijven de jaren waarin men edelhert systematisch bijvoerde, stuurde en concentreerde. Eerst wordt het hert tot object van jachtexploitatie gemaakt, daarna tot zondebok van een ziekteverloop dat zonder menselijk beheer helemaal niet in deze vorm zou bestaan.

Wie serieus dierziekten wil bestrijden, moet bij de mens beginnen: bij bijvoedering, bestandsplanning en landgebruik. Niet bij het overhalen van de trekker.

Verdere artikelen

• Zijn recreatieve jagers psychopaten?
• Recreatieve Jagers op de psychoschommel
• Agressie: recreatieve jagers beter begrijpen
• Sadisme: recreatieve jagers beter begrijpen
• Trofeeën: de lustjacht
• Alcohol: recreatieve jagers en het drankprobleem
• Jacht en jagers: psychoanalyse
• Recreatieve Jagers en het geweld in onze maatschappij