Brussel: coëxistentie met grote carnivoren in de EU

Op 7 maart 2018 vond in het Europees Parlement in Brussel een conferentie plaats over het thema «Coëxistentie met grote carnivoren in de EU», om de verschillende oplossingen en strategieën van de lidstaten te belichten en een samenleven van de zogenaamde roofdieren en de mens te bereiken.

Tijdens de bijeenkomst werden de obstakels en uitdagingen besproken waarmee EU-burgers en vooral getroffen landbouwers te maken hebben in verband met groeiende wolvenpopulaties, aldus politicus Stefan Bernhard Eck.

Hoe moeten wij Afrika soortenbescherming prediken?

Op deze goed bezochte conferentie, waartoe naast de voorzitter van de Intergroup on the Welfare and Conservation of Animals, europarlementariër Sirpa Pietikäinen, in samenwerking met Humane Society International, Eurogroup for Animals en Luonto-Liiton Susiryhma had uitgenodigd, spraken Humberto Delgado-Rosa (directeur DG ENVI), Mervi Laaksonen (The Wolf Action Group), dr. Guillaume Chapron (hoogleraar en expert op het gebied van de bescherming van grote carnivoren) en andere vertegenwoordigers van diverse organisaties.

Bijzonder vermeldenswaard is de uitspraak van de vertegenwoordiger van de Europese Commissie, die in essentie de vraag opwierp: «Hoe kunnen wij Afrikaanse landen ervan overtuigen dat zij hun roofdieren, zoals leeuwen, moeten beschermen, als wij zelfs onze eigen carnivoren Wilde dieren niet willen beschermen?»

Trofeejacht in Afrika

Daarbij aansluitend vond een dag eerder, op 6 maart 2018, in het Europees Parlement een conferentie plaats over trofee- en wildjacht in Afrika, waartoe europarlementariër Karl-Heinz Florenz (EVP-fractie), voorzitter van de intergroep Biodiversiteit, Jacht en Natuur, in coördinatie met de federatie van jacht- en natuurbeschermingsverenigingen van de EU (FACE), de Internationale Raad voor Wildbeheer en Wildbehoud (CIC), de Europese organisatie van grondeigenaren (ELO) en Safari Club International (SCI) had uitgenodigd.

Volgens de aankondiging was het doel van de bijeenkomst om besluitvormers uit Europa en Afrika samen te brengen met belanghebbenden uit andere sectoren en om het leiderschap van Afrikaanse landen bij het beheer en behoud van hun wilde dieren, evenals de rol van lokale gemeenschappen bij dit beheer en bij natuurbeschermingsactiviteiten, beter te begrijpen.

Nadat Europarlementariër Florenz, de ambassadeur van Namibië, de milieuminister van Zuid-Afrika (via een videoboodschap) en andere uitgenodigde personen zich over het onderwerp hadden uitgesproken, kreeg Europarlementariër Stefan Eck het woord.

Hij benadrukte hoe belangrijk het is om wilde dieren consequent te beschermen tegen stropers en de strijd aan te binden met de illegale handel in wilde dieren, zodat ook toekomstige generaties mensen de soortenrijkdom van wilde dieren in Afrika kunnen beleven. Stefan Eck benadrukte daarbij dat de bescherming van soorten ook zo belangrijk is omdat je een eenmaal uitgestorven soort met geen enkel geld ter wereld terug kunt halen.

Verder stelde hij dat de EU een draaischijf is voor de handel in illegaal bejaagde dieren en trofeeën en hoe belangrijk het is om de dialoog tussen de EU en de Afrikaanse staten over dit onderwerp te intensiveren. Tot slot benadrukte Europarlementariër Eck dat – en dat blijft vaak onvermeld – wilde dieren niet alleen door stroperij worden bedreigd, maar steeds meer ook door de gevolgen van de opwarming van het klimaat.

Te hopen valt dat de Europese Commissie ook in de toekomst achter de bescherming van de wolf blijft staan en zich niet onder druk laat zetten door de conservatieve en rechts-conservatieve krachten in dit parlement.

Coëxistentie in plaats van afschot

Dr. Joanna Swabe van Humane Society International zei: «Het is belangrijk te accepteren dat we onze leefomgeving delen met wolven, beren en andere roofdieren en te erkennen dat mensen een grotere bedreiging vormen voor deze dieren dan andersom. In sommige regio's herstellen grote carnivorenpopulaties zich eindelijk, nadat ze in het verleden zijn vervolgd, gedood of zelfs volledig uitgeroeid. Verlies van leefgebied en een gebrek aan natuurlijke prooi kunnen onder meer soorten als wolven in conflict brengen met mensen, omdat zij onbeschermde landbouwhuisdieren kunnen doden. Hoewel zulke verliezen voor boeren zeker verwoestend zijn, is het doden van beschermde roofdieren geen wenselijke of duurzame oplossing. We moeten betere manieren ontwikkelen om dergelijke conflicten met wilde dieren doeltreffend te verzachten en op de lange termijn samen te leven met grote vleeseters.»

Achtergrond van het EU-onderzoek

De afdeling «Burgerrechten en constitutionele zaken» van het Europees Parlement heeft voorafgaand aan de bovengenoemde conferenties een nieuwe studie opgesteld die het wettelijk kader voor grote roofdieren – bruine beer (Ursus arctos), Euraziatische lynx (Lynx lynx), wolf (Canis lupus), veelvraat (Gulo gulo) – en de omgang met deze dieren in de EU analyseert. Daarbij zijn methoden voor samenleven en de bijbehorende uitzonderingen onderzocht.

Anders dan de VS, Canada of Rusland zijn de EU-lidstaten dichtbevolkt, terwijl grote gebieden ontbreken die de bescherming van grote roofdieren zoals bruine beer, lynx, wolf en veelvraat zouden vergemakkelijken. Deze soorten hebben vanwege hun eigenschappen uitgestrekte gebieden nodig om aan hun behoeften te voldoen, zodat hun leefgebieden vaak overlappen met die van mensen.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat er conflicten ontstaan tussen menselijke activiteiten en de bescherming van roofdieren wanneer die zich te goed doen aan kudden landbouwhuisdieren. Vroeger was er in Europa een goede coëxistentie van mens en roofdier, en werden de landbouwhuisdieren beschermd. In de vorige eeuw vond er echter een fundamentele verandering plaats. Het toenemende gebruik van vuurwapens en gif leidde in meerdere Europese landen tot een historische achteruitgang of zelfs tot de uitroeiing van grote roofdierpopulaties.

In 1979 werd een richtinggevend instrument opgesteld: het Verdrag inzake het behoud van wilde dieren en planten en hun natuurlijke leefomgeving in Europa – het zogenoemde Verdrag van Bern. Op nationaal niveau volgden verdere initiatieven, en in 1992 werd Richtlijn 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna aangenomen.

Dankzij dit instrument en het Verdrag van Bern zijn grote roofdieren tegenwoordig beschermd. Dat betekent dat voor het afschieten van deze dieren en voor uitzonderingen op de bescherming in bepaalde situaties een motivering vereist is.

Doden is geen duurzame oplossing

In de vorige eeuw raakten de traditionele methoden van coëxistentie in de vergetelheid en onderging de landbouw een ingrijpende verandering. Dat beïnvloedde ook hoe mensen de dreiging van grote roofdieren ervoeren.

Hoewel het aantal grote roofdieren tegenwoordig veel lager ligt dan vroeger, eisen veel belangengroepen toch afschotquota voor beschermde soorten, ook al bestaan er betere preventieve alternatieven. De wetenschap heeft aangetoond dat het doden van de dieren weinig of geen effect heeft of zelfs contraproductief is, tenzij het aantal wilde dieren zo sterk wordt teruggebracht dat dit niet meer verenigbaar is met de Habitatrichtlijn. De recreatieve jacht als populatiecontrole faalt ook hier.

Het idee om het aantal wettelijk beschermde sleuteldieren onder controle te houden, is vanwege hun ecologische relevantie onhoudbaar. Deze dieren hebben unieke eigenschappen waardoor de regulering van de diersoorten vanzelf plaatsvindt. Deze belangrijke eigenschappen kunnen door jacht en uitroeiing ernstig worden aangetast.

Bovendien is de bescherming van landbouwhuisdieren het meest geschikt om conflicten te voorkomen. Vooral de boeren die het sterkst worden getroffen door de aanwezigheid van roofdieren, moeten worden ondersteund. Alle betrokkenen moeten worden gehoord, zodat er overeenstemming kan ontstaan over een aanvaardbare omgang met de wilde dieren.

En tot slot zouden de EU-lidstaten de wetenschap meer financieel moeten ondersteunen om al deze doelen te bereiken, zodat de bescherming van roofdieren en daarmee de duurzaamheid van alle maatregelen kan worden gewaarborgd. Meer over dit onderwerp Jacht en biodiversiteit alsook Educatie.