Kantonalna inicjatywa ludowa – kanton Appenzell Innerrhoden
«Na rzecz profesjonalnej ochrony dzikich zwierząt»
Wniosek do Landsgemeinde kantonu Appenzell Innerrhoden
Na podstawie art. 7 konstytucji Związkowego Stanu Appenzell I.Rh. z dnia 24 miesiąca zimowego 1872 r. oraz rozporządzenia o Landsgemeinde
Złożony przez [Imię i nazwisko], [Miejsce zamieszkania AI], [Data]
Uwaga: Kanton Appenzell Innerrhoden jest kantonem typu Landsgemeinde. Podczas Landsgemeinde wszyscy uprawnieni do głosowania mieszkańcy Innerrhoden mogą bezpośrednio głosować nad projektami konstytucyjnymi i ustawowymi. Wniosek może złożyć każda pojedyncza osoba uprawniona do głosowania. Nie są wymagane żadne podpisy.
Wniosek
Landsgemeinde kantonu Appenzell Innerrhoden uchwala następującą zmianę konstytucji Stanu Związkowego Appenzell I.Rh. z dnia 24 grudnia 1872 roku:
Art. [nowy] Profesjonalna ochrona dzikich zwierząt
1 Wykonywanie polowań przez osoby prywatne (polowanie na podstawie licencji, polowanie hobbystyczne) jest zabronione na całym obszarze kantonu Appenzell Innerrhoden.
2 Ochrona, opieka oraz, w razie konieczności, regulacja dziko żyjących zwierząt należą wyłącznie do specjalistycznie wyszkolonych menedżerek i menedżerów ds. dzikich zwierząt, działających w służbie kantonu.
3 Odstrzał dzikich zwierząt jest dopuszczalny wyłącznie jako ostateczność, gdy wszystkie inne odpowiednie środki zapobiegania szkodom lub odwracania zagrożeń zostały wyczerpane lub okazały się niewystarczające. Wymaga on uprzedniej zgody komisji ds. dzikich zwierząt.
4 Kanton powołuje niezależną komisję ds. dzikich zwierząt, składającą się z przedstawicielek i przedstawicieli organizacji ochrony zwierząt i przyrody, środowiska naukowego oraz właściwych organów. Komisja nadzoruje zarządzanie dzikimi zwierzętami i decyduje o środkach regulacyjnych.
5 Kanton wspiera naturalną regulację populacji dzikich zwierząt, łączenie siedlisk oraz koegzystencję człowieka i dzikich zwierząt.
6 Szczegóły reguluje ustawa.
Art. [nowy] Ochrona zagrożonych i chronionych gatunków dzikich zwierząt
1 Kanton rezygnuje z wniosków o prewencyjną regulację populacji chronionych gatunków dzikich zwierząt na podstawie ustawy federalnej o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków, w szczególności wilka, rysia, niedźwiedzia, bobra, wydry, szakala złocistego, orła przedniego, nurogęsi oraz innych gatunków chronionych na mocy prawa federalnego.
2 Stawia on na wspieranie koegzystencji człowieka i dzikich zwierząt, pasywne zapobieganie szkodom, ekologiczne podnoszenie wartości siedlisk oraz naukowe monitorowanie obecności dzikich zwierząt.
3 Zastrzega się środki wobec pojedynczych dzikich zwierząt, które stanowią bezpośrednie i istotne zagrożenie dla ludzi. Należy je ograniczyć do minimum i przeprowadzać przez właściwą jednostkę specjalistyczną kantonu.
4 Kanton aktywnie angażuje się w ramach współpracy międzykantonalnej oraz wobec rządu federalnego na rzecz ochrony i zachowania zagrożonych gatunków dzikich zwierząt.
Przepis przejściowy
1 Komisja Stanowa wydaje niezbędne przepisy wykonawcze w ciągu dwóch lat od przyjęcia niniejszej zmiany konstytucji.
2 Istniejące zezwolenia łowieckie wygasają z chwilą wejścia w życie przepisów wykonawczych. Już opłacone opłaty za zezwolenia na bieżący sezon łowiecki zostają proporcjonalnie zwrócone.
3 Komisja Stanowa zapewnia ciągłość zarządzania dziką zwierzyną w okresie przejściowym.
Objaśnienia
1. Sytuacja wyjściowa
W kantonie Appenzell Innerrhoden, najmniejszym kantonie Szwajcarii liczącym około 16’000 mieszkanek i mieszkańców na powierzchni 173 km², dzisiejsze łowiectwo hobbystyczne stanowi system, który nie służy ani ochronie gatunków, ani nowoczesnemu zarządzaniu dziką zwierzyną. Jest to uprawianie krwawej rozrywki na koszt istot zdolnych do odczuwania, legitymizowane przestarzałymi narracjami, które nie wytrzymują weryfikacji naukowej. Twierdzenie, że bez łowiectwa hobbystycznego równowaga ekologiczna ulegnie załamaniu, jest od ponad 50 lat empirycznie obalane przez model genewski (por. obszerne dossier dotyczące zakazu łowiectwa w Genewie na wildbeimwild.com).
Łowiectwo hobbystyczne organizowane jest w Appenzell Innerrhoden jako łowiectwo na zezwolenia. Osoby prywatne wykupują kantonalne zezwolenie i polują bez stałej odpowiedzialności za rewir (por. Psychologia łowiectwa hobbystycznego w kantonie Appenzell Innerrhoden oraz krytyczną analizę szkolenia łowieckiego na wildbeimwild.com).
Alpstein jest charakterystycznym elementem krajobrazu kantonu. Koziorożec, kozica i orzeł przedni są w Alpstein gatunkami rodzimymi. Ryś jest obecny w regionie. Bobra od lutego 2025 roku można na wniosek kantonalny odstrzeliwać. Alpstein jest siedliskiem o znaczeniu krajowym (por. analizę polityki łowieckiej na wildbeimwild.com oraz politykę dotyczącą wilków na wildbeimwild.com).
Kanton Appenzell Innerrhoden ma możliwość dać tutaj wyraźny sygnał. Landsgemeinde stanowi do tego idealny instrument demokratyczny: pojedyncza osoba może złożyć wniosek, a cała uprawniona do głosowania ludność decyduje bezpośrednio. Jako najmniejszy kanton Szwajcarii Appenzell Innerrhoden mógłby stać się pionierem.
2. Wzór: Kanton Genewa
19 maja 1974 roku około dwóch trzecich głosujących w kantonie Genewa opowiedziało się za zniesieniem milicyjnej hobbystycznej formy polowania. Doświadczenia są jednoznaczne:
– Bioróżnorodność wyraźnie wzrosła. Liczba zimujących ptaków wodnych zwielokrotniła się z kilkuset do około 30’000. Genewa jest dziś domem dla największej populacji zajęcy szaraków i jednej z ostatnich populacji kuropatw w Szwajcarii.
– Populacja saren ustabilizowała się na zdrowym poziomie, przy rocznym specjalnym odstrzale dokonywanym przez zawodowych strażników łowieckich w liczbie zaledwie od 20 do 36 zwierząt.
– W 2005 roku 90 procent głosujących mieszkańców Genewy opowiedziało się za utrzymaniem zakazu. W 2009 roku wniosek o ponowne wprowadzenie został odrzucony stosunkiem głosów 70 do 7.
– Całkowite koszty wynoszą około 1,2 miliona franków rocznie, czyli około 2,40 franka na mieszkańca rocznie.
Genewski inspektor ds. fauny, Gottlieb Dandliker, określa zakaz polowań hobbystycznych jako najtańszą finansowo alternatywę. Szczegółowe przedstawienie w dossier «Genewa i zakaz polowań» na wildbeimwild.com. Efektywność modelu genewskiego ujawnia się w bezpośrednim porównaniu: zawodowy strażnik łowiecki w Genewie potrzebuje na sanitarny odstrzał dzika średnio 8 godzin i maksymalnie 2 naboje. Hobby hunter w kantonie Zurych potrzebuje na to od 60 do 80 godzin i nawet do 15 nabojów. Zagęszczenie zajęcy szaraków w Genewie wynosi 17,7 zwierzęcia na 100 hektarów (najwyższe w Szwajcarii), a w kantonie Zurych tylko 1,0 na 100 hektarów (por. sprawdzenie faktów Rady Rządowej Zurychu).
3. Koncepcja: zawodowa straż łowiecka zamiast polowań hobbystycznych
Wniosek zastępuje hobby hunting profesjonalnym zarządzaniem dziką zwierzyną według modelu strażników łowieckich:
Kompetencje fachowe zamiast rozrywki w czasie wolnym. Zawodowi menedżerowie i menedżerki dzikiej zwierzyny działają na podstawach naukowych (por. krytyczną analizę szkolenia łowieckiego).
Zasada ultima ratio. Odstrzał jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy wyczerpano wszystkie środki nieśmiercionośne.
Demokratyczna kontrola przez komisję ds. dzikiej zwierzyny.
Naturalna samoregulacja jako zasada przewodnia. Potwierdzona przez Genewę, parki narodowe oraz badania.
4. Dlaczego Appenzell Innerrhoden?
Landsgemeinde: najbardziej bezpośrednia demokracja w Szwajcarii. Pojedyncza osoba uprawniona do głosowania może złożyć wniosek. Nie są potrzebne żadne podpisy. Najniższa bariera w całej Szwajcarii. Landsgemeinde daje możliwość bezpośredniego, osobistego i publicznego uzasadnienia wniosku.
Najmniejszy kanton Szwajcarii. Appenzell Innerrhoden ma 173 km². Genewa ma 282 km² i od 50 lat prowadzi profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną. Appenzell Innerrhoden jest nawet mniejszy niż Genewa. To, co działa w Genewie, tym bardziej działa na mniejszym obszarze.
Alpstein: siedlisko o znaczeniu krajowym. Alpstein jest domem koziorożca, kozicy, orła przedniego i licznych innych gatunków. Profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną chroniłoby to wyjątkowe siedlisko bardziej konsekwentnie (por. wildbeimwild.com o obszarach chronionych).
Ryś w regionie. Ryś jest obecny w regionie i w naturalny sposób reguluje populację saren (por. wildbeimwild.com o drapieżnikach).
Łowiectwo na podstawie licencji = prosta zmiana systemu. Brak umów dzierżawnych, brak odszkodowań dla gmin.
Rola pioniera. Jako najmniejszy kanton Szwajcarii Appenzell Innerrhoden mógłby stać się pionierem: dowodem na to, że profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną działa również w najmniejszej skali (por. wildbeimwild.com o dzikich zwierzętach na terenach zabudowanych).
5. Do treści wniosku
Sześć ustępów pierwszego artykułu i cztery ustępy drugiego artykułu odpowiadają dokładnie modelowi genewskiemu oraz wariantowi łowiectwa licencyjnego całej serii inicjatyw. Zgodne z prawem federalnym według art. 3 ust. 1 JSG. Genewa od 1974 roku bez zastrzeżeń. Komisja ds. dzikiej zwierzyny zapobiega temu, by Komisja Kantonalna samodzielnie zatwierdzała wyjątki (por. wildbeimwild.com/jagd-fakten).
6. Do drugiego artykułu: ochrona zagrożonych i chronionych gatunków dzikich zwierząt
Orzeł przedni, ryś, koziorożec obecne w kantonie. Sformułowanie «w szczególności» chroni również przyszłych powracających, w szczególności wilka, który jest coraz bardziej obecny w regionie (por. polityka dotycząca wilka na wildbeimwild.com).
7. Konsekwencje kosztowe
W Genewie (282 km², 500’000 mieszkańców): 1,2 miliona franków rocznie. Dla Appenzell Innerrhoden (173 km², 16’000 mieszkańców) wynika następujące celowo ostrożne wyliczenie, które hojnie uwzględnia dodatkowe koszty alpejskie dla Alpsteinu:
Koszty osobowe: od 240’000 do 420’000 franków. Wymagane są 2 do 3 etatów. Appenzell Innerrhoden leży w samym środku Alpsteinu z Säntis. Topografia alpejska wymaga specjalistów ze znajomością terenu. Wyższa liczba etatów uwzględnia zarządzanie dużymi drapieżnikami (wilk jest udokumentowany w Alpsteinie).
Koszty rzeczowe: od 50’000 do 90’000 franków. Odszkodowania za szkody: od 20’000 do 50’000 franków.
Inwestycja początkowa w ochronę stad: od 200’000 do 350’000 franków. Jednorazowa inwestycja dla regionu Alpstein na okres od trzech do pięciu lat: programy psów pasterskich, mobilne ogrodzenia, nocne zagrody. Appenzell Innerrhoden ma znaczącą gospodarkę halną, która wymaga profesjonalnej ochrony stad.
Utracone wpływy
Wraz ze zniesieniem polowań hobbystycznych odpadają opłaty patentowe szacowane na 80’000 do 150’000 franków rocznie. Stoją jednak za tym nigdy nieuwzględnione w bilansie zewnętrzne koszty łowiectwa milicyjnego – wypadki z udziałem zwierzyny, szkody od zgryzania w lasach ochronnych spowodowane polowaniami, nakłady administracyjne, interwencje policji i sądów – które stanowią wielokrotność tych wpływów. W kantonie Genewa wpływy te odpadają od 1974 roku – bez problemów finansowych: przed zakazem polowań aktywnych było ponad 400 myśliwych hobbystycznych, dziś trzy pełnoetatowe stanowiska wykonują tę samą pracę lepiej. Odstrzały sanitarne i terapeutyczne wykonywane przez profesjonalnych strażników łowieckich to nie to samo, co regulacyjne polowanie oparte na myśliwskich przechwałkach lub źle pojętym „doświadczaniu przyrody” przez myśliwych hobbystycznych. Pełny rachunek kosztów pokazuje: łowiectwo milicyjne kosztuje podatnika znacznie więcej, niż przynosi (por. „Ile naprawdę kosztuje Szwajcarię polowanie hobbystyczne” na wildbeimwild.com).
Myśliwi hobbystyczni w polityce głosują przeciwko ochronie przyrody. Lobby polowań hobbystycznych systematycznie zwalcza postulaty dotyczące różnorodności biologicznej i ochrony gatunków. W 2024 roku zwalczało inicjatywę na rzecz różnorodności biologicznej (63 procent na nie). W 2020 roku współtworzona przez nie ustawa łowiecka przepadła w głosowaniu (51,9 procent na nie). W 2016 roku tessyński związek myśliwych storpedował park narodowy Parc Adula. W kadencji legislacyjnej od 2015 do 2019 roku myśliwi hobbystyczni w parlamencie uprawiali politykę w większości przeciwko postulatom środowiskowym. Kto twierdzi, że myśliwi hobbystyczni są obrońcami przyrody, ignoruje sposób ich głosowania (por. Tessyński związek myśliwych: 30 lat bzdur oraz Dossier kosztów).
Koszty całkowite brutto: od 310’000 do 560’000 franków. Po uwzględnieniu oszczędności (brak administracji patentowej, nadzoru łowieckiego, planowania odstrzałów; jeden bezsensownie zabity wilk kosztuje 35’000 franków): dodatkowe koszty netto od 150’000 do 350’000 franków rocznie. Reprodukcja kompensacyjna – sztucznie podwyższony przez presję łowiecką wskaźnik rozrodczości – wygasa po zmianie systemu w ciągu kilku lat. Dla kantonu z budżetem wynoszącym około 188 milionów franków (rachunek państwowy 2024, EFV) to kwota skromna (por. Mity łowieckie – sprawdzenie faktów).
8. Zgodność z prawem nadrzędnym
Zgodny z prawem federalnym (art. 3 ust. 1 JSG, trzy równorzędne systemy łowieckie, Genewa od 1974 r.). Art. 7a JSG umożliwia, lecz nie zobowiązuje do prewencyjnej regulacji. Zachowana jedność materii.
9. Wyprzedzenie przewidywalnych zarzutów
«Appenzell Innerrhoden jest zbyt mały na własne zarządzanie dziką zwierzyną»
Fakty: Appenzell Innerrhoden ma 173 km². Genewa ma 282 km². Appenzell Innerrhoden jest nawet mniejszy niż Genewa. To, co w Genewie na 282 km² funkcjonuje od 50 lat, na 173 km² funkcjonuje tym bardziej. Wystarczy 1–2 pełnych etatów (por. Psychologia hobby hunting w kantonie Appenzell Innerrhoden).
Komunikacyjna formuła skrócona: «173 km². Genewa ma 282 km² i robi to od 50 lat. Jesteśmy mniejsi – to czyni sprawę łatwiejszą, a nie trudniejszą.»
«Alpstein potrzebuje hobby hunting»
Fakty: Profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną chroni Alpstein bardziej konsekwentnie niż hobby hunters. Koziorożec i kozica regulują się w strefie alpejskiej samodzielnie. Ryś reguluje populację saren.
Komunikacyjna formuła skrócona: «Alpstein potrzebuje profesjonalnej ochrony, a nie strzelców hobbystów.»
«Koszty są zbyt wysokie»
Fakty: Od 150’000 do 350’000 franków w wartościach bezwzględnych. Najniższe koszty z całej serii. Możliwe do udźwignięcia dla kantonu o budżecie wynoszącym około 100 milionów franków.
Komunikacyjna formuła skrócona: «Od 150’000 do 350’000 franków. Najniższe koszty ze wszystkich kantonów.»
10. Podsumowanie
Niniejszy wniosek daje Landsgemeinde Appenzell Innerrhoden możliwość opowiedzenia się za nowoczesnym, opartym na dowodach zarządzaniem dziką zwierzyną. Landsgemeinde jest idealnym instrumentem demokratycznym: pojedyncza osoba składa wniosek, a uprawnieni do głosowania decydują bezpośrednio. Jako najmniejszy kanton Szwajcarii Appenzell Innerrhoden mógłby stać się pionierem: 173 km² – mniejszy niż Genewa, łatwiejszy do realizacji, najniższe koszty. Najniższa przeszkoda demokratyczna i najniższe koszty z całej serii.
Wnioskodawczyni/wnioskodawca: [Imię i nazwisko], [Adres], [Miejsce zamieszkania AI]
(Każda osoba uprawniona do głosowania w kantonie Appenzell Innerrhoden może złożyć wniosek do Landsgemeinde.)
Załącznik: Dokumentacja uzupełniająca
Model genewski szczegółowo: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot
Badania naukowe: wildbeimwild.com/studien
Łowiectwo w Szwajcarii: wildbeimwild.com/jagd-in-der-schweiz
Psychologia hobby hunting w kantonie Appenzell Innerrhoden: wildbeimwild.com – Psychologia polowań hobbystycznych w kantonie AI
Parki narodowe: wildbeimwild.com/category/nationalpark
Mity łowieckie: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen
Kantonalna inicjatywa ludowa Bazylea-Miasto: Tekst wzorcowy Bazylea-Miasto
Uwaga dotycząca procedury
Wniosek do Zgromadzenia Krajowego (Landsgemeinde) może złożyć każda osoba uprawniona do głosowania w kantonie Appenzell Innerrhoden. Wniosek należy złożyć w odpowiednim terminie w kancelarii Rady. Wniosek jest publikowany w mandacie Zgromadzenia Krajowego. Komisja kantonalna zajmuje stanowisko. Na najbliższym zwyczajnym Zgromadzeniu Krajowym (zawsze w ostatnią niedzielę kwietnia) odbywa się głosowanie nad wnioskiem. Wnioskodawczyni lub wnioskodawca ma prawo osobiście uzasadnić wniosek.
Briefing strategiczny dla aktywistek i aktywistów
Wniosek «Na rzecz profesjonalnej ochrony dzikich zwierząt» – Kanton Appenzell Innerrhoden Wewnętrzny dokument roboczy – stan na marzec 2026
Podsumowanie
Appenzell Innerrhoden jest kantonem ze Zgromadzeniem Krajowym (Landsgemeinde) i najmniejszym kantonem Szwajcarii. Wniosek może złożyć pojedyncza osoba. Nie są wymagane podpisy. 173 km², 16’000 mieszkańców. Mniejszy niż Genewa (282 km²). Najniższe koszty w całej serii: 80’000–200’000 franków. Alpstein jako cenne środowisko życia. Komisja kantonalna jako władza wykonawcza.
1. Szczególna cecha: procedura Zgromadzenia Krajowego
Bez podpisów. Pojedyncza osoba uprawniona do głosowania może złożyć wniosek.
Osobiste uzasadnienie. Wnioskodawczyni lub wnioskodawca osobiście uzasadnia wniosek na Zgromadzeniu Krajowym (3–5 minut).
Bezpośrednie głosowanie. Osoby uprawnione do głosowania decydują przez podniesienie ręki.
Termin. Zgromadzenie Krajowe odbywa się zawsze w ostatnią niedzielę kwietnia. Wniosek należy złożyć w odpowiednim terminie w kancelarii Rady.
2. Analiza przeciwnika
«AI jest za małe»: «173 km². Genewa ma 282 km². Jesteśmy mniejsi – to ułatwia sprawę.»
«Alpstein potrzebuje polowań hobbystycznych»: «Alpstein potrzebuje profesjonalnej ochrony, a nie hobbystycznych strzelców.»
«Koszty są za wysokie»: «150’000 do 350’000 franków. Najniższe koszty ze wszystkich kantonów.»
3. Kluczowe przesłania
«Mniejszy niż Genewa. Łatwiejszy do wdrożenia.» 173 vs. 282 km².
«Genewa pokazuje to od 50 lat.» 90 procent poparcia.
«Zgromadzenie Krajowe decyduje bezpośrednio.» Bez obchodzenia przez politykę partyjną.
4. Harmonogram
| Faza | Treść | Ramy czasowe |
|---|---|---|
| Przygotowanie wniosku | Włączenie prawniczki/prawnika; finalizacja tekstu | Miesiąc 1–3 |
| Złożenie | Kancelaria Rady, w odpowiednim terminie przed Zgromadzeniem Krajowym | Zgodnie z kancelarią Rady |
| Praca z mediami | Appenzeller Zeitung, Appenzeller Volksfreund | Po złożeniu |
| Grono wspierających | Pro Natura AI; BirdLife; lokalne stowarzyszenia ochrony zwierząt i przyrody | Na bieżąco |
| Przemówienie na Landsgemeinde | 3–5 min, jasne, oparte na faktach, osobiste | Przed Landsgemeinde |
| Landsgemeinde | Ostatnia niedziela kwietnia; uzasadnić wniosek; podniesienie ręki | Dzień Landsgemeinde |
5. Wskazówki do przemówienia na Landsgemeinde
Krótko i jasno. 3 do 5 minut. Zacznij osobiście. Genewa jako dowód. «Genewa robi to od 50 lat. 90 procent chce to zachować.» Argument wielkości. «Jesteśmy mniejsi niż Genewa – 173 wobec 282 km². To, co działa tam, tym bardziej zadziała u nas.» Koszty konkretnie. «150’000 do 350’000 franków.» Zakończenie apelem. «Głosujcie za profesjonalną ochroną dzikich zwierząt. Za Alpstein. Za naszym Innerrhoden.»
6. Szczególne wyzwania
Mały kanton, ciasne stosunki. W kantonie liczącym 16’000 mieszkańców wszyscy się znają. Wnioskodawczyni lub wnioskodawca musi liczyć się z tym, że zostanie osobiście zagadnięta lub zagadnięty o wniosek.
Konserwatywna postawa. Appenzell Innerrhoden ma konserwatywny charakter. Kampania musi opierać się na faktach, a nie na emocjach. Argument genewski («mniejsi niż Genewa») oraz argument kosztowy («najniższe koszty ze wszystkich kantonów») to najmocniejsze karty.
7. Źródła
- Genewski zakaz polowań w szczegółach
- Badania naukowe
- Polowania w Szwajcarii
- Psychologia polowania hobbystycznego w kantonie AI
- Sprawdzenie faktów dotyczących mitów o polowaniach
- Federalna statystyka łowiecka (BAFU)
- Kantonalna inicjatywa ludowa Bazylea-Miasto
Niniejszy dokument jest wzorcowym tekstem IG Wild beim Wild. Może być swobodnie wykorzystywany przez aktywistki i aktywistów, organizacje lub wnioskodawców oraz dostosowywany do warunków w kantonie Appenzell Innerrhoden.
Sprawdzenie faktów: twierdzenia lobby polowań hobbystycznych
Broszura «Polowanie w Szwajcarii chroni i przynosi pożytek» wydana przez JagdSchweiz czyta się jak prospekt reklamowy – jednak centralne twierdzenia nie wytrzymują sprawdzenia faktów. Dziesięć narracji pod lupą, od «zadania państwowego», przez «różnorodność gatunków», aż po «80 % poparcia»: Dossier: Sprawdzenie faktów broszury JagdSchweiz →