W ekstremalnie suchym lecie 2018 roku w wielu miejscach listki buków przebarwiły się już w lipcu.

Obecnie badania Federalnego Instytutu Badawczego Lasu, Śniegu i Krajobrazu WSL wykazują, że nawet do 10% tych drzew uschło – co odpowiada wielokrotności naturalnej śmiertelności. Lato 2022 roku prawdopodobnie dodatkowo nadszarpnęło bukom rosnącym na suchych stanowiskach.

Lato 2022 roku przypominało déjà vu: podobnie jak w 2018 roku, listki różnych drzew zaczęły się przebarwiać już od końca lipca, a w Mendrisiotto w sierpniu całe lasy na dużych obszarach zbrunatniały. Dziś, tak jak wtedy, nasuwa się pytanie, jak radzą sobie drzewa z przedwczesnym opadaniem listków w kolejnych latach.

Federalny Instytut Badawczy Lasu, Śniegu i Krajobrazu WSL uruchomił w 2018 roku ad hoc program badawczy dotyczący skutków suchego lata. W jego ramach obserwowano wielokrotnie między innymi 1000 buków z przedwczesnym opadaniem listków, rosnących w regionach Bazylea-Landschaft, Szafuza oraz Knonauer Amt/Bremgarten w kantonach Zurych i Argowia.

Zespół badawczy do 2021 roku corocznie oceniał udział martwych gałęzi i utratę listowia w koronach drzew u około 830 buków z przedwczesnym opadaniem listków latem 2018 roku oraz u 139 buków z normalnym opadaniem listków jesienią. Ponadto zliczano szkodniki i objawy chorobowe oraz ustalano dodatkowe czynniki dotyczące stanowiska, takie jak właściwości gleby i wieloletnie deficyty wody w miesiącach letnich. Naukowcy przedstawiają obecnie wyniki w dwóch artykułach naukowych, a także w czasopiśmie leśnym Wald und Holz.

Suche stanowiska niekorzystne dla buków

„Okazało się, że uszkodzenia drzew i suchy klimat są ze sobą powiązane" – wyjaśnia koordynatorka projektu Esther Frei. „Drzewa w miejscach o niskich opadach oraz na glebach, które słabo magazynują wodę, były bardziej dotknięte". Spośród buków z przedwczesnym opadaniem liści w regionie Schaffhausen 10 procent obumarło całkowicie w ciągu trzech lat, w regionie Baselland było to 7 procent, a w regionie Knonaueramt/Bremgarten 4 procent. Kolejna piąta część spośród 1000 obserwowanych buków została wcześniej wycięta ze względów bezpieczeństwa. Spośród 139 drzew z normalnym jesiennym przebarwieniem obumarły tylko dwa drzewa, co odpowiada mniej więcej naturalnej stopie ubytku.

To, że susza silniej uszkadzała słabe drzewa na suchych stanowiskach, potwierdzają również dane o słojach rocznych, które przeanalizował Stefan Klesse z grupy badawczej ds. nauk dendrologicznych. Rdzenie drewna pobrano w 2020 roku z buków o uszkodzonych koronach w regionie Ajoie w kantonie Jura. Słoje roczne pokazały, że drzewa z poważnymi uszkodzeniami korony już w poprzednich latach rosły gorzej. Susza dotknęła więc przede wszystkim słabsze osobniki. Również w Ajoie stwierdzono związek z rodzajem gleby: u drzew na płytkich lub kamienistych glebach, które słabo magazynują wodę, szkody były wyraźnie większe niż u drzew rosnących na głębokich glebach.

Oznaka słabości

Co jest istotne dla leśników: drzewa z przedwczesnym opadaniem liści nie zregenerowały się w kolejnych latach, zwłaszcza na suchych stanowiskach, które również były dość ubogie w opady. Wręcz przeciwnie, udział martwych gałęzi wzrastał z roku na rok. „Zrzucanie liści nie jest więc w tym przypadku mechanizmem obronnym drzewa mającym pomóc lepiej przetrwać okres suszy, lecz oznaką słabości" – wyjaśnia Frei. Natomiast na wilgotniejszych glebach, jak w Knonauer Amt, wiele buków z przedwczesnym opadaniem liści zregenerowało się.

Również latem 2022 roku jesienne kolory były ponownie widoczne w wielu miejscach. Na płytkich glebach na stokach południowych w północnej Szwajcarii i w południowym Tessynie drzewa były w tym roku dotknięte najmocniej. „Na takich stanowiskach podatnych na suszę buk będzie miał w przyszłości trudno" – mówi Esther Frei. Leśnicy będą tam prędzej czy później musieli zrezygnować z buka.