Polowanie na wilki bez korzyści: odstrzały szkodzą Szwajcarii

Wraz z powrotem wilka natychmiast pojawił się temat konfliktów z hodowlą zwierząt gospodarskich.

Ataki wilków na zwierzęta gospodarskie są dziś częścią rzeczywistości w wielu regionach górskich. Mimo to obraz sytuacji dotyczącej częstotliwości ataków, ochrony stad i rozwoju populacji wilka jest zróżnicowany.

Już od kilku lat władze, instytuty badawcze i organizacje ochrony zwierząt w Szwajcarii coraz częściej stawiają na środki nieletalne. Centrum KORA gromadzi dane dotyczące populacji wilków oraz ataków. Według KORA hodowcy zwierząt otrzymują odszkodowania od państwa i kantonu w przypadku udokumentowanych ataków wilków.

Jednocześnie statystyki pokazują, że liczba zabitych zwierząt gospodarskich w przeliczeniu na jednego wilka zmniejszyła się wraz ze wzrostem populacji wilków. W 2022 roku w Szwajcarii odnotowano zaledwie niewielki odsetek – 1480 zgłoszonych zwierząt gospodarskich zabitych przez wilki. Około 90% przypadków dotyczyło owiec, 5% kóz; osły, bydło czy konie były atakowane jedynie sporadycznie.

Kolejny raport rządowy pokazuje, że środki ochrony stad w Szwajcarii są skuteczne. Bilans roczny za 2021 rok wykazał, że w stadach objętych ochroną (np. ogrodzeniami, psami pasterskimi, zarządzaniem stadem) częstotliwość ataków była niższa lub też ochronę stad dodatkowo optymalizowano w problematycznych przypadkach. Raport z 2025 roku wykazał stabilną lub malejącą liczbę zabitych zwierząt gospodarskich w wielu kantonach, mimo niewielkiego wzrostu liczby watah.

W połączeniu dane te wskazują, że skuteczna ochrona stad może wyraźnie łagodzić konflikty między człowiekiem a drapieżnikami bez konieczności sięgania po powszechne uśmiercanie zwierząt.

Szwajcarska polityka łowiecka: regulacja i odstrzały prewencyjne

Pomimo udowodnionego sukcesu środków ochronnych, Szwajcaria po kontrowersyjnym objęciu urzędu przez radnego federalnego z SVP Alberta Röstiego stawia również na irracjonalną regulację populacji wilków poprzez odstrzały. W ramach okresu regulacyjnego 2024/2025 Federalny Urząd ds. Środowiska (BAFU) zatwierdził eliminację około 125 wilków. Według oficjalnych danych do końca stycznia 2025 roku prewencyjnie zastrzelono 92 wilki, czyli jeszcze zanim udowodniono jakiekolwiek szkody.

Wolfsregulierung Graubünden: Jagdpolitik statt Fakten

Kryteria odstrzałów zostały zmienione w 2023 roku. Zgodnie z przepisami, pod pewnymi warunkami dozwolone są obecnie celowe odstrzały, a nawet eliminacja całych watah, jeśli watahy zostaną uznane za problematyczne. Decyzje o regulacji zapadają na poziomie kantonalnym, na podstawie wniosków i ocen dokonywanych przez BAFU.

Takie postępowanie spotyka się z krytyką: organizacje zajmujące się ochroną zwierząt i przyrody argumentują, że polityka regulacyjna może być zbyt pochopna i zbyt szeroko zakrojona. Krytykuje się fakt, że nie wszystkie zastrzelone wilki rzeczywiście odpowiadały za wysokie szkody wśród zwierząt gospodarskich. Według doniesień władze zignorowały również propozycję ustanowienia minimum 20 watah w celu zapewnienia właściwego stanu ochrony gatunku.

Powiazanie ze slowackim studium przypadku

Aktualna analiza ze Slowacji wykazało, że publiczne, oparte na kwotach polowanie na wilki nie doprowadziło w ciągu kilku lat do zmniejszenia szkód wśród zwierząt gospodarskich. W słowackim badaniu nie stwierdzono istotnego związku między liczbą odstrzelonych wilków a zgłaszanymi szkodami – ani na poziomie okręgów, ani przy zastosowaniu różnych podejść metodologicznych.

Zestawiając wyniki ze Szwajcarii z tymi słowackimi dowodami, można wyciągnąć doniosłe wnioski: brutalne lub nastawione na zabijanie zarządzanie nie gwarantuje ograniczenia konfliktów między ludźmi a zwierzętami. Eksperci ds. ochrony środowiska i zwierząt wielokrotnie wskazują zatem, że połączenie dobrego monitoringu ze środkami ochronnymi jest w dłuższej perspektywie bardziej sensowne niż masowe praktyki odstrzałowe.

Krytyka i ryzyko: co łowiectwo oznacza dla populacji wilkow

Bezwzględna regulacja niesie ze sobą ryzyko dla dalszego istnienia wilka w Szwajcarii. Wilki żyją w związkach rodzinnych o silnych powiązaniach terytorialnych i potrzebują wystarczająco dużych terytoriów. Według KORA wataha w Alpach zajmuje obszar domowy (home-range) o powierzchni około 50–300 km².

Jeśli odstrzały nie ograniczają się celowo do zwierząt problematycznych lub wykazujących niepokojące zachowania, może to wpłynąć na strukturę społeczną watah i prowadzić do niezamierzonych konsekwencji. Brak transparentności w decyzjach o odstrzałach oraz fakt, że zwierzęta są regulowane zanim doszło do rzeczywistej szkody, budzą pytania etyczne i naukowe.

Polityka regulacji nie opiera się wyłącznie na liczebności populacji. Wpływają na nią również napięcia społeczne z hodowcami zwierząt gospodarskich oraz interesy związane z łowiectwem. Jednak właśnie dlatego, że Szwajcaria posiada silne instytucje naukowe i systemy monitorowania, decyzje powinny opierać się na jasnych danych, a nie na straszeniu ze strony środowisk politycznych i łowieckich.

Postulat: konsekwentna strategia zorientowana na ochronę zwierząt

Z perspektywy ochrony zwierząt oraz dla zrównoważonej koegzystencji wilka i hodowli zwierząt gospodarskich istotne jest następujące strategiczne przewartościowanie:

• Priorytet dla srodkow ochrony stad: elektryczne ogrodzenia, ochrona za pomocą psów pasterskich, aktywny monitoring oraz szkolenia pastuchów alpejskich muszą być rozwijane systematycznie i na całym obszarze.
• Regulacja oparta na dowodach: odstrzały powinny ograniczać się do jasno określonych i udokumentowanych osobników lub watah problematycznych. Ogólna lub prewencyjna regulacja bez wcześniejszej szkody w długiej perspektywie podkopuje zaufanie i ochronę gatunkową.
• Monitoring i przejrzystosc: dane o populacji, statystyki szkód oraz procesy decyzyjne dotyczące odstrzałów muszą być jawne i dostępne dla niezależnych kontroli i badań naukowych.
• Dialog z hodowcami zwierząt gospodarskich: organy państwowe powinny włączać rdzenną i wiejską ludność, poważnie traktować ich obawy i wspólnie opracowywać trwałe rozwiązania, bez odruchowej ucieczki do broni.
• Strategia dlugofalowa: ochrona wilka, rolnictwo i społeczna akceptacja nie mogą być przeciwstawiane sobie. Zrównoważone zarządzanie wymaga planowania wykraczającego poza kadencje parlamentarne.

Uzupełnienie słowackiego studium przypadku szwajcarską rzeczywistością wskazuje, że samo zabijanie wilków nie jest wystarczającą strategią zmniejszania szkód. Szwajcaria, poprzez rozwój środków ochrony stad oraz dobrze zorganizowany monitoring, już udowodniła, że konflikty można łagodzić, stawiając na prewencję, a nie na odruchowe działania.

Wolfszahlen belegen Stabilisierung: Jagdlobby dreht Kreise

Polityka, która odruchowo stawia na odstrzały, nie uwzględniając złożonej dynamiki struktury społecznej wilków, gospodarki pastwiskowej i krajobrazu, jest nie tylko wątpliwa z etycznego punktu widzenia ochrony zwierząt, ale niesie też ryzyko długofalowych szkód społecznych i ekologicznych. Zarządzanie dzikimi zwierzętami musi być oparte na wiedzy naukowej, prowadzone odpowiedzialnie i z uwzględnieniem interesów wszystkich zainteresowanych stron.

Dossier: Wilk w Szwajcarii: fakty, polityka i granice polowań

Akcja współudziału: Zażądajcie od swojej gminy, w związku z katastrofalną polityką radnego federalnego Alberta Röstiego (SVP), wniosku o umorzenie podatków federalnych i kantonalnych z powodu niedawno zatwierdzonego odstrzału wilków w Szwajcarii. Wzór pisma można pobrać tutaj: https://wildbeimwild.com/ein-appell-fuer-eine-veraenderung-in-der-schweiz/