Orłosęp Lepontino II: uratowany, wyleczony, znów wolny

Po wielu miesiącach opieki młody orłosęp brodaty Lepontino II został 18 sierpnia 2026 roku wypuszczony na wolność w Linthal w kantonie Glarus.

Przypadek ten w sposób modelowy pokazuje, jak ściśle zatrucie ołowiem wiąże się z zagrożeniem dla ptaków drapieżnych w szwajcarskich Alpach, nawet jeśli w tym konkretnym przypadku nie udało się do końca wyjaśnić dokładnej przyczyny załamania się jego stanu zdrowia.

Z Tierfehd z powrotem w Alpy

Straż łowiecka kantonu Glarus schwytała 1 kwietnia w Tierfehd, na południe od Linthal, silnie osłabionego i niezdolnego do lotu młodego ptaka. Orłosęp cierpiał na poważne zaburzenia równowagi i koordynacji, dlatego trafił na szczegółowe badania do szpitala dla zwierząt w Zurychu. Badania wykazały podwyższone stężenie ołowiu we krwi, które samo w sobie nie tłumaczyło jednak tak wyraźnych objawów. Ponieważ już niewielkie obciążenie ołowiem może osłabiać witalność i zdolność reakcji ptaków drapieżnych, specjaliści przypuszczają, że mogło ono przyczynić się do kolizji, której następstwem był prawdopodobnie uraz czaszkowo-mózgowy.

Po udzieleniu pierwszej pomocy ptak został przeniesiony do stacji opieki nad dzikimi zwierzętami w Parku Przyrody i Zwierząt Goldau w kantonie Schwyz. Tam wyzdrowiał na tyle, że fundacja Pro Bartgeier oraz kantonalna straż łowiecka mogły przywrócić go naturze w Linthal.

Kim jest Lepontino II

Nazwa prowadzi z powrotem do Ticino: 31 lipca 2023 roku po raz pierwszy wyleciał tam z gniazda orłosęp wyklęty na wolności, nazwany na cześć Alp Lepontyjskich, do których należą góry Ticino. Tej samej parze lęgowej udało się w 2025 roku odchować drugie młode — właśnie owego Lepontino II, który został teraz wypuszczony na wolność w Linthal. Tymczasem z gniazda tej pary wyleciało już trzecie młode, Lepontino III, co świadczy o tym, jak skutecznie rozwija się obecnie reintrodukcja w Ticino.

Szwajcaria uczestniczy od 1991 roku w międzynarodowym projekcie reintrodukcji orłosępa, który na początku XX wieku został wytępiony w całym obszarze alpejskim. W Alpach istnieje obecnie 98 rewirów z parami odnoszącymi sukcesy lęgowe, z czego 35 w Szwajcarii. Rok 2025 był rekordowy — z 26 młodymi, które wyleciały z gniazd, a także z pierwszym udanym lęgiem w kantonie St. Gallen.

Ołów pozostaje największym stałym zagrożeniem dla ptaków drapieżnych

Nawet jeśli w przypadku Lepontino II pozostaje otwarte pytanie, czy za załamanie odpowiadała przede wszystkim kolizja, czy samo obciążenie ołowiem, przypadek ten wpisuje się w dobrze udokumentowany schemat. W szwajcarskich Alpach udowodniono już przypadki śmierci orłów przednich i orłosępów w wyniku zatrucia ołowiem. Stacja Ornitologiczna Sempach wspólnie z Urzędem ds. Łowiectwa i Rybołówstwa Gryzonii wykazała za pomocą analizy izotopowej, że sygnatura ołowiu w kościach orłów przednich odpowiada dokładnie sygnaturze amunicji myśliwskiej, a nie naturalnemu ołowiowi glebowemu. Za pomocą fotopułapek udało się ponadto udowodnić, że orły przednie systematycznie wykorzystują jako źródło pożywienia zawierające ołów patrochy pochodzące z polowań na zwierzynę wysokogórską i grubą — mechanizm ten w porównywalny sposób dotyczy padlinożernych orłosępów.

Jak poważna jest sytuacja, pokazuje opublikowane w 2019 roku badanie Uniwersytetu w Zurychu, Stacji Ornitologicznej Sempach oraz Urzędu ds. Łowiectwa i Rybołówstwa Gryzonii: w porównaniu międzynarodowym obciążenie ołowiem u orłów przednich i orłosępów w całym szwajcarskim obszarze alpejskim osiąga niezwykle wysokie wartości — wyższe niż w innych krajach europejskich, takich jak Hiszpania z Pirenejami, i wyższe niż w Ameryce Północnej. W przypadku orłosępa, z jego wciąż nieliczną i wrażliwą, choć rosnącą populacją w Alpach, autorzy badania oceniają ten wynik jako szczególnie alarmujący: sukces trwającej dziesięciolecia reintrodukcji jest poważnie zagrożony przez zatrucia ołowiem.

Rada Narodowa dopiero co odrzuciła ogólnokrajowy zakaz amunicji ołowiowej niewielką różnicą 99 do 94 głosów, mimo że sama Rada Związkowa dostrzegała potrzebę działania i rekomendowała przyjęcie motion. Amunicja zawierająca ołów jest dotąd zakazana jedynie w pojedynczych kantonach, takich jak Gryzonia i Valais. Szwajcaria ma zatem kantonalną mozaikę przepisów zamiast jednolitej regulacji.