Rybołów znów gniazduje w Szwajcarii – po raz pierwszy od ponad 110 lat

Jedenaście lat po rozpoczęciu projektu reintrodukcji para rybołowów osiedliła się w Szwajcarii, by tu gniazdować – po raz pierwszy od 1914 roku.

Wiosną 2026 roku w regionie Trzech Jezior wykluły się trzy młode. Wiadomość celowo wstrzymano, aby nie zakłócać spokoju lęgu.

Gatunek, który zniknął przez kłusownictwo

Rybołów przez ponad stulecie uchodził w Szwajcarii za wymarły jako ptak lęgowy. Wendy Strahm, koordynatorka projektu prowadzonego przez zachodnioszwajcarskie stowarzyszenie ochrony ptaków «Nos Oiseaux», potwierdziła agencji prasowej Keystone-SDA, że ostatni udokumentowany przypadek rozrodu tego gatunku miał miejsce 112 lat temu. Później rybołów zniknął ze Szwajcarii jako ptak lęgowy; podczas przelotów gatunek ten jest jednak nadal regularnie obserwowany. Gatunek zniknął po intensywnym prześladowaniu przez człowieka, w tym odstrzałach i grabieży jaj.

Ta historia wpisuje się w schemat dotyczący także innych rodzimych predatorów: gatunków, które niegdyś wytępiono celowym prześladowaniem i które dopiero dziesięciolecia później zdołały powrócić dzięki kosztownym programom ochrony. Również w przypadku wilka i rysia widać, jak silnie presja prześladowania ze strony człowieka może przez pokolenia kształtować liczebność rodzimych dzikich zwierząt.

Jak udał się powrót

Stowarzyszenie «Nos Oiseaux» zainicjowało projekt reintrodukcji w 2015 roku, w setną rocznicę swojego istnienia. Pierwsze sześć młodych ptaków trafiło do Szwajcarii jako dar rządu szkockiego, kolejne przybyły z Norwegii i Niemiec. W latach 2015–2020 stowarzyszenie sprowadziło łącznie 66 piskląt rybołowa. Dorastały one w wolierach na terenie rolniczym zakładu karnego Bellechasse koło Sugiez FR, bez bezpośredniego kontaktu z człowiekiem, zanim odbyły swój pierwszy lot.

Ta tak zwana metoda translokacji wykorzystuje odruch biologiczny: rybołów, którego rozpiętość skrzydeł sięga 170 centymetrów, jest przywiązany do miejsca i po osiągnięciu dojrzałości płciowej instynktownie wraca do tego regionu, w którym się usamodzielnił, aby tam samemu gniazdować. Metoda została fachowo poparta we wspólnym raporcie źródłowym Szwajcarskiej Stacji Ornitologicznej, BirdLife Schweiz oraz «Nos Oiseaux», który przybliżył reintrodukcję rybołowa do wzorca wcześniejszych projektów ochrony gatunków: po bocianie białym, sprowadzonym z powrotem w latach 50. XX wieku, oraz orłosępie w latach 90., rybołów jest trzecim gatunkiem powracającym tą drogą do Szwajcarii.

Przedsięwzięcie nie było początkowo bezsporne. Organizacje ochrony przyrody, takie jak Pro Natura i BirdLife Schweiz, pierwotnie opowiadały się za tym, by poczekać na naturalne ponowne zasiedlenie przez rybołowy przybywające z Francji, ponieważ najbliższe miejsca lęgowe znajdują się w odległości zaledwie około 200 kilometrów. «Nos Oiseaux» zdecydowało się na aktywną translokację, opierając się na wieloletnich doświadczeniach z tą metodą w innych krajach europejskich.

W 2018 roku wraz z samcem «Fusée» udało się udokumentować pierwszy powrót wypuszczonego na wolność młodego ptaka do Szwajcarii, wówczas jeszcze bez rozmnażania. Osoby odpowiedzialne za projekt określiły wielkość populacji niezbędną do sukcesu na co najmniej 60 wypuszczonych na wolność zwierząt — próg, który dzięki obecnemu lęgowi przechodzi teraz swój sprawdzian. Pierwszy udany lęg to kluczowy kamień milowy. Czy uda się ustanowić długoterminowo samodzielnie utrzymującą się populację, okaże się dopiero w nadchodzących latach.

Dokładnie tak się teraz stało. Samiec z lęgowej pary pochodzi z rocznika 2020 i jest jednoznacznie identyfikowalny dzięki numerowanej niebieskiej obrączce, jak zauważa Denis Landenbergue z grupy sterującej projektem. Nieobrączkowana samica jest nieznanego pochodzenia. Oba ptaki zostały zaobserwowane już latem 2025 roku, jednak samica nie osiągnęła wówczas jeszcze dojrzałości płciowej. Po spędzeniu zimy osobno w Afryce oba ptaki powróciły i zajęły jedną z około trzydziestu platform lęgowych, które wolontariusze wznieśli w regionie Trzech Jezior.

Trzy młode ptaki mimo chłodnej wiosny

To, że już pierwsza próba lęgu zakończyła się sukcesem, jest godne uwagi, zwłaszcza że wiosna 2026 roku była zimna i deszczowa. Według Landenbergue często nie przeżywa nawet trzecie pisklę. Tym razem wszystkie trzy młode ptaki – dwie samice Somone i Khnifiss oraz samiec Diawling – przetrwały odchów.

Kolejny krytyczny etap dopiero czeka młode rybołowy: pod koniec sierpnia rozpoczyna się ich pierwsza wędrówka do Afryki, podczas której statystyczny wskaźnik śmiertelności młodych ptaków wędrownych wynosi około 80 procent. Jeśli przetrwają pierwszą wędrówkę i zimowanie, mogłyby za około dwa lata powrócić do regionu Trzech Jezior.

Kontekst

Powrót rybołowa to kamień milowy dla ochrony gatunków w Szwajcarii. Po raz pierwszy od ponad 110 lat para znów odbyła udany lęg. Nie oznacza to jeszcze zabezpieczenia trwale samopodtrzymującej się populacji: decydujące będzie, czy kolejne powracające ptaki znajdą odpowiednie, wolne od zakłóceń miejsca lęgowe oraz czy trzy młode ptaki przetrwają swoją pierwszą wędrówkę do Afryki. Właśnie dlatego projekt pokazuje, jak długofalowo i konsekwentnie musi być zaplanowane wspieranie gatunków – od ograniczenia prześladowań ze strony człowieka, przez ochronę odpowiednich siedlisk, aż po zabezpieczenie szlaków wędrówkowych.