Wolvenjacht zonder nut: afschot schaadt Zwitserland

Met de terugkeer kwam meteen ook het thema conflicten met de veehouderij op.

Het doden van vee door wolven maakt inmiddels deel uit van het leven in veel berggebieden. Toch laat het beeld met betrekking tot de frequentie van aanvallen, kuddebescherming en de ontwikkeling van de wolvenpopulatie een genuanceerd beeld zien.

Al enkele jaren zetten autoriteiten, onderzoeksinstituten en dierenwelzijnsorganisaties in Zwitserland steeds meer in op niet-dodende maatregelen. Het centrum KORA houdt gegevens bij over de wolvenpopulatie en over aanvallen. Volgens KORA ontvangen veehouders bij bewezen wolvenaanvallen een vergoeding van Bond en kanton.

Tegelijkertijd tonen statistieken aan dat het aantal gedode dieren per wolf is afgenomen naarmate de wolvenpopulatie is gegroeid. Voor het jaar 2022 werd in Zwitserland met 1.480 gemelde door wolven gedode dieren slechts een klein aandeel geteld. Daarbij ging het in ongeveer 90% van de gevallen om schapen, 5% om geiten; ezels, runderen of paarden werden slechts zelden gedood.

Een ander federaal rapport toont aan: kuddebeschermingsmaatregelen in Zwitserland zijn effectief. Uit een jaarbalans van 2021 bleek dat bij kuddes met kuddebescherming (bijvoorbeeld door omheiningen, waakhonden, kuddemanagement) de frequentie van aanvallen lager was, of dat de kuddebescherming bij problematische gevallen achteraf werd geoptimaliseerd. Een rapport uit 2025 constateerde een stabiel of dalend aantal gedode dieren in veel kantons, ondanks een lichte toename van het aantal roedels.

Samen wijzen deze gegevens erop dat effectieve kuddebescherming de conflicten tussen mens en roofdier aanzienlijk kan verminderen, zonder dat er sprake hoeft te zijn van grootschalige doding.

Zwitsers jachtbeleid: regulering en preventief afschot

Ondanks het aantoonbare succes van beschermingsmaatregelen zet Zwitserland na de omstreden ambtsaanvaarding van SVP-bondsraadslid Albert Rösti ook in op irrationele regulering van de wolvenpopulatie door middel van afschot. In het kader van de reguleringsperiode 2024/2025 heeft het Bundesamt für Umwelt (BAFU) ingestemd met de verwijdering van ongeveer 125 wolven. Volgens officiële gegevens waren tot eind januari 2025 al 92 wolven preventief gedood, dus voordat schade was aangetoond.

Wolfsregulierung Graubünden: Jagdpolitik statt Fakten

De criteria voor afschot werden in 2023 aangepast. Volgens de wetgeving zijn nu onder bepaalde voorwaarden gerichte afschotacties of zelfs het verwijderen van hele roedels toegestaan, wanneer roedels als problematisch worden beschouwd. Besluiten over regulering verlopen op kantonnaal niveau, gebaseerd op aanvragen en beoordeling door het BAFU.

Deze aanpak stuit op kritiek: dierenbeschermings- en natuurbeschermingsorganisaties betogen dat het reguleringsbeleid te overhaast en te breed kan zijn opgezet. Er wordt aangevoerd dat niet alle geschoten wolven daadwerkelijk verantwoordelijk waren voor grote schade aan vee. Ook het voorstel van een minimum van 20 roedels om de instandhoudingsstatus te waarborgen werd volgens berichten door de autoriteiten genegeerd.

Verband met de Slowaakse casestudy

Een recente analyse uit Slowakije toonde aan dat de openbare, op quota gebaseerde jacht op wolven over meerdere jaren niet leidde tot een vermindering van de schade aan vee. In de Slowaakse studie werd noch op districtsniveau, noch bij verschillende methodische benaderingen een significant verband vastgesteld tussen het aantal gedode wolven en het gemelde aantal schadegevallen.

Wanneer men de resultaten van Zwitserland naast dit Slowaakse bewijsmateriaal legt, kunnen er opmerkelijke conclusies worden getrokken: een brute of op doden gerichte aanpak garandeert geen vermindering van conflicten tussen mens en dier. Milieu- en dierenbeschermingsexperts wijzen daarom steeds weer op het feit dat een combinatie van goede monitoring en beschermingsmaatregelen op de lange termijn zinvoller is dan grootschalige afschotpraktijken.

Kritiek en risico's: wat jacht betekent voor de wolvenpopulatie

De rücksichtsloze regulering brengt risico's met zich mee voor het voortbestaan van de wolf in Zwitserland. Wolven leven in familieverbanden met sterke territoriale banden en hebben voldoende groot leefgebied nodig. Volgens KORA omvat een roedel in de Alpen een leefgebied van ongeveer 50 tot 300 km².

Als afschot niet doelgericht beperkt blijft tot opvallende of probleemdieren, kan dit gevolgen hebben voor de sociale structuur van roedels en onbedoelde consequenties met zich meebrengen. Het gebrek aan transparantie bij afschotbeslissingen, evenals het feit dat dieren worden gereguleerd voordat er daadwerkelijk schade is opgetreden, roepen ethische en wetenschappelijke vragen op.

Het reguleringsbeleid berust niet uitsluitend op populatieaantallen. Het wordt tegelijkertijd beïnvloed door sociale spanningen met veehouders en jachtbelangen. Maar juist omdat Zwitserland beschikt over sterke wetenschappelijke instellingen en monitoringsystemen, zouden beslissingen gebaseerd moeten zijn op duidelijke gegevens in plaats van angstzaaierij vanuit politieke en jachtkringen.

Eis: Voor een consequent op dierenwelzijn gerichte strategie

Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn en met het oog op een duurzame co-existentie tussen wolf en veehouderij is de volgende strategische heroriëntatie belangrijk:

• Prioriteit voor kuddebeschermingsmaatregelen: Elektrische afrasteringen, bescherming door kuddebeschermingshonden, actieve bewaking en scholing van alpherders moeten systematisch en landelijk dekkend worden uitgebreid.
• Op bewijs gebaseerde regulering: Afschot zou beperkt moeten blijven tot duidelijk gedefinieerde en gedocumenteerde probleemdieren of -roedels. Algemene of preventieve regulering zonder voorafgaande schade ondermijnt op lange termijn vertrouwen en soortenbescherming.
• Monitoring en transparantie: Populatiegegevens, schadecijfers en besluitvormingsprocessen rond afschot moeten openbaar toegankelijk zijn voor onafhankelijke controle en onderzoek.
• Dialoog met veehouders: Overheidsinstanties zouden de inheemse en agrarische bevolking moeten betrekken, hun zorgen serieus moeten nemen en samen haalbare oplossingen moeten ontwikkelen, zonder reflexmatig naar het wapen te grijpen.
• Langetermijnstrategie: Wolvenbescherming, landbouw en maatschappelijk draagvlak mogen niet tegen elkaar worden uitgespeeld. Een duurzaam beheer vereist planning over meerdere regeerperioden heen.

De aanvulling van de Slowaakse casestudy met de Zwitserse realiteit suggereert dat het doden van wolven alleen geen afdoende strategie is om schade te verminderen. Zwitserland heeft met de uitbreiding van kuddebeschermingsmaatregelen en een goed opgezet monitoringsysteem al bewezen dat conflicten kunnen worden verzacht wanneer men inzet op preventie in plaats van reflexen.

Wolfszahlen belegen Stabilisierung: Jagdlobby dreht Kreise

Een beleid dat reflexmatig inzet op afschot, zonder rekening te houden met de complexe dynamiek van de sociale structuur van wolven, de veehouderij en het landschap, is niet alleen twijfelachtig vanuit dierenwelzijnsethisch oogpunt, maar riskeert ook langdurige sociale en ecologische schade. Wildbeheer moet wetenschappelijk onderbouwd, verantwoord en met oog voor alle betrokkenen plaatsvinden.

Dossier: Wolf Zwitserland: feiten, beleid en grenzen van de jacht

Doe mee-actie: Vraag bij uw gemeente, vanwege het rampzalige beleid van bondsraadslid Albert Rösti (SVP), een kwijtscheldingsverzoek aan voor de federale en kantonnale belastingen, wegens de onlangs goedgekeurde afschot van wolven in Zwitserland. De voorbeeldbrief kunt u hier downloaden: https://wildbeimwild.com/ein-appell-fuer-eine-veraenderung-in-der-schweiz/