Fajerwerki są dla zwierząt uciążliwą torturą

Według Federalnego Urzędu ds. Środowiska (BAFU) w Szwajcarii sprzedaje się rocznie ponad dwa tysiące ton materiałów pirotechnicznych. Dwa razy więcej fajerwerków niż jeszcze 20 lat temu.

Nigdy stężenie szkodliwego dla zdrowia pyłu zawieszonego w powietrzu nie jest wyższe niż 1 sierpnia – w Święto Narodowe. Odpalane fajerwerki powodują co roku około 360 ton pyłu zawieszonego.

Coraz więcej ludzi i zwierząt czuje się zakłócanych przez hałas, pył zawieszony itp. pochodzące z fajerwerków.

Już na wiele godzin przed świętami, takimi jak Nowy Rok czy Święto Narodowe, wielu miłośników zabawy zaczyna odpalać petardy. Oprócz ogłuszającego dla zwierząt hałasu, także zapach odpalonych materiałów pirotechnicznych może wywołać instynkt ucieczki. Podczas fajerwerków mierzone są niekiedy bardzo wysokie szczytowe wartości ciśnienia akustycznego.

Ten hałas jest dla poszkodowanych niepożądanym dźwiękiem, który zakłóca ich stan psychiczny, fizyczny lub społeczny. Zakłócenie zależy zarówno od czysto fizycznej części, czyli dźwięku, jak i od osobistego postrzegania oraz nastawienia do źródła hałasu. Podczas gdy część społeczeństwa cieszy się z fajerwerków, dla innych huk stanowi uciążliwość. Na przykład dla uchodźców, także z terenów objętych wojną.

Nagły, impulsowy hałas przeraża nie tylko ludzi, ale również zwierzęta. Pośrednim skutkiem mogą być wypadki wynikające z nieprzewidywalnych reakcji przestrachu. Ponadto po fajerwerkach zwierzęta domowe często zaginają na wiele dni.

Wiele zwierząt cierpi podczas huku fajerwerków, ponieważ mają znacznie bardziej wrażliwy słuch niż ludzie. Huk powoduje ból oraz często nadmierny stres i panikę, które szczególnie u starszych zwierząt mogą prowadzić nawet do niewydolności serca. Właściciele zwierząt domowych powinni zachować szczególną ostrożność, ponieważ rok w rok z tego powodu giną zwierzęta. Jeśli zwierzę nie jest chronione, właściciel ryzykuje, że jego pies będzie potem odczuwał wzmożony strach i będzie wrażliwie reagował także na inne głośne dźwięki. Fakt, że pies nie boi się teraz, nie jest gwarancją na zawsze. Może się to szybko zmienić, gdy pies zostanie zaskoczony nagłym głośnym hukiem lub wraz z wiekiem.

Profilaktyka często pomaga

Podczas gdy koty zazwyczaj instynktownie się chowają, dla psa warto przygotować wcześniej legowisko w spokojnym pomieszczeniu, do którego powinien się on wcześniej przyzwyczaić. Następnie należy zaciągnąć rolety i włączyć radio lub telewizor, aby muzyka choć trochę stłumiła hałas fajerwerków. Te same środki ostrożności dotyczą również innych cierpiących małych zwierząt, takich jak ptaki ozdobne. Wiele zwierząt reaguje też pozytywnie na środki homeopatyczne, takie jak określone granulki, hydrolaty czy krople z kwiatów Bacha. Powinno to być jednak wcześniej przetestowane na zwierzęciu i skonsultowane z weterynarzem.

Ponieważ pies reaguje na nastroje, ludzie w jego otoczeniu powinni zachowywać spokój. Jeśli jednak pies szuka schronienia u człowieka, należy mu je zapewnić. Powolne głaskanie lub delikatny masaż mogą pomóc. Ignorowanie zwierzęcia szukającego wsparcia, jak czasem się radzi, jest błędem. Przestraszonego psa nie należy jednak dodatkowo niepokoić poprzez okazywanie mu litości. Ważne jest również, by nie utwierdzać psów w ich strachu – zachowaj spokój i promieniuj opanowaniem, to przekazuje pewność siebie także czworonogowi. Jeśli paniczne stany lękowe utrzymują się, pomaga już tylko jedno: zabrać psa do samochodu i udać się z nim na kilka godzin do wyciszonego od hałasu garażu podziemnego lub w spokojną okolicę.

Zasadniczo każde zdolne do słyszenia zwierzę (kręgowiec) reaguje przestrachem na nieznany huk i, w zależności od odległości od źródła hałasu, może być narażone na uszkodzenie słuchu podobnie jak człowiek. W zależności od gatunku zwierzęcia i rodzaju hałasu (np. nagły huk), ewentualnie w połączeniu z efektami świetlnymi (np. silne rozjaśnienie przestrzeni w ciemności), udokumentowano takie skutki jak wzrost czujności i przyspieszenie akcji serca, ruchy unikowe aż po poronienia, paniczna ucieczka niekiedy kończąca się śmiercią oraz wypłoszenie całych populacji. W związku z powyższym zaleca się, aby w przypadku fajerwerków, jeśli już są one konieczne, w większym stopniu stawiać na efekty świetlne niż huk.

Nie pozostawiaj dzieci bez nadzoru bawiących się zimnymi ogniami, ponieważ czasem próbują one „straszyć” nimi zwierzęta – może to prowadzić do wypadków.

Konie to zwierzęta ucieczkowe, które w obliczu zagrożenia łatwo wpadają w panikę. Próbują wtedy pokonać przeszkody, takie jak ogrodzenia elektryczne, których w normalnych warunkach by unikały. Dlatego w każdym przypadku powinny być odpowiednio wcześnie zaprowadzone do bezpiecznej stajni. Zdarza się także, że ludzie celowo wrzucają fajerwerki do stajni lub w stronę zwierząt. Dlatego w stajni powinna przebywać zaufana osoba lub przynajmniej należy regularnie ją kontrolować, aby zapobiec takim zagrożeniom, zanim się urzeczywistnią.

Również dzikie zwierzęta – co nie dziwi – są skrajnie niepokojone przez hałas fajerwerków. Dzikim zwierzętom przypominają one na przykład negatywne doświadczenia z myśliwymi rekreacyjnymi. Dlatego nie powinno się odpalać fajerwerków przy skrajach lasów, na polanach ani w parkach czy na terenach przyrodniczych. Pomiary radarowe prowadzone przez trzy lata w Holandii wykazały, że kilka tysięcy ptaków wzbijało się na dużą wysokość tuż po północy w każdym Nowym Roku. Ruchy te trwały co najmniej 45 minut, przy czym na wysokości 500 m zmierzono wysokie zagęszczenia stad ptaków. Najwyższą gęstość ptaków odnotowano nad łąkami i terenami podmokłymi, w tym w rezerwatach przyrody, gdzie ptaki wodne spędzają zimę. Reakcje ucieczkowe podczas epizodów fajerwerkowych obserwowano, choć w mniejszej skali, także w Szwajcarii: po Festynie Nocnym nad Jeziorem 1992 roku w Thun populacja perkoza rogatego na dotkniętym odcinku jeziora znacznie się zmniejszyła; ptaki przeniosły się do obszaru jeziora oddalonego o kilkaset metrów. Około 7 tygodni po tym zdarzeniu perkozy rogate ponownie zajęły swoje normalne miejsca przebywania. Spośród innych gatunków zniknęła grupa około 400 łysek. Grupę tę odnaleziono 1 km w górę jeziora od miejsca festynu. Około 4 tygodnie po imprezie pierwsze zwierzęta ponownie pojawiły się w miejscu festynu, gdzie na nowo zajęły swoje dawne miejsca odpoczynku i żerowania.

Fajerwerki nie powinny być używane w ogóle lub powinny być stosowane z umiarem, a nie odpalane już na kilka dni przed uroczystością.

Śmierć na stosie

Każdego roku w ułożonych stosach drewna ginie w płomieniach niezliczona liczba istot, takich jak jeże, padalce, salamandry, ryjówki i ropuchy. Suchy stos stanowi dla wielu dzikich zwierząt pozornie bezpieczne schronienie. Jednak wieczorem w dniu święta narodowego nagłe zgromadzenie ludzi blokuje wszystkie drogi ucieczki. Stos drewna staje się dla zwierząt płonącym piekłem, przed którym nie mogą uciec. Aby zapobiec zagnieżdżaniu się małych zwierząt w stosach drewna przeznaczonych na ogniska związane z tradycją, powinny być one układane na krótko przed spaleniem (np. dopiero w dniu palenia) – czytamy w ulotce wydanej przez Schweizer Tierschutz (STS). Wokół dużych ognisk już na samym początku układania stosu drewna powinno się ustawić ogrodzenie ochronne. Można je szybko zainstalować, a usunąć dopiero na krótko przed podpaleniem, 1 do 2 godzin wcześniej.

Co mogą zrobić właściciele zwierząt w związku z fajerwerkami:

• Pomieszczenie powinno być zaciemnione, a telewizor lub radio włączone, aby w miarę możliwości odizolować się od hałasu z zewnątrz.
• Zwierzętom koniecznie należy zapewnić możliwość wycofania się w bezpieczne miejsce.
• Małym zwierzętom należy zapewnić dodatkowe kryjówki. 
• Jedną z opcji uspokojenia nerwów zwierząt domowych są środki homeopatyczne lub krople z kwiatów Bacha. Konwencjonalne środki uspokajające powinny być stosowane tylko w wyjątkowych przypadkach i po konsultacji z lekarzem weterynarii.
• Jak pokazuje doświadczenie, na terenach wiejskich jest zazwyczaj spokojniej. Kto chce zrobić przyjemność swojemu psu, może opuścić z nim miasto na czas Święta Narodowego.
• Można przygotować specjalne przysmaki, aby pokazać psu, że hałas wiąże się z czymś pozytywnym. U psów, które nie przeżyły jeszcze wielu nocy z fajerwerkami, może to zmniejszyć lęk.
• Spacer z psem 1 sierpnia powinien odbyć się po raz ostatni wczesnym wieczorem, aby nie znaleźć się z psem na dworze w najgłośniejszym momencie, czyli po zmroku.