Świat ptaków szwajcarskich Alp traci różnorodność

W szwajcarskich wysokich górach różnorodność ptaków coraz bardziej maleje, jak wykazało wspólne badanie UZH i Szwajcarskiej Stacji Ornitologicznej.

Analiza danych z dwóch dekad pokazuje, że alpejskie zespoły ptaków są mniej zróżnicowane niż dawniej i pełnią również mniej funkcji ekologicznych. Rozwój ten jest prawdopodobnie związany z ociepleniem klimatu i zmianami w użytkowaniu terenu.

Ekolodzy zakładają, że globalne Zmiana klimatu ma szczególnie silny wpływ na zwierzęta i rośliny żyjące w górach – spodziewają się zmian w rozmieszczeniu, liczebności i wzajemnych oddziaływaniach gatunków. Istnieją wskazówki, że siedlisko niektórych szwajcarskich gatunków ptaków – takich jak świergotek drzewny czy muchołówka żałobna – przesunęło się w ostatnich latach w wyższe partie gór. Jak te zmiany wpływają na skład zespołów ptaków, nie było dotąd wiadomo.

Naukowcy z Wydziału Biologii Ewolucyjnej i Badań Środowiskowych Uniwersytetu w Zurychu oraz Szwajcarskiej Stacji Ornitologicznej zajęli się teraz tym pytaniem. Podstawę badania stanowiły dane zebrane w ciągu ostatnich dwudziestu lat przez ochotników – ornitologów. Badanie ujawniło niepokojący trend: zgrupowania ptaków w szwajcarskich Alpach przechodzą wzdłuż gradientu wysokościowego proces homogenizacji biotycznej – to znaczy, że coraz bardziej do siebie upodabniają się i tracą na różnorodności.

Różnorodność funkcjonalna jest ważna

Najprostszą miarą różnorodności zgrupowania ptaków jest liczba reprezentowanych w nim gatunków. Cennych informacji dostarcza jednak również różnorodność funkcjonalna zgrupowania. „Różne gatunki wykorzystują zasoby na różne sposoby i inaczej oddziałują ze środowiskiem”, mówi Vicente García-Navas, badacz po doktoracie i pierwszy autor badania. „Nie wszystkie gatunki odgrywają przy tym równie ważną rolę w ekosystemie. Utrata jednego konkretnego gatunku może być bardziej szkodliwa niż utrata kilku innych”. Szczególnie ważni są specjaliści, jak na przykład niektóre gatunki dzięciołów. Ich dziuple są bowiem potrzebne innym ptakom i małym ssakom jako miejsce gniazdowania i kryjówka.

Aby zmierzyć tę różnorodność funkcjonalną zgrupowań ptaków, García-Navas i jego zespół zebrali dla każdego gatunku sto różnych cech dotyczących budowy ciała, diety, siedliska i wielu innych aspektów. Dzięki temu mogli określić różnorodność funkcji w poszczególnych zgrupowaniach ptaków wzdłuż gradientu wysokościowego i ustalić, jak obraz ten zmienił się w ciągu ostatnich dwóch dekad.

Specjalistów w wysokich górach ubywa

Analizy wykazały, że górna granica lasu stanowi barierę funkcjonalną między dwiema grupami: od nizin o charakterze rolniczym aż po lasy górskie żyją podobne zgrupowania ptaków z gatunkami takimi jak trznadel, cierniówka i kapturka. Wyżej, w pozbawionych drzew wysokich górach, zgrupowania składają się z gatunków przystosowanych do życia na otwartym terenie. Zjadają one na przykład mniej gąsienic albo – jak pardwa alpejska – budują gniazdo na ziemi.

Analiza wykazała jednak, że ta szczególna różnorodność funkcjonalna zbiorowisk alpejskich w ostatnich latach zmalała. „Nasze badanie pokazuje, że gatunkom wyspecjalizowanym w życiu w górach coraz częściej grozi wyparcie", mówi profesor ekologii Arpat Ozgul, współautor badania. Krytyczne czynniki to kurczenie się siedlisk, trudność w znalezieniu optymalnych siedlisk na wyższych wysokościach oraz napływ generalistów w górę.

Zwycięstwo generalistów

Ten wzrost liczebności generalistów, takich jak rudzik czy muchołówka żałobna, może być również przyczyną spadkowego trendu tzw. różnorodności beta: jak wykazało badanie, skład gatunkowy poszczególnych zbiorowisk alpejskich coraz bardziej się upodabnia i jest coraz mniej zróżnicowany.

„Ogólnie wyniki wskazują, że podwójny efekt globalnego ocieplenia i zaprzestania tradycyjnej gospodarki prowadzi do zubożenia zbiorowisk ptaków w Alpach", mówi García-Navas. To drugie przyczynia się do zarastania krzewami i przesuwania się granicy lasu ku górze. Dlatego pilnie potrzebne są działania ochronne i dostosowanie sposobu gospodarowania.