Wpływ dronów na dzikie zwierzęta

Metaanalizy i systematyczne przeglądy gromadzą obecnie szeroką bazę badań i pozwalają na wiarygodne stwierdzenia dotyczące tego, w jakich warunkach drony wywołują u ptaków zmiany zachowania i reakcje stresowe.

Kluczowy wniosek brzmi: reakcja ptaków na drony jest silnie zależna od gatunku, sytuacji i kontekstu.

Status lęgowy, odległość, kierunek nalotu, wysokość lotu i typ drona decydują o tym, czy ptaki pozostają czujne, wykazują zachowania alarmowe czy uciekają.

Nowsze badania pokazują również, że zakłócenia nie zawsze są od razu widoczne. Stres fizjologiczny, podwyższone tętno czy przerwane pobieranie pokarmu mogą wystąpić, mimo że ptak nie wzlatuje natychmiast. Jest to szczególnie problematyczne w okresie lęgowym lub zimą, ponieważ rezerwy energetyczne są ograniczone.

Loty dronami w Szwajcarii są dozwolone tylko wtedy, gdy nie zakłóca się ludzi, dzikich zwierząt ani obszarów chronionych oraz gdy przestrzegane są obowiązujące przepisy lotnicze i dotyczące ochrony przyrody.

Które loty dronami są szczególnie problematyczne

Z całościowego spojrzenia na aktualne badania można wyprowadzić wyraźne czynniki ryzyka:

• Mała odległość i niska wysokość lotu znacznie zwiększają prawdopodobieństwo reakcji ucieczki.
• Bezpośredni nalot działa na wiele gatunków bardziej groźnie niż boczny lub równomierny przelot obok.
• Hałas, prędkość i wielkość drona nasilają reakcje stresowe.
• Kolonie, miejsca odpoczynku, pasy trzcin, żywopłoty i ściany skalne są szczególnie wrażliwymi przestrzeniami, ponieważ tam wiele ptaków reaguje jednocześnie lub dotknięte są miejsca lęgowe.

Okres lęgowy, zima i utrata energii

Zakłócenia nie są nieszkodliwe. Wielokrotne wzlatywanie kosztuje energię, przerywa opiekę nad lęgiem lub poszukiwanie pokarmu i może prowadzić do utraty zniesień. U zimujących ptaków wodnych lub stad odpoczywających częste zakłócenia mogą zagrażać przetrwaniu poszczególnych zwierząt, nawet jeśli ucieczka za każdym razem trwa tylko krótko.

Drony, fotografia przyrodnicza i badania naukowe

Obecny stan badań jest zróżnicowany. Drony nie są ani z zasady nieproblematyczne, ani nie należy ich gremialnie demonizować. Stanowią jednak istotne źródło potencjalnych zakłóceń, które można ograniczyć jedynie poprzez surowe przepisy i fachowe planowanie.

Niektóre badania wykazują, że w kontrolowanych warunkach i przy zachowaniu odpowiedniego dystansu pewne gatunki reagują stosunkowo słabo. Inne gatunki, w szczególności ptaki gniazdujące koloniami oraz ptaki wodne, reagują jednak znacznie wrażliwiej. Założenie, że zwierzęta się „przyzwyczają”, nie jest naukowo potwierdzone.

Praktyczne zasady minimalizowania zakłóceń

Następujące zasady uchodzą dziś za dobrze udokumentowane:

1. Nigdy nie podlatywać bezpośrednio w stronę ptaków ani nie ścigać zwierząt.
2. Natychmiast przerwać lot, gdy pojawia się zachowanie alarmowe.
3. Konsekwentnie unikać terenów lęgowych, miejsc odpoczynku, stref trzcinowisk i brzegowych.
4. Latać wyżej i wolniej, bez gwałtownych zmian kierunku.
5. Nie startować ani nie lądować w pobliżu zwierząt.
6. Jeśli widać już wiele ptaków, teren nie nadaje się do lotów dronem.

Co jest w Szwajcarii dozwolone w przypadku dronów?

Zasada:
Loty dronem są w Szwajcarii dozwolone tylko wtedy, gdy nie zakłócają spokoju ludzi, dzikich zwierząt ani obszarów chronionych oraz gdy przestrzegane są obowiązujące przepisy lotnicze i dotyczące ochrony przyrody.

Na następujących obszarach drony są z zasady zakazane:

• Federalne strefy ochronne dla zwierzyny łownej
• Rezerwaty ptaków wodnych i wędrownych o znaczeniu krajowym i kantonalnym
• Wiele obszarów chronionych, krajobrazów torfowiskowych, terenów łęgowych
• Obszary z wyraźnym zakazem lotów zgodnie z mapą BAZL

Ważne dla ochrony ptaków i dzikich zwierząt:

• Również poza formalnymi obszarami chronionymi obowiązuje zasada: nie wolno zakłócać spokoju dzikich zwierząt
• Reakcje ucieczkowe, zachowania alarmowe lub przerwanie lęgu są prawnie uznawane za zakłócenie
• „krótkie zerwanie się do lotu” lub „brak widocznej reakcji” nie oznacza, że lot był dozwolony lub nieproblematyczny

Szczególnie wrażliwe i w praktyce do unikania:

• Miejsca lęgowe, kolonie, pasy trzcinowisk, strefy brzegowe
• Miejsca odpoczynku ptaków wędrownych
• Zimowe ostoje dzikich zwierząt

Obowiązek przed każdym lotem:

• Sprawdzić aktualną mapę dronową BAZL
• Przestrzegać lokalnych przepisów ochronnych i regulacji kantonalnych
• W razie wątpliwości obowiązuje zasada: nie latać

Lot dronem może być prawnie dozwolony, a mimo to stanowić niedopuszczalne zakłócenie spokoju dzikich zwierząt. Prawo o ochronie przyrody ma pierwszeństwo, zarówno prawne, jak i etyczne, przed interesami rekreacyjnymi i fotograficznymi.

Źródła

1. Metaanaliza dotycząca dronów i ptaków (149 badań)
   A meta-analysis of the impact of drones on birds (2024). Analizuje badania nad dronami związane z ptakami i pokazuje, że czynniki takie jak odległość, prędkość, status lęgowy oraz cechy gatunkowe silnie wpływają na prawdopodobieństwo ucieczki.
2. Metaanaliza dotycząca w szczególności zakłóceń u lęgowych ptaków
   A meta-analysis of disturbance caused by drones on nesting birds (2023). Skupia się na zakłóceniach gniazd, w tym wpływie wysokości lotu i cech gniazda.
3. Systematyczny przegląd dotyczący dronów jako źródła zakłóceń u dzikich zwierząt
   Mulero-Pázmány et al. (2017), Unmanned aircraft systems as a new source of disturbance for wildlife: A systematic review (PLOS ONE). Pokazuje jednoznacznie: reakcje zależą zarówno od cech dronów, jak i od cech zwierząt.
4. Przegląd dotyczący zakłóceń powodowanych przez drony u dzikich zwierząt (szeroki, współczesny)
   Afridi (2025), Impact of Drone Disturbances on Wildlife: A Review. Szeroki przegląd obejmujący różne taksony, przydatny jako ogólne spojrzenie, także na efekty fizjologiczne bez widocznego zachowania.