Szwajcarskie potoki i rzeki w alarmującym stanie

Wyniki pochodzą z czwartej ogólnokrajowej kampanii pomiarowej, przeprowadzonej w 2023 roku.

Specjaliści regularnie badają sytuację ryb, larw owadów, drobnych skorupiaków, okrzemek i roślin wodnych. Wnioski są otrzeźwiające: wiele zbiorowisk organizmów nie jest już zbliżonych do naturalnych.

Już w 2016 roku badanie BAFU wskazywało na ogromne obciążenia: tylko na 27% punktów pomiarowych ryby znajdowały dobre lub bardzo dobre warunki życia.

Analiza WWF dodaje: tylko 3,6% szwajcarskich rzek uznaje się za ekologicznie cenne (“wysoka wartość ochronna”), czyli spełniające co najmniej trzy z czterech kryteriów: różnorodność gatunkowa, naturalne siedliska, naturalny przepływ wody oraz niezmieniony bieg rzeki.

Główną przyczyną obciążeń jest człowiek. Wody są zanieczyszczane substancjami szkodliwymi i biogennymi pochodzącymi z rolnictwa, terenów zabudowanych, przemysłu i rzemiosła. Do tego dochodzi zabudowa hydrotechniczna, która ogranicza naturalne siedliska. Na licznych punktach pomiarowych widoczne były również odpady, piana lub nieprzyjemne zapachy.

Najmniejsze potoki – stanowiące około 75% całej sieci wodnej – są szczególnie obciążone i zawierają średnio 34 substancje czynne (pestycydy, pozostałości leków itp.).

BAFU pilnie domaga się dalszych działań naprawczych. Należą do nich m.in. skuteczniejsze oczyszczanie ścieków, renaturyzacja wód, zbliżone do naturalnych ukształtowanie brzegów oraz przebudowa elektrowni wodnych, aby umożliwić rybom migrację. Konieczna jest również rezygnacja z obciążających środków ochrony roślin.

Urząd Federalny przypomina, że ustawa o ochronie wód wymaga i wspiera te działania. Gdyby środki te były konsekwentnie wdrażane, warunki życia w rzekach i potokach mogłyby się poprawić. Dzięki temu wody ponownie lepiej pełniłyby swoją centralną rolę dla ludzi i przyrody.

Od 2011 roku ustawa o ochronie wód zobowiązuje kantony do renaturyzacji rzek i jezior. Na poziomie federalnym przeznacza się na ten cel 30–40 mln CHF rocznie, po 20 mln CHF na oczyszczanie ścieków i 50 mln CHF na sanację elektrowni wodnych.

Cel: rewitalizacja 50 kilometrów zabudowanych hydrotechnicznie wód rocznie – dotychczas jednak osiągnięto jedynie około 18 km średnio na rok.

Tym samym różnorodność biologiczna w szwajcarskich wodach pozostaje poważnie zagrożona. Cele renaturyzacji istnieją, lecz postęp pozostaje w tyle za oczekiwaniami. Niezbędne środki finansowe są wprawdzie dostępne, jednak w realizacji – z powodu braku miejsca, wysokich kosztów planowania i złożonych interesów – brakuje tempa i efektywności.